Платоновское философское общество
Plato
О нас
Академии
Конференции
Летние школы
Научные проекты
Диссертации
Тексты платоников
Исследования по платонизму
Справочные издания
Партнеры
Интернет-ресурсы

МОО «Платоновское философское общество»

ΘΕΑΙΤΗΤΟΣ

142a     {ΕΥ.} Ἄρτι, ὦ Τερψίων, ἢ πάλαι ἐξ ἀγροῦ;

     {ΤΕΡ.} Ἐπιεικῶς πάλαι. καὶ σέ γε ἐζήτουν κατ’ ἀγορὰν

καὶ ἐθαύμαζον ὅτι οὐχ οἷός τ’ ἦ εὑρεῖν.

     {ΕΥ.} Οὐ γὰρ ἦ κατὰ πόλιν.

(5)     {ΤΕΡ.} Ποῦ μήν;

     {ΕΥ.} Εἰς λιμένα καταβαίνων Θεαιτήτῳ ἐνέτυχον φερο-

μένῳ ἐκ Κορίνθου ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου Ἀθήναζε.

     {ΤΕΡ.} Ζῶντι ἢ τετελευτηκότι;

142b     {ΕΥ.} Ζῶντι καὶ μάλα μόλις· χαλεπῶς μὲν γὰρ ἔχει καὶ

ὑπὸ τραυμάτων τινῶν, μᾶλλον μὴν αὐτὸν αἱρεῖ τὸ γεγονὸς

νόσημα ἐν τῷ στρατεύματι.

     {ΤΕΡ.} Μῶν ἡ δυσεντερία;

(5)     {ΕΥ.} Ναί.

     {ΤΕΡ.} Οἷον ἄνδρα λέγεις ἐν κινδύνῳ εἶναι.

     {ΕΥ.} Καλόν τε καὶ ἀγαθόν, ὦ Τερψίων, ἐπεί τοι καὶ νῦν

ἤκουόν τινων μάλα ἐγκωμιαζόντων αὐτὸν περὶ τὴν μάχην.

     {ΤΕΡ.} Καὶ οὐδέν γ’ ἄτοπον, ἀλλὰ πολὺ θαυμαστότερον εἰ

142cμὴ τοιοῦτος ἦν. ἀτὰρ πῶς οὐκ αὐτοῦ Μεγαροῖ κατέλυεν;

     {ΕΥ.} Ἠπείγετο οἴκαδε· ἐπεὶ ἔγωγ’ ἐδεόμην καὶ συν-

εβούλευον, ἀλλ’ οὐκ ἤθελεν. καὶ δῆτα προπέμψας αὐτόν,

ἀπιὼν πάλιν ἀνεμνήσθην καὶ ἐθαύμασα Σωκράτους ὡς μαν-

(5)τικῶς ἄλλα τε δὴ εἶπε καὶ περὶ τούτου. δοκεῖ γάρ μοι

ὀλίγον πρὸ τοῦ θανάτου ἐντυχεῖν αὐτῷ μειρακίῳ ὄντι, καὶ

συγγενόμενός τε καὶ διαλεχθεὶς πάνυ ἀγασθῆναι αὐτοῦ τὴν

φύσιν. καί μοι ἐλθόντι Ἀθήναζε τούς τε λόγους οὓς δι-

142dελέχθη αὐτῷ διηγήσατο καὶ μάλα ἀξίους ἀκοῆς, εἶπέ τε ὅτι

πᾶσα ἀνάγκη εἴη τοῦτον ἐλλόγιμον γενέσθαι, εἴπερ εἰς

ἡλικίαν ἔλθοι.

     {ΤΕΡ.} Καὶ ἀληθῆ γε, ὡς ἔοικεν, εἶπεν. ἀτὰρ τίνες ἦσαν

(5)οἱ λόγοι; ἔχοις ἂν διηγήσασθαι;

     {ΕΥ.} Οὐ μὰ τὸν Δία, οὔκουν οὕτω γε ἀπὸ στόματος·

143aἀλλ’ ἐγραψάμην μὲν τότ’ εὐθὺς οἴκαδ’ ἐλθὼν ὑπομνήματα,

ὕστερον δὲ κατὰ σχολὴν ἀναμιμνῃσκόμενος ἔγραφον, καὶ

ὁσάκις Ἀθήναζε ἀφικοίμην, ἐπανηρώτων τὸν Σωκράτη ὃ μὴ

ἐμεμνήμην, καὶ δεῦρο ἐλθὼν ἐπηνορθούμην· ὥστε μοι σχεδόν

(5)τι πᾶς ὁ λόγος γέγραπται.

     {ΤΕΡ.} Ἀληθῆ· ἤκουσά σου καὶ πρότερον, καὶ μέντοι ἀεὶ

μέλλων κελεύσειν ἐπιδεῖξαι διατέτριφα δεῦρο. ἀλλὰ τί

κωλύει νῦν ἡμᾶς διελθεῖν; πάντως ἔγωγε καὶ ἀναπαύσασθαι

δέομαι ὡς ἐξ ἀγροῦ ἥκων.

143b     {ΕΥ.} Ἀλλὰ μὲν δὴ καὶ αὐτὸς μέχρι Ἐρινοῦ Θεαίτητον

προύπεμψα, ὥστε οὐκ ἂν ἀηδῶς ἀναπαυοίμην. ἀλλ’ ἴωμεν,

καὶ ἡμῖν ἅμα ἀναπαυομένοις ὁ παῖς ἀναγνώσεται.

     {ΤΕΡ.} Ὀρθῶς λέγεις.

(5)     {ΕΥ.} Τὸ μὲν δὴ βιβλίον, ὦ Τερψίων, τουτί· ἐγραψάμην

δὲ δὴ οὑτωσὶ τὸν λόγον, οὐκ ἐμοὶ Σωκράτη διηγούμενον ὡς

διηγεῖτο, ἀλλὰ διαλεγόμενον οἷς ἔφη διαλεχθῆναι. ἔφη δὲ

τῷ τε γεωμέτρῃ Θεοδώρῳ καὶ τῷ Θεαιτήτῳ. ἵνα οὖν ἐν τῇ

143cγραφῇ μὴ παρέχοιεν πράγματα αἱ μεταξὺ τῶν λόγων διηγήσεις

περὶ αὑτοῦ τε ὁπότε λέγοι ὁ Σωκράτης, οἷον "καὶ ἐγὼ ἔφην" ἢ

"καὶ ἐγὼ εἶπον," ἢ αὖ περὶ τοῦ ἀποκρινομένου ὅτι "συνέφη"

ἢ "οὐχ ὡμολόγει," τούτων ἕνεκα ὡς αὐτὸν αὐτοῖς διαλεγό-

(5)μενον ἔγραψα, ἐξελὼν τὰ τοιαῦτα.

     {ΤΕΡ.} Καὶ οὐδέν γε ἀπὸ τρόπου, ὦ Εὐκλείδη.

     {ΕΥ.} Ἀλλά, παῖ, λαβὲ τὸ βιβλίον καὶ λέγε.

143d     {ΣΩ.} Εἰ μὲν τῶν ἐν Κυρήνῃ μᾶλλον ἐκηδόμην, ὦ Θεό-

δωρε, τὰ ἐκεῖ ἄν σε καὶ περὶ ἐκείνων ἀνηρώτων, εἴ τινες

αὐτόθι περὶ γεωμετρίαν ἤ τινα ἄλλην φιλοσοφίαν εἰσὶ τῶν

νέων ἐπιμέλειαν ποιούμενοι· νῦν δὲ ἧττον γὰρ ἐκείνους ἢ

(5)τούσδε φιλῶ, καὶ μᾶλλον ἐπιθυμῶ εἰδέναι τίνες ἡμῖν τῶν

νέων ἐπίδοξοι γενέσθαι ἐπιεικεῖς. ταῦτα δὴ αὐτός τε σκοπῶ

καθ’ ὅσον δύναμαι, καὶ τοὺς ἄλλους ἐρωτῶ οἷς ἂν ὁρῶ τοὺς

νέους ἐθέλοντας συγγίγνεσθαι. σοὶ δὴ οὐκ ὀλίγιστοι πλησιά-

143eζουσι, καὶ δικαίως· ἄξιος γὰρ τά τε ἄλλα καὶ γεωμετρίας

ἕνεκα. εἰ δὴ οὖν τινι ἐνέτυχες ἀξίῳ λόγου, ἡδέως ἂν

πυθοίμην.

     {ΘΕΟ.} Καὶ μήν, ὦ Σώκρατες, ἐμοί τε εἰπεῖν καὶ σοὶ

(5)ἀκοῦσαι πάνυ ἄξιον οἵῳ ὑμῖν τῶν πολιτῶν μειρακίῳ ἐντετύ-

χηκα. καὶ εἰ μὲν ἦν καλός, ἐφοβούμην ἂν σφόδρα λέγειν,

μὴ καί τῳ δόξω ἐν ἐπιθυμίᾳ αὐτοῦ εἶναι. νῦν δέ_καὶ μή

μοι ἄχθου_οὐκ ἔστι καλός, προσέοικε δὲ σοὶ τήν τε σιμό-

τητα καὶ τὸ ἔξω τῶν ὀμμάτων· ἧττον δὲ ἢ σὺ ταῦτ’ ἔχει.

144aἀδεῶς δὴ λέγω. εὖ γὰρ ἴσθι ὅτι ὧν δὴ πώποτε ἐνέτυχον

_καὶ πάνυ πολλοῖς πεπλησίακα_οὐδένα πω ᾐσθόμην οὕτω

θαυμαστῶς εὖ πεφυκότα. τὸ γὰρ εὐμαθῆ ὄντα ὡς ἄλλῳ

χαλεπὸν πρᾷον αὖ εἶναι διαφερόντως, καὶ ἐπὶ τούτοις

(5)ἀνδρεῖον παρ’ ὁντινοῦν, ἐγὼ μὲν οὔτ’ ἂν ᾠόμην γενέσθαι

οὔτε ὁρῶ γιγνόμενον· ἀλλ’ οἵ τε ὀξεῖς ὥσπερ οὗτος καὶ

ἀγχίνοι καὶ μνήμονες ὡς τὰ πολλὰ καὶ πρὸς τὰς ὀργὰς

ὀξύρροποί εἰσι, καὶ ᾄττοντες φέρονται ὥσπερ τὰ ἀνερμά-

144bτιστα πλοῖα, καὶ μανικώτεροι ἢ ἀνδρειότεροι φύονται, οἵ τε

αὖ ἐμβριθέστεροι νωθροί πως ἀπαντῶσι πρὸς τὰς μαθήσεις

καὶ λήθης γέμοντες. ὁ δὲ οὕτω λείως τε καὶ ἀπταίστως

καὶ ἀνυσίμως ἔρχεται ἐπὶ τὰς μαθήσεις τε καὶ ζητήσεις

(5)μετὰ πολλῆς πρᾳότητος, οἷον ἐλαίου ῥεῦμα ἀψοφητὶ ῥέοντος,

ὥστε θαυμάσαι τὸ τηλικοῦτον ὄντα οὕτως ταῦτα διαπράτ-

τεσθαι.

     {ΣΩ.} Εὖ ἀγγέλλεις. τίνος δὲ καὶ ἔστι τῶν πολιτῶν;

     {ΘΕΟ.} Ἀκήκοα μὲν τοὔνομα, μνημονεύω δὲ οὔ. ἀλλὰ

144cγάρ ἐστι τῶνδε τῶν προσιόντων ὁ ἐν τῷ μέσῳ· ἄρτι γὰρ ἐν

τῷ ἔξω δρόμῳ ἠλείφοντο ἑταῖροί τέ τινες οὗτοι αὐτοῦ καὶ

αὐτός, νῦν δέ μοι δοκοῦσιν ἀλειψάμενοι δεῦρο ἰέναι. ἀλλὰ

σκόπει εἰ γιγνώσκεις αὐτόν.

(5)     {ΣΩ.} Γιγνώσκω· ὁ τοῦ Σουνιῶς Εὐφρονίου ἐστίν, καὶ

πάνυ γε, ὦ φίλε, ἀνδρὸς οἷον καὶ σὺ τοῦτον διηγῇ, καὶ

ἄλλως εὐδοκίμου, καὶ μέντοι καὶ οὐσίαν μάλα πολλὴν

κατέλιπεν. τὸ δ’ ὄνομα οὐκ οἶδα τοῦ μειρακίου.

144d     {ΘΕΟ.} Θεαίτητος, ὦ Σώκρατες, τό γε ὄνομα· τὴν μέντοι

οὐσίαν δοκοῦσί μοι ἐπίτροποί τινες διεφθαρκέναι. ἀλλ’ ὅμως

καὶ πρὸς τὴν τῶν χρημάτων ἐλευθεριότητα θαυμαστός, ὦ

Σώκρατες.

(5)     {ΣΩ.} Γεννικὸν λέγεις τὸν ἄνδρα. καί μοι κέλευε αὐτὸν

ἐνθάδε παρακαθίζεσθαι.

     {ΘΕΟ.} Ἔσται ταῦτα. Θεαίτητε, δεῦρο παρὰ Σωκράτη.

     {ΣΩ.} Πάνυ μὲν οὖν, ὦ Θεαίτητε, ἵνα κἀγὼ ἐμαυτὸν

ἀνασκέψωμαι ποῖόν τι ἔχω τὸ πρόσωπον· φησὶν γὰρ Θεό-

144eδωρος ἔχειν με σοὶ ὅμοιον. ἀτὰρ εἰ νῷν ἐχόντοιν ἑκατέρου

λύραν ἔφη αὐτὰς ἡρμόσθαι ὁμοίως, πότερον εὐθὺς ἂν

ἐπιστεύομεν ἢ ἐπεσκεψάμεθ’ ἂν εἰ μουσικὸς ὢν λέγει;

     {ΘΕΑΙ.} Ἐπεσκεψάμεθ’ ἄν.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τοιοῦτον μὲν εὑρόντες ἐπειθόμεθ’ ἄν, ἄμουσον

δέ, ἠπιστοῦμεν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

     {ΣΩ.} Νῦν δέ γ’, οἶμαι, εἴ τι μέλει ἡμῖν τῆς τῶν προσώπων

145aὁμοιότητος, σκεπτέον εἰ γραφικὸς ὢν λέγει ἢ οὔ.

     {ΘΕΑΙ.} Δοκεῖ μοι.

     {ΣΩ.} Ἦ οὖν ζωγραφικὸς Θεόδωρος;

     {ΘΕΑΙ.} Οὔχ, ὅσον γέ με εἰδέναι.

(5)     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὐδὲ γεωμετρικός;

     {ΘΕΑΙ.} Πάντως δήπου, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Ἦ καὶ ἀστρονομικὸς καὶ λογιστικός τε καὶ μουσικὸς

καὶ ὅσα παιδείας ἔχεται;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔμοιγε δοκεῖ.

(10)     {ΣΩ.} Εἰ μὲν ἄρα ἡμᾶς τοῦ σώματός τι ὁμοίους φησὶν

εἶναι ἐπαινῶν πῃ ἢ ψέγων, οὐ πάνυ αὐτῷ ἄξιον τὸν νοῦν

προσέχειν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἴσως οὔ.

145b     {ΣΩ.} Τί δ’ εἰ ποτέρου τὴν ψυχὴν ἐπαινοῖ πρὸς ἀρετήν

τε καὶ σοφίαν; ἆρ’ οὐκ ἄξιον τῷ μὲν ἀκούσαντι προθυμεῖ-

σθαι ἀνασκέψασθαι τὸν ἐπαινεθέντα, τῷ δὲ προθύμως ἑαυτὸν

ἐπιδεικνύναι;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Ὥρα τοίνυν, ὦ φίλε Θεαίτητε, σοὶ μὲν ἐπιδεικνύναι,

ἐμοὶ δὲ σκοπεῖσθαι· ὡς εὖ ἴσθι ὅτι Θεόδωρος πολλοὺς δὴ

πρός με ἐπαινέσας ξένους τε καὶ ἀστοὺς οὐδένα πω ἐπῄνεσεν

ὡς σὲ νυνδή.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Εὖ ἂν ἔχοι, ὦ Σώκρατες· ἀλλ’ ὅρα μὴ παίζων

145cἔλεγεν.

     {ΣΩ.} Οὐχ οὗτος ὁ τρόπος Θεοδώρου· ἀλλὰ μὴ ἀναδύου

τὰ ὡμολογημένα σκηπτόμενος παίζοντα λέγειν τόνδε, ἵνα μὴ

καὶ ἀναγκασθῇ μαρτυρεῖν_πάντως γὰρ οὐδεὶς ἐπισκήψετ’

(5)αὐτῷ_ἀλλὰ θαρρῶν ἔμμενε τῇ ὁμολογίᾳ.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ χρὴ ταῦτα ποιεῖν, εἰ σοὶ δοκεῖ.

     {ΣΩ.} Λέγε δή μοι· μανθάνεις που παρὰ Θεοδώρου

γεωμετρίας ἄττα;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

145d     {ΣΩ.} Καὶ τῶν περὶ ἀστρονομίαν τε καὶ ἁρμονίας καὶ

λογισμούς;

     {ΘΕΑΙ.} Προθυμοῦμαί γε δή.

     {ΣΩ.} Καὶ γὰρ ἐγώ, ὦ παῖ, παρά τε τούτου καὶ παρ’

(5)ἄλλων οὓς ἂν οἴωμαί τι τούτων ἐπαΐειν. ἀλλ’ ὅμως τὰ

μὲν ἄλλα ἔχω περὶ αὐτὰ μετρίως, μικρὸν δέ τι ἀπορῶ ὃ

μετὰ σοῦ τε καὶ τῶνδε σκεπτέον. καί μοι λέγε· ἆρ’ οὐ τὸ

μανθάνειν ἐστὶν τὸ σοφώτερον γίγνεσθαι περὶ ὃ μανθάνει

τις;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Πῶς γὰρ οὔ;

     {ΣΩ.} Σοφίᾳ δέ γ’ οἶμαι σοφοὶ οἱ σοφοί.

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

145e     {ΣΩ.} Τοῦτο δὲ μῶν διαφέρει τι ἐπιστήμης;

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον;

     {ΣΩ.} Ἡ σοφία. ἢ οὐχ ἅπερ ἐπιστήμονες ταῦτα καὶ

σοφοί;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Ταὐτὸν ἄρα ἐπιστήμη καὶ σοφία;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τοῦτ’ αὐτὸ τοίνυν ἐστὶν ὃ ἀπορῶ καὶ οὐ δύναμαι

λαβεῖν ἱκανῶς παρ’ ἐμαυτῷ, ἐπιστήμη ὅτι ποτὲ τυγχάνει ὄν.

146aἆρ’ οὖν δὴ ἔχομεν λέγειν αὐτό; τί φατέ; τίς ἂν ἡμῶν

πρῶτος εἴποι; ὁ δὲ ἁμαρτών, καὶ ὃς ἂν ἀεὶ ἁμαρτάνῃ,

καθεδεῖται, ὥσπερ φασὶν οἱ παῖδες οἱ σφαιρίζοντες, ὄνος· ὃς

δ’ ἂν περιγένηται ἀναμάρτητος, βασιλεύσει ἡμῶν καὶ ἐπιτάξει

(5)ὅτι ἂν βούληται ἀποκρίνεσθαι. τί σιγᾶτε; οὔ τί που, ὦ

Θεόδωρε, ἐγὼ ὑπὸ φιλολογίας ἀγροικίζομαι, προθυμούμενος

ἡμᾶς ποιῆσαι διαλέγεσθαι καὶ φίλους τε καὶ προσηγόρους

ἀλλήλοις γίγνεσθαι;

146b     {ΘΕΟ.} Ἥκιστα μέν, ὦ Σώκρατες, τὸ τοιοῦτον ἂν εἴη

ἄγροικον, ἀλλὰ τῶν μειρακίων τι κέλευέ σοι ἀποκρίνεσθαι·

ἐγὼ μὲν γὰρ ἀήθης τῆς τοιαύτης διαλέκτου, καὶ οὐδ’ αὖ

συνεθίζεσθαι ἡλικίαν ἔχω. τοῖσδε δὲ πρέποι τε ἂν τοῦτο

(5)καὶ πολὺ πλέον ἐπιδιδοῖεν· τῷ γὰρ ὄντι ἡ νεότης εἰς πᾶν

ἐπίδοσιν ἔχει. ἀλλ’, ὥσπερ ἤρξω, μὴ ἀφίεσο τοῦ Θεαιτήτου

ἀλλ’ ἐρώτα.

     {ΣΩ.} Ἀκούεις δή, ὦ Θεαίτητε, ἃ λέγει Θεόδωρος, ᾧ

146cἀπειθεῖν, ὡς ἐγὼ οἶμαι, οὔτε σὺ ἐθελήσεις, οὔτε θέμις περὶ

τὰ τοιαῦτα ἀνδρὶ σοφῷ ἐπιτάττοντι νεώτερον ἀπειθεῖν.

ἀλλ’ εὖ καὶ γενναίως εἰπέ· τί σοι δοκεῖ εἶναι ἐπιστήμη;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ χρή, ὦ Σώκρατες, ἐπειδήπερ ὑμεῖς κελεύετε.

(5)πάντως γάρ, ἄν τι καὶ ἁμάρτω, ἐπανορθώσετε.

     {ΣΩ.} Πάνυ μὲν οὖν, ἄνπερ γε οἷοί τε ὦμεν.

     {ΘΕΑΙ.} Δοκεῖ τοίνυν μοι καὶ ἃ παρὰ Θεοδώρου ἄν τις

μάθοι ἐπιστῆμαι εἶναι, γεωμετρία τε καὶ ἃς νυνδὴ σὺ διῆλθες,

146dκαὶ αὖ σκυτοτομική τε καὶ αἱ τῶν ἄλλων δημιουργῶν τέχναι,

πᾶσαί τε καὶ ἑκάστη τούτων, οὐκ ἄλλο τι ἢ ἐπιστήμη εἶναι.

     {ΣΩ.} Γενναίως γε καὶ φιλοδώρως, ὦ φίλε, ἓν αἰτηθεὶς

πολλὰ δίδως καὶ ποικίλα ἀντὶ ἁπλοῦ.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Πῶς τί τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες;

     {ΣΩ.} Ἴσως μὲν οὐδέν· ὃ μέντοι οἶμαι, φράσω. ὅταν

λέγῃς σκυτικήν, μή τι ἄλλο φράζεις ἢ ἐπιστήμην ὑποδημάτων

ἐργασίας;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδέν.

146e     {ΣΩ.} Τί δ’ ὅταν τεκτονικήν; μή τι ἄλλο ἢ ἐπιστήμην τῆς

τῶν ξυλίνων σκευῶν ἐργασίας;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδὲ τοῦτο.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἐν ἀμφοῖν, οὗ ἑκατέρα ἐπιστήμη, τοῦτο

(5)ὁρίζεις;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τὸ δέ γ’ ἐρωτηθέν, ὦ Θεαίτητε, οὐ τοῦτο ἦν, τίνων

ἡ ἐπιστήμη, οὐδὲ ὁπόσαι τινές· οὐ γὰρ ἀριθμῆσαι αὐτὰς

βουλόμενοι ἠρόμεθα ἀλλὰ γνῶναι ἐπιστήμην αὐτὸ ὅτι ποτ’

(10)ἐστίν. ἢ οὐδὲν λέγω;

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν ὀρθῶς.

147a     {ΣΩ.} Σκέψαι δὴ καὶ τόδε. εἴ τις ἡμᾶς τῶν φαύλων τι

καὶ προχείρων ἔροιτο, οἷον περὶ πηλοῦ ὅτι ποτ’ ἐστίν, εἰ

ἀποκριναίμεθα αὐτῷ πηλὸς ὁ τῶν χυτρέων καὶ πηλὸς ὁ τῶν

ἰπνοπλαθῶν καὶ πηλὸς ὁ τῶν πλινθουργῶν, οὐκ ἂν γελοῖοι

(5)εἶμεν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἴσως.

     {ΣΩ.} Πρῶτον μέν γέ που οἰόμενοι συνιέναι ἐκ τῆς ἡμετέρας

ἀποκρίσεως τὸν ἐρωτῶντα, ὅταν εἴπωμεν πηλός, εἴτε ὁ τῶν

147bκοροπλαθῶν προσθέντες εἴτε ἄλλων ὡντινωνοῦν δημιουργῶν.

ἢ οἴει τίς τι συνίησίν τινος ὄνομα, ὃ μὴ οἶδεν τί ἐστιν;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδαμῶς.

     {ΣΩ.} Οὐδ’ ἄρα ἐπιστήμην ὑποδημάτων συνίησιν ὁ ἐπι-

(5)στήμην μὴ εἰδώς.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γάρ.

     {ΣΩ.} Σκυτικὴν ἄρα οὐ συνίησιν ὃς ἂν ἐπιστήμην ἀγνοῇ,

οὐδέ τινα ἄλλην τέχνην.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστιν οὕτως.

(10)     {ΣΩ.} Γελοία ἄρα ἡ ἀπόκρισις τῷ ἐρωτηθέντι ἐπιστήμη τί

ἐστιν, ὅταν ἀποκρίνηται τέχνης τινὸς ὄνομα. τινὸς γὰρ

147cἐπιστήμην ἀποκρίνεται οὐ τοῦτ’ ἐρωτηθείς.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Ἔπειτά γέ που ἐξὸν φαύλως καὶ βραχέως ἀποκρί-

νασθαι περιέρχεται ἀπέραντον ὁδόν. οἷον καὶ ἐν τῇ τοῦ

(5)πηλοῦ ἐρωτήσει φαῦλόν που καὶ ἁπλοῦν εἰπεῖν ὅτι γῆ ὑγρῷ

φυραθεῖσα πηλὸς ἂν εἴη, τὸ δ’ ὅτου ἐᾶν χαίρειν.

     {ΘΕΑΙ.} Ῥᾴδιον, ὦ Σώκρατες, νῦν γε οὕτω φαίνεται· ἀτὰρ

κινδυνεύεις ἐρωτᾶν οἷον καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἔναγχος εἰσῆλθε

147dδιαλεγομένοις, ἐμοί τε καὶ τῷ σῷ ὁμωνύμῳ τούτῳ Σωκράτει.

     {ΣΩ.} Τὸ ποῖον δή, ὦ Θεαίτητε;

     {ΘΕΑΙ.} Περὶ δυνάμεών τι ἡμῖν Θεόδωρος ὅδε ἔγραφε, τῆς

τε τρίποδος πέρι καὶ πεντέποδος [ἀποφαίνων] ὅτι μήκει οὐ

(5)σύμμετροι τῇ ποδιαίᾳ, καὶ οὕτω κατὰ μίαν ἑκάστην προαιρού-

μενος μέχρι τῆς ἑπτακαιδεκάποδος· ἐν δὲ ταύτῃ πως ἐνέσχετο.

ἡμῖν οὖν εἰσῆλθέ τι τοιοῦτον, ἐπειδὴ ἄπειροι τὸ πλῆθος αἱ

δυνάμεις ἐφαίνοντο, πειραθῆναι συλλαβεῖν εἰς ἕν, ὅτῳ πάσας

147eταύτας προσαγορεύσομεν τὰς δυνάμεις.

     {ΣΩ.} Ἦ καὶ ηὕρετέ τι τοιοῦτον;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔμοιγε δοκοῦμεν· σκόπει δὲ καὶ σύ.

     {ΣΩ.} Λέγε.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Τὸν ἀριθμὸν πάντα δίχα διελάβομεν· τὸν μὲν

δυνάμενον ἴσον ἰσάκις γίγνεσθαι τῷ τετραγώνῳ τὸ σχῆμα

ἀπεικάσαντες τετράγωνόν τε καὶ ἰσόπλευρον προσείπομεν.

     {ΣΩ.} Καὶ εὖ γε.

     {ΘΕΑΙ.} Τὸν τοίνυν μεταξὺ τούτου, ὧν καὶ τὰ τρία καὶ

148aτὰ πέντε καὶ πᾶς ὃς ἀδύνατος ἴσος ἰσάκις γενέσθαι, ἀλλ’ ἢ

πλείων ἐλαττονάκις ἢ ἐλάττων πλεονάκις γίγνεται, μείζων

δὲ καὶ ἐλάττων ἀεὶ πλευρὰ αὐτὸν περιλαμβάνει, τῷ προμήκει

αὖ σχήματι ἀπεικάσαντες προμήκη ἀριθμὸν ἐκαλέσαμεν.

(5)     {ΣΩ.} Κάλλιστα. ἀλλὰ τί τὸ μετὰ τοῦτο;

     {ΘΕΑΙ.} Ὅσαι μὲν γραμμαὶ τὸν ἰσόπλευρον καὶ ἐπίπεδον

ἀριθμὸν τετραγωνίζουσι, μῆκος ὡρισάμεθα, ὅσαι δὲ τὸν ἑτερο-

148bμήκη, δυνάμεις, ὡς μήκει μὲν οὐ συμμέτρους ἐκείναις, τοῖς δ’

ἐπιπέδοις ἃ δύνανται. καὶ περὶ τὰ στερεὰ ἄλλο τοιοῦτον.

     {ΣΩ.} Ἄριστά γ’ ἀνθρώπων, ὦ παῖδες· ὥστε μοι δοκεῖ ὁ

Θεόδωρος οὐκ ἔνοχος τοῖς ψευδομαρτυρίοις ἔσεσθαι.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Καὶ μήν, ὦ Σώκρατες, ὅ γε ἐρωτᾷς περὶ ἐπι-

στήμης οὐκ ἂν δυναίμην ἀποκρίνασθαι ὥσπερ περὶ τοῦ

μήκους τε καὶ τῆς δυνάμεως. καίτοι σύ γέ μοι δοκεῖς τοιοῦτόν

τι ζητεῖν· ὥστε πάλιν αὖ φαίνεται ψευδὴς ὁ Θεόδωρος.

148c     {ΣΩ.} Τί δέ; εἴ σε πρὸς δρόμον ἐπαινῶν μηδενὶ οὕτω

δρομικῷ ἔφη τῶν νέων ἐντετυχηκέναι, εἶτα διαθέων τοῦ

ἀκμάζοντος καὶ ταχίστου ἡττήθης, ἧττόν τι ἂν οἴει ἀληθῆ

τόνδ’ ἐπαινέσαι;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Ἀλλὰ τὴν ἐπιστήμην, ὥσπερ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον,

σμικρόν τι οἴει εἶναι ἐξευρεῖν καὶ οὐ τῶν πάντῃ ἄκρων;

     {ΘΕΑΙ.} Νὴ τὸν Δί’ ἔγωγε καὶ μάλα γε τῶν ἀκροτάτων.

     {ΣΩ.} Θάρρει τοίνυν περὶ σαυτῷ καὶ τὶ οἴου Θεόδωρον

148dλέγειν, προθυμήθητι δὲ παντὶ τρόπῳ τῶν τε ἄλλων πέρι καὶ

ἐπιστήμης λαβεῖν λόγον τί ποτε τυγχάνει ὄν.

     {ΘΕΑΙ.} Προθυμίας μὲν ἕνεκα, ὦ Σώκρατες, φανεῖται.

     {ΣΩ.} Ἴθι δή_καλῶς γὰρ ἄρτι ὑφηγήσω_πειρῶ μιμού-

(5)μενος τὴν περὶ τῶν δυνάμεων ἀπόκρισιν, ὥσπερ ταύτας

πολλὰς οὔσας ἑνὶ εἴδει περιέλαβες, οὕτω καὶ τὰς πολλὰς

ἐπιστήμας ἑνὶ λόγῳ προσειπεῖν.

148e     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ εὖ ἴσθι, ὦ Σώκρατες, πολλάκις δὴ αὐτὸ

ἐπεχείρησα σκέψασθαι, ἀκούων τὰς παρὰ σοῦ ἀποφερομένας

ἐρωτήσεις. ἀλλὰ γὰρ οὔτ’ αὐτὸς δύναμαι πεῖσαι ἐμαυτὸν ὡς

ἱκανῶς τι λέγω οὔτ’ ἄλλου ἀκοῦσαι λέγοντος οὕτως ὡς σὺ δια-

(5)κελεύῃ, οὐ μὲν δὴ αὖ οὐδ’ ἀπαλλαγῆναι τοῦ μέλειν.

     {ΣΩ.} Ὠδίνεις γάρ, ὦ φίλε Θεαίτητε, διὰ τὸ μὴ κενὸς

ἀλλ’ ἐγκύμων εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ οἶδα, ὦ Σώκρατες· ὃ μέντοι πέπονθα λέγω.

149a     {ΣΩ.} Εἶτα, ὦ καταγέλαστε, οὐκ ἀκήκοας ὡς ἐγώ εἰμι ὑὸς

μαίας μάλα γενναίας τε καὶ βλοσυρᾶς, Φαιναρέτης;

     {ΘΕΑΙ.} Ἤδη τοῦτό γε ἤκουσα.

     {ΣΩ.} Ἆρα καὶ ὅτι ἐπιτηδεύω τὴν αὐτὴν τέχνην ἀκήκοας;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὐδαμῶς.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ εὖ ἴσθ’ ὅτι· μὴ μέντοι μου κατείπῃς πρὸς τοὺς

ἄλλους. λέληθα γάρ, ὦ ἑταῖρε, ταύτην ἔχων τὴν τέχνην·

οἱ δέ, ἅτε οὐκ εἰδότες, τοῦτο μὲν οὐ λέγουσι περὶ ἐμοῦ, ὅτι

δὲ ἀτοπώτατός εἰμι καὶ ποιῶ τοὺς ἀνθρώπους ἀπορεῖν. ἦ καὶ

(10)τοῦτο ἀκήκοας;

149b     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Εἴπω οὖν σοι τὸ αἴτιον;

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Ἐννόησον δὴ τὸ περὶ τὰς μαίας ἅπαν ὡς ἔχει, καὶ

(5)ῥᾷον μαθήσῃ ὃ βούλομαι. οἶσθα γάρ που ὡς οὐδεμία αὐτῶν

ἔτι αὐτὴ κυϊσκομένη τε καὶ τίκτουσα ἄλλας μαιεύεται, ἀλλ’

αἱ ἤδη ἀδύνατοι τίκτειν.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Αἰτίαν δέ γε τούτου φασὶν εἶναι τὴν Ἄρτεμιν, ὅτι

(10)ἄλοχος οὖσα τὴν λοχείαν εἴληχε. στερίφαις μὲν οὖν ἄρα

149cοὐκ ἔδωκε μαιεύεσθαι, ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀσθενεστέρα ἢ

λαβεῖν τέχνην ὧν ἂν ᾖ ἄπειρος· ταῖς δὲ δι’ ἡλικίαν ἀτόκοις

προσέταξε τιμῶσα τὴν αὑτῆς ὁμοιότητα.

     {ΘΕΑΙ.} Εἰκός.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ τόδε εἰκός τε καὶ ἀναγκαῖον, τὰς

κυούσας καὶ μὴ γιγνώσκεσθαι μᾶλλον ὑπὸ τῶν μαιῶν ἢ τῶν

ἄλλων;

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ γε.

     {ΣΩ.} Καὶ μὴν καὶ διδοῦσαί γε αἱ μαῖαι φαρμάκια καὶ

149dἐπᾴδουσαι δύνανται ἐγείρειν τε τὰς ὠδῖνας καὶ μαλθακω-

τέρας ἂν βούλωνται ποιεῖν, καὶ τίκτειν τε δὴ τὰς δυστο-

κούσας, καὶ ἐὰν νέον ὂν δόξῃ ἀμβλίσκειν, ἀμβλίσκουσιν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστι ταῦτα.

(5)     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν ἔτι καὶ τόδε αὐτῶν ᾔσθησαι, ὅτι καὶ

προμνήστριαί εἰσι δεινόταται, ὡς πάσσοφοι οὖσαι περὶ τοῦ

γνῶναι ποίαν χρὴ ποίῳ ἀνδρὶ συνοῦσαν ὡς ἀρίστους παῖδας

τίκτειν;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ πάνυ τοῦτο οἶδα.

(10)     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἴσθ’ ὅτι ἐπὶ τούτῳ μεῖζον φρονοῦσιν ἢ ἐπὶ

149eτῇ ὀμφαλητομίᾳ. ἐννόει γάρ· τῆς αὐτῆς ἢ ἄλλης οἴει

τέχνης εἶναι θεραπείαν τε καὶ συγκομιδὴν τῶν ἐκ γῆς

καρπῶν καὶ αὖ τὸ γιγνώσκειν εἰς ποίαν γῆν ποῖον φυτόν

τε καὶ σπέρμα καταβλητέον;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὔκ, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς.

     {ΣΩ.} Εἰς γυναῖκα δέ, ὦ φίλε, ἄλλην μὲν οἴει τοῦ

τοιούτου, ἄλλην δὲ συγκομιδῆς;

     {ΘΕΑΙ.} Οὔκουν εἰκός γε.

150a     {ΣΩ.} Οὐ γάρ. ἀλλὰ διὰ τὴν ἄδικόν τε καὶ ἄτεχνον

συναγωγὴν ἀνδρὸς καὶ γυναικός, ᾗ δὴ προαγωγία ὄνομα,

φεύγουσι καὶ τὴν προμνηστικὴν ἅτε σεμναὶ οὖσαι αἱ μαῖαι,

φοβούμεναι μὴ εἰς ἐκείνην τὴν αἰτίαν διὰ ταύτην ἐμπέσωσιν·

(5)ἐπεὶ ταῖς γε ὄντως μαίαις μόναις που προσήκει καὶ προμνή-

σασθαι ὀρθῶς.

     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεται.

     {ΣΩ.} Τὸ μὲν τοίνυν τῶν μαιῶν τοσοῦτον, ἔλαττον δὲ

τοῦ ἐμοῦ δράματος. οὐ γὰρ πρόσεστι γυναιξὶν ἐνίοτε μὲν

150bεἴδωλα τίκτειν, ἔστι δ’ ὅτε ἀληθινά, τοῦτο δὲ μὴ ῥᾴδιον

εἶναι διαγνῶναι. εἰ γὰρ προσῆν, μέγιστόν τε καὶ κάλλιστον

ἔργον ἦν ἂν ταῖς μαίαις τὸ κρίνειν τὸ ἀληθές τε καὶ μή· ἢ

οὐκ οἴει;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Τῇ δέ γ’ ἐμῇ τέχνῃ τῆς μαιεύσεως τὰ μὲν ἄλλα

ὑπάρχει ὅσα ἐκείναις, διαφέρει δὲ τῷ τε ἄνδρας ἀλλὰ μὴ

γυναῖκας μαιεύεσθαι καὶ τῷ τὰς ψυχὰς αὐτῶν τικτούσας

ἐπισκοπεῖν ἀλλὰ μὴ τὰ σώματα. μέγιστον δὲ τοῦτ’ ἔνι

150cτῇ ἡμετέρᾳ τέχνῃ, βασανίζειν δυνατὸν εἶναι παντὶ τρόπῳ

πότερον εἴδωλον καὶ ψεῦδος ἀποτίκτει τοῦ νέου ἡ διάνοια

ἢ γόνιμόν τε καὶ ἀληθές. ἐπεὶ τόδε γε καὶ ἐμοὶ ὑπάρχει

ὅπερ ταῖς μαίαις· ἄγονός εἰμι σοφίας, καὶ ὅπερ ἤδη πολλοί

(5)μοι ὠνείδισαν, ὡς τοὺς μὲν ἄλλους ἐρωτῶ, αὐτὸς δὲ οὐδὲν

ἀποφαίνομαι περὶ οὐδενὸς διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν σοφόν, ἀληθὲς

ὀνειδίζουσιν. τὸ δὲ αἴτιον τούτου τόδε· μαιεύεσθαί με ὁ

θεὸς ἀναγκάζει, γεννᾶν δὲ ἀπεκώλυσεν. εἰμὶ δὴ οὖν αὐτὸς

150dμὲν οὐ πάνυ τι σοφός, οὐδέ τί μοι ἔστιν εὕρημα τοιοῦτον

γεγονὸς τῆς ἐμῆς ψυχῆς ἔκγονον· οἱ δ’ ἐμοὶ συγγιγνόμενοι

τὸ μὲν πρῶτον φαίνονται ἔνιοι μὲν καὶ πάνυ ἀμαθεῖς, πάντες

δὲ προϊούσης τῆς συνουσίας, οἷσπερ ἂν ὁ θεὸς παρείκῃ,

(5)θαυμαστὸν ὅσον ἐπιδιδόντες, ὡς αὑτοῖς τε καὶ τοῖς ἄλλοις

δοκοῦσι· καὶ τοῦτο ἐναργὲς ὅτι παρ’ ἐμοῦ οὐδὲν πώποτε

μαθόντες, ἀλλ’ αὐτοὶ παρ’ αὑτῶν πολλὰ καὶ καλὰ εὑρόντες

τε καὶ τεκόντες. τῆς μέντοι μαιείας ὁ θεός τε καὶ ἐγὼ

150eαἴτιος. ὧδε δὲ δῆλον· πολλοὶ ἤδη τοῦτο ἀγνοήσαντες καὶ

ἑαυτοὺς αἰτιασάμενοι, ἐμοῦ δὲ καταφρονήσαντες, ἢ αὐτοὶ ἢ

ὑπ’ ἄλλων πεισθέντες ἀπῆλθον πρῳαίτερον τοῦ δέοντος,

ἀπελθόντες δὲ τά τε λοιπὰ ἐξήμβλωσαν διὰ πονηρὰν

(5)συνουσίαν καὶ τὰ ὑπ’ ἐμοῦ μαιευθέντα κακῶς τρέφοντες

ἀπώλεσαν, ψευδῆ καὶ εἴδωλα περὶ πλείονος ποιησάμενοι

τοῦ ἀληθοῦς, τελευτῶντες δ’ αὑτοῖς τε καὶ τοῖς ἄλλοις

151aἔδοξαν ἀμαθεῖς εἶναι. ὧν εἷς γέγονεν Ἀριστείδης ὁ Λυσι-

μάχου καὶ ἄλλοι πάνυ πολλοί· οὕς, ὅταν πάλιν ἔλθωσι

δεόμενοι τῆς ἐμῆς συνουσίας καὶ θαυμαστὰ δρῶντες, ἐνίοις

μὲν τὸ γιγνόμενόν μοι δαιμόνιον ἀποκωλύει συνεῖναι, ἐνίοις

(5)δὲ ἐᾷ, καὶ πάλιν οὗτοι ἐπιδιδόασι. πάσχουσι δὲ δὴ οἱ ἐμοὶ

συγγιγνόμενοι καὶ τοῦτο ταὐτὸν ταῖς τικτούσαις· ὠδίνουσι

γὰρ καὶ ἀπορίας ἐμπίμπλανται νύκτας τε καὶ ἡμέρας πολὺ

μᾶλλον ἢ ’κεῖναι· ταύτην δὲ τὴν ὠδῖνα ἐγείρειν τε καὶ

151bἀποπαύειν ἡ ἐμὴ τέχνη δύναται. καὶ οὗτοι μὲν δὴ οὕτως.

ἐνίοις δέ, ὦ Θεαίτητε, οἳ ἄν μοι μὴ δόξωσί πως ἐγκύμονες

εἶναι, γνοὺς ὅτι οὐδὲν ἐμοῦ δέονται, πάνυ εὐμενῶς προμνῶμαι

καί, σὺν θεῷ εἰπεῖν, πάνυ ἱκανῶς τοπάζω οἷς ἂν συγγενό-

(5)μενοι ὄναιντο· ὧν πολλοὺς μὲν δὴ ἐξέδωκα Προδίκῳ, πολλοὺς

δὲ ἄλλοις σοφοῖς τε καὶ θεσπεσίοις ἀνδράσι. ταῦτα δή

σοι, ὦ ἄριστε, ἕνεκα τοῦδε ἐμήκυνα· ὑποπτεύω σε, ὥσπερ

καὶ αὐτὸς οἴει, ὠδίνειν τι κυοῦντα ἔνδον. προσφέρου οὖν

151cπρός με ὡς πρὸς μαίας ὑὸν καὶ αὐτὸν μαιευτικόν, καὶ ἃ ἂν

ἐρωτῶ προθυμοῦ ὅπως οἷός τ’ εἶ οὕτως ἀποκρίνασθαι· καὶ

ἐὰν ἄρα σκοπούμενός τι ὧν ἂν λέγῃς ἡγήσωμαι εἴδωλον

καὶ μὴ ἀληθές, εἶτα ὑπεξαιρῶμαι καὶ ἀποβάλλω, μὴ ἀγρίαινε

(5)ὥσπερ αἱ πρωτοτόκοι περὶ τὰ παιδία. πολλοὶ γὰρ ἤδη,

ὦ θαυμάσιε, πρός με οὕτω διετέθησαν, ὥστε ἀτεχνῶς δάκνειν

ἕτοιμοι εἶναι, ἐπειδάν τινα λῆρον αὐτῶν ἀφαιρῶμαι, καὶ οὐκ

οἴονταί με εὐνοίᾳ τοῦτο ποιεῖν, πόρρω ὄντες τοῦ εἰδέναι ὅτι

151dοὐδεὶς θεὸς δύσνους ἀνθρώποις, οὐδ’ ἐγὼ δυσνοίᾳ τοιοῦτον

οὐδὲν δρῶ, ἀλλά μοι ψεῦδός τε συγχωρῆσαι καὶ ἀληθὲς

ἀφανίσαι οὐδαμῶς θέμις. πάλιν δὴ οὖν ἐξ ἀρχῆς, ὦ

Θεαίτητε, ὅτι ποτ’ ἐστὶν ἐπιστήμη, πειρῶ λέγειν· ὡς δ’ οὐχ

(5)οἷός τ’ εἶ, μηδέποτ’ εἴπῃς. ἐὰν γὰρ θεὸς ἐθέλῃ καὶ ἀνδρίζῃ,

οἷός τ’ ἔσῃ.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ μέντοι, ὦ Σώκρατες, σοῦ γε οὕτω παρα-

κελευομένου αἰσχρὸν μὴ οὐ παντὶ τρόπῳ προθυμεῖσθαι ὅτι

151eτις ἔχει λέγειν. δοκεῖ οὖν μοι ὁ ἐπιστάμενός τι αἰσθάνεσθαι

τοῦτο ὃ ἐπίσταται, καὶ ὥς γε νυνὶ φαίνεται, οὐκ ἄλλο τί

ἐστιν ἐπιστήμη ἢ αἴσθησις.

     {ΣΩ.} Εὖ γε καὶ γενναίως, ὦ παῖ· χρὴ γὰρ οὕτως ἀποφαι-

(5)νόμενον λέγειν. ἀλλὰ φέρε δὴ αὐτὸ κοινῇ σκεψώμεθα,

γόνιμον ἢ ἀνεμιαῖον τυγχάνει ὄν. αἴσθησις, φῄς, ἐπιστήμη;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Κινδυνεύεις μέντοι λόγον οὐ φαῦλον εἰρηκέναι περὶ

152aἐπιστήμης, ἀλλ’ ὃν ἔλεγε καὶ Πρωταγόρας. τρόπον δέ τινα

ἄλλον εἴρηκε τὰ αὐτὰ ταῦτα. φησὶ γάρ που "πάντων

χρημάτων μέτρον" ἄνθρωπον εἶναι, "τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστι,

τῶν δὲ μὴ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν." ἀνέγνωκας γάρ που;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἀνέγνωκα καὶ πολλάκις.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν οὕτω πως λέγει, ὡς οἷα μὲν ἕκαστα ἐμοὶ

φαίνεται τοιαῦτα μὲν ἔστιν ἐμοί, οἷα δὲ σοί, τοιαῦτα δὲ αὖ

σοί· ἄνθρωπος δὲ σύ τε κἀγώ;

     {ΘΕΑΙ.} Λέγει γὰρ οὖν οὕτω.

152b     {ΣΩ.} Εἰκὸς μέντοι σοφὸν ἄνδρα μὴ ληρεῖν· ἐπακολουθή-

σωμεν οὖν αὐτῷ. ἆρ’ οὐκ ἐνίοτε πνέοντος ἀνέμου τοῦ αὐτοῦ

ὁ μὲν ἡμῶν ῥιγῷ, ὁ δ’ οὔ; καὶ ὁ μὲν ἠρέμα, ὁ δὲ σφόδρα;

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ μάλα.

(5)     {ΣΩ.} Πότερον οὖν τότε αὐτὸ ἐφ’ ἑαυτοῦ τὸ πνεῦμα

ψυχρὸν ἢ οὐ ψυχρὸν φήσομεν; ἢ πεισόμεθα τῷ Πρωταγόρᾳ

ὅτι τῷ μὲν ῥιγῶντι ψυχρόν, τῷ δὲ μὴ οὔ;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ φαίνεται οὕτω ἑκατέρῳ;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τὸ δέ γε "φαίνεται" αἰσθάνεσθαί ἐστιν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστιν γάρ.

152c     {ΣΩ.} Φαντασία ἄρα καὶ αἴσθησις ταὐτὸν ἔν τε θερμοῖς

καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις. οἷα γὰρ αἰσθάνεται ἕκαστος,

τοιαῦτα ἑκάστῳ καὶ κινδυνεύει εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

(5)     {ΣΩ.} Αἴσθησις ἄρα τοῦ ὄντος ἀεί ἐστιν καὶ ἀψευδὲς ὡς

ἐπιστήμη οὖσα.

     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεται.

     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν πρὸς Χαρίτων πάσσοφός τις ἦν ὁ Πρω-

ταγόρας, καὶ τοῦτο ἡμῖν μὲν ᾐνίξατο τῷ πολλῷ συρφετῷ,

(10)τοῖς δὲ μαθηταῖς ἐν ἀπορρήτῳ τὴν ἀλήθειαν ἔλεγεν;

152d     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δή, ὦ Σώκρατες, τοῦτο λέγεις;

     {ΣΩ.} Ἐγὼ ἐρῶ καὶ μάλ’ οὐ φαῦλον λόγον, ὡς ἄρα ἓν

μὲν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ οὐδέν ἐστιν, οὐδ’ ἄν τι προσείποις

ὀρθῶς οὐδ’ ὁποιονοῦν τι, ἀλλ’ ἐὰν ὡς μέγα προσαγορεύῃς,

(5)καὶ σμικρὸν φανεῖται, καὶ ἐὰν βαρύ, κοῦφον, σύμπαντά τε

οὕτως, ὡς μηδενὸς ὄντος ἑνὸς μήτε τινὸς μήτε ὁποιουοῦν·

ἐκ δὲ δὴ φορᾶς τε καὶ κινήσεως καὶ κράσεως πρὸς ἄλληλα

γίγνεται πάντα ἃ δή φαμεν εἶναι, οὐκ ὀρθῶς προσαγο-

152eρεύοντες· ἔστι μὲν γὰρ οὐδέποτ’ οὐδέν, ἀεὶ δὲ γίγνεται.

καὶ περὶ τούτου πάντες ἑξῆς οἱ σοφοὶ πλὴν Παρμενίδου

συμφερέσθων, Πρωταγόρας τε καὶ Ἡράκλειτος καὶ Ἐμπε-

δοκλῆς, καὶ τῶν ποιητῶν οἱ ἄκροι τῆς ποιήσεως ἑκατέρας,

(5)κωμῳδίας μὲν Ἐπίχαρμος, τραγῳδίας δὲ Ὅμηρος, [ὃς]

εἰπών_

               Ὠκεανόν τε θεῶν γένεσιν καὶ μητέρα Τηθύν

πάντα εἴρηκεν ἔκγονα ῥοῆς τε καὶ κινήσεως· ἢ οὐ δοκεῖ

τοῦτο λέγειν;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἔμοιγε.

153a     {ΣΩ.} Τίς οὖν ἂν ἔτι πρός γε τοσοῦτον στρατόπεδον καὶ

στρατηγὸν Ὅμηρον δύναιτο ἀμφισβητήσας μὴ οὐ κατα-

γέλαστος γενέσθαι;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ ῥᾴδιον, ὦ Σώκρατες.

(5)     {ΣΩ.} Οὐ γάρ, ὦ Θεαίτητε. ἐπεὶ καὶ τάδε τῷ λόγῳ

σημεῖα ἱκανά, ὅτι τὸ μὲν εἶναι δοκοῦν καὶ τὸ γίγνεσθαι

κίνησις παρέχει, τὸ δὲ μὴ εἶναι καὶ ἀπόλλυσθαι ἡσυχία· τὸ

γὰρ θερμόν τε καὶ πῦρ, ὃ δὴ καὶ τἆλλα γεννᾷ καὶ ἐπιτρο-

πεύει, αὐτὸ γεννᾶται ἐκ φορᾶς καὶ τρίψεως· τούτω δὲ

(10)κινήσεις. ἢ οὐχ αὗται γενέσεις πυρός;

153b     {ΘΕΑΙ.} Αὗται μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Καὶ μὴν τό γε τῶν ζῴων γένος ἐκ τῶν αὐτῶν

τούτων φύεται.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δ’ οὔ;

(5)     {ΣΩ.} Τί δέ; ἡ τῶν σωμάτων ἕξις οὐχ ὑπὸ ἡσυχίας μὲν

καὶ ἀργίας διόλλυται, ὑπὸ γυμνασίων δὲ καὶ κινήσεως ἐπὶ

πολὺ σῴζεται;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Ἡ δ’ ἐν τῇ ψυχῇ ἕξις οὐχ ὑπὸ μαθήσεως μὲν καὶ

(10)μελέτης, κινήσεων ὄντων, κτᾶταί τε μαθήματα καὶ σῴζεται

καὶ γίγνεται βελτίων, ὑπὸ δ’ ἡσυχίας, ἀμελετησίας τε καὶ

153cἀμαθίας οὔσης, οὔτε τι μανθάνει ἅ τε ἂν μάθῃ ἐπιλανθάνεται;

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ μάλα.

     {ΣΩ.} Τὸ μὲν ἄρα ἀγαθὸν κίνησις κατά τε ψυχὴν καὶ

κατὰ σῶμα, τὸ δὲ τοὐναντίον;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Ἔτι οὖν σοι λέγω νηνεμίας τε καὶ γαλήνας καὶ

ὅσα τοιαῦτα, ὅτι αἱ μὲν ἡσυχίαι σήπουσι καὶ ἀπολλύασι,

τὰ δ’ ἕτερα σῴζει; καὶ ἐπὶ τούτοις τὸν κολοφῶνα, [ἀναγκάζω]

προσβιβάζω τὴν χρυσῆν σειρὰν ὡς οὐδὲν ἄλλο ἢ τὸν ἥλιον

153dὍμηρος λέγει, καὶ δηλοῖ ὅτι ἕως μὲν ἂν ἡ περιφορὰ ᾖ

κινουμένη καὶ ὁ ἥλιος, πάντα ἔστι καὶ σῴζεται τὰ ἐν θεοῖς

τε καὶ ἀνθρώποις, εἰ δὲ σταίη τοῦτο ὥσπερ δεθέν, πάντα

χρήματ’ ἂν διαφθαρείη καὶ γένοιτ’ ἂν τὸ λεγόμενον ἄνω

(5)κάτω πάντα;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, ταῦτα δηλοῦν

ἅπερ λέγεις.

     {ΣΩ.} Ὑπόλαβε τοίνυν, ὦ ἄριστε, οὑτωσί· κατὰ τὰ

ὄμματα πρῶτον, ὃ δὴ καλεῖς χρῶμα λευκόν, μὴ εἶναι αὐτὸ

(10)ἕτερόν τι ἔξω τῶν σῶν ὀμμάτων μηδ’ ἐν τοῖς ὄμμασι μηδέ

153eτιν’ αὐτῷ χώραν ἀποτάξῃς· ἤδη γὰρ ἂν εἴη τε δήπου ἐν

τάξει καὶ μένον καὶ οὐκ ἂν ἐν γενέσει γίγνοιτο.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ πῶς;

     {ΣΩ.} Ἑπώμεθα τῷ ἄρτι λόγῳ, μηδὲν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ ἓν

(5)ὂν τιθέντες· καὶ ἡμῖν οὕτω μέλαν τε καὶ λευκὸν καὶ ὁτιοῦν

ἄλλο χρῶμα ἐκ τῆς προσβολῆς τῶν ὀμμάτων πρὸς τὴν

προσήκουσαν φορὰν φανεῖται γεγενημένον, καὶ ὃ δὴ ἕκαστον

154aεἶναί φαμεν χρῶμα οὔτε τὸ προσβάλλον οὔτε τὸ προσβαλ-

λόμενον ἔσται, ἀλλὰ μεταξύ τι ἑκάστῳ ἴδιον γεγονός· ἢ

σὺ διισχυρίσαιο ἂν ὡς οἷον σοὶ φαίνεται ἕκαστον χρῶμα,

τοιοῦτον καὶ κυνὶ καὶ ὁτῳοῦν ζῴῳ;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Μὰ Δί’ οὐκ ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Τί δέ; ἄλλῳ ἀνθρώπῳ ἆρ’ ὅμοιον καὶ σοὶ φαίνεται

ὁτιοῦν; ἔχεις τοῦτο ἰσχυρῶς, ἢ πολὺ μᾶλλον ὅτι οὐδὲ σοὶ

αὐτῷ ταὐτὸν διὰ τὸ μηδέποτε ὁμοίως αὐτὸν σεαυτῷ ἔχειν;

     {ΘΕΑΙ.} Τοῦτο μᾶλλόν μοι δοκεῖ ἢ ἐκεῖνο.

154b     {ΣΩ.} Οὐκοῦν εἰ μὲν ᾧ παραμετρούμεθα ἢ οὗ ἐφαπτόμεθα

μέγα ἢ λευκὸν ἢ θερμὸν ἦν, οὐκ ἄν ποτε ἄλλῳ προσπεσὸν

ἄλλο ἂν ἐγεγόνει, αὐτό γε μηδὲν μεταβάλλον· εἰ δὲ αὖ τὸ

παραμετρούμενον ἢ ἐφαπτόμενον ἕκαστον ἦν τούτων, οὐκ

(5)ἂν αὖ ἄλλου προσελθόντος ἤ τι παθόντος αὐτὸ μηδὲν παθὸν

ἄλλο ἂν ἐγένετο. ἐπεὶ νῦν γε, ὦ φίλε, θαυμαστά τε καὶ

γελοῖα εὐχερῶς πως ἀναγκαζόμεθα λέγειν, ὡς φαίη ἂν

Πρωταγόρας τε καὶ πᾶς ὁ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ ἐπιχειρῶν λέγειν.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δὴ καὶ ποῖα λέγεις;

154c     {ΣΩ.} Σμικρὸν λαβὲ παράδειγμα, καὶ πάντα εἴσῃ ἃ βού-

λομαι. ἀστραγάλους γάρ που ἕξ, ἂν μὲν τέτταρας αὐτοῖς

προσενέγκῃς, πλείους φαμὲν εἶναι τῶν τεττάρων καὶ ἡμιο-

λίους, ἐὰν δὲ δώδεκα, ἐλάττους καὶ ἡμίσεις, καὶ οὐδὲ ἀνεκτὸν

(5)ἄλλως λέγειν· ἢ σὺ ἀνέξῃ;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Τί οὖν; ἄν σε Πρωταγόρας ἔρηται ἤ τις ἄλλος·

"Ὦ Θεαίτητε, ἔσθ’ ὅπως τι μεῖζον ἢ πλέον γίγνεται ἄλλως

ἢ αὐξηθέν;" τί ἀποκρινῇ;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἐὰν μέν, ὦ Σώκρατες, τὸ δοκοῦν πρὸς τὴν νῦν

154dἐρώτησιν ἀποκρίνωμαι, ὅτι οὐκ ἔστιν· ἐὰν δὲ πρὸς τὴν

προτέραν, φυλάττων μὴ ἐναντία εἴπω, ὅτι ἔστιν.

     {ΣΩ.} Εὖ γε νὴ τὴν Ἥραν, ὦ φίλε, καὶ θείως. ἀτάρ, ὡς

ἔοικεν, ἐὰν ἀποκρίνῃ ὅτι ἔστιν, Εὐριπίδειόν τι συμβήσεται·

(5)ἡ μὲν γὰρ γλῶττα ἀνέλεγκτος ἡμῖν ἔσται, ἡ δὲ φρὴν οὐκ

ἀνέλεγκτος.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν εἰ μὲν δεινοὶ καὶ σοφοὶ ἐγώ τε καὶ σὺ

ἦμεν, πάντα τὰ τῶν φρενῶν ἐξητακότες, ἤδη ἂν τὸ λοιπὸν

154eἐκ περιουσίας ἀλλήλων ἀποπειρώμενοι, συνελθόντες σοφι-

στικῶς εἰς μάχην τοιαύτην, ἀλλήλων τοὺς λόγους τοῖς λόγοις

ἐκρούομεν· νῦν δὲ ἅτε ἰδιῶται πρῶτον βουλησόμεθα θεά-

σασθαι αὐτὰ πρὸς αὑτὰ τί ποτ’ ἐστὶν ἃ διανοούμεθα, πότερον

(5)ἡμῖν ἀλλήλοις συμφωνεῖ ἢ οὐδ’ ὁπωστιοῦν.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν ἔγωγε τοῦτ’ ἂν βουλοίμην.

     {ΣΩ.} Καὶ μὴν ἐγώ. ὅτε δ’ οὕτως ἔχει, ἄλλο τι ἢ ἠρέμα,

ὡς πάνυ πολλὴν σχολὴν ἄγοντες, πάλιν ἐπανασκεψόμεθα,

155aοὐ δυσκολαίνοντες ἀλλὰ τῷ ὄντι ἡμᾶς αὐτοὺς ἐξετάζοντες,

ἅττα ποτ’ ἐστὶ ταῦτα τὰ φάσματα ἐν ἡμῖν; ὧν πρῶτον

ἐπισκοποῦντες φήσομεν, ὡς ἐγὼ οἶμαι, μηδέποτε μηδὲν ἂν

μεῖζον μηδὲ ἔλαττον γενέσθαι μήτε ὄγκῳ μήτε ἀριθμῷ, ἕως

(5)ἴσον εἴη αὐτὸ ἑαυτῷ. οὐχ οὕτως;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Δεύτερον δέ γε, ᾧ μήτε προστιθοῖτο μήτε ἀφαιροῖτο,

τοῦτο μήτε αὐξάνεσθαί ποτε μήτε φθίνειν, ἀεὶ δὲ ἴσον

εἶναι.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Κομιδῇ μὲν οὖν.

155b     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν οὐ καὶ τρίτον, ὃ μὴ πρότερον ἦν, ὕστερον

ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄνευ τοῦ γενέσθαι καὶ γίγνεσθαι ἀδύνατον;

     {ΘΕΑΙ.} Δοκεῖ γε δή.

     {ΣΩ.} Ταῦτα δή, οἴομαι, ὁμολογήματα τρία μάχεται αὐτὰ

(5)αὑτοῖς ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ψυχῇ, ὅταν τὰ περὶ τῶν ἀστραγάλων

λέγωμεν, ἢ ὅταν φῶμεν ἐμὲ τηλικόνδε ὄντα, μήτε αὐξηθέντα

μήτε τοὐναντίον παθόντα, ἐν ἐνιαυτῷ σοῦ τοῦ νέου νῦν μὲν

μείζω εἶναι, ὕστερον δὲ ἐλάττω, μηδὲν τοῦ ἐμοῦ ὄγκου

155cἀφαιρεθέντος ἀλλὰ σοῦ αὐξηθέντος. εἰμὶ γὰρ δὴ ὕστερον

ὃ πρότερον οὐκ ἦ, οὐ γενόμενος· ἄνευ γὰρ τοῦ γίγνεσθαι

γενέσθαι ἀδύνατον, μηδὲν δὲ ἀπολλὺς τοῦ ὄγκου οὐκ ἄν

ποτε ἐγιγνόμην ἐλάττων. καὶ ἄλλα δὴ μυρία ἐπὶ μυρίοις

(5)οὕτως ἔχει, εἴπερ καὶ ταῦτα παραδεξόμεθα. ἕπῃ γάρ που,

ὦ Θεαίτητε· δοκεῖς γοῦν μοι οὐκ ἄπειρος τῶν τοιούτων

εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ νὴ τοὺς θεούς γε, ὦ Σώκρατες, ὑπερφυῶς

ὡς θαυμάζω τί ποτ’ ἐστὶ ταῦτα, καὶ ἐνίοτε ὡς ἀληθῶς

(10)βλέπων εἰς αὐτὰ σκοτοδινιῶ.

155d     {ΣΩ.} Θεόδωρος γάρ, ὦ φίλε, φαίνεται οὐ κακῶς τοπάζειν

περὶ τῆς φύσεώς σου. μάλα γὰρ φιλοσόφου τοῦτο τὸ

πάθος, τὸ θαυμάζειν· οὐ γὰρ ἄλλη ἀρχὴ φιλοσοφίας ἢ

αὕτη, καὶ ἔοικεν ὁ τὴν Ἶριν Θαύμαντος ἔκγονον φήσας οὐ

(5)κακῶς γενεαλογεῖν. ἀλλὰ πότερον μανθάνεις ἤδη δι’ ὃ

ταῦτα τοιαῦτ’ ἐστὶν ἐξ ὧν τὸν Πρωταγόραν φαμὲν λέγειν,

ἢ οὔπω;

     {ΘΕΑΙ.} Οὔπω μοι δοκῶ.

     {ΣΩ.} Χάριν οὖν μοι εἴσῃ ἐάν σοι ἀνδρός, μᾶλλον δὲ

(10)ἀνδρῶν ὀνομαστῶν τῆς διανοίας τὴν ἀλήθειαν ἀποκεκρυμμένην

155eσυνεξερευνήσωμαι αὐτῶν;

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς γὰρ οὐκ εἴσομαι, καὶ πάνυ γε πολλήν;

     {ΣΩ.} Ἄθρει δὴ περισκοπῶν μή τις τῶν ἀμυήτων ἐπακούῃ.

εἰσὶν δὲ οὗτοι οἱ οὐδὲν ἄλλο οἰόμενοι εἶναι ἢ οὗ ἂν δύνωνται

(5)ἀπρὶξ τοῖν χεροῖν λαβέσθαι, πράξεις δὲ καὶ γενέσεις καὶ πᾶν

τὸ ἀόρατον οὐκ ἀποδεχόμενοι ὡς ἐν οὐσίας μέρει.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ μὲν δή, ὦ Σώκρατες, σκληρούς γε λέγεις καὶ

156aἀντιτύπους ἀνθρώπους.

     {ΣΩ.} Εἰσὶν γάρ, ὦ παῖ, μάλ’ εὖ ἄμουσοι· ἇλλοι δὲ πολὺ

κομψότεροι, ὧν μέλλω σοι τὰ μυστήρια λέγειν. ἀρχὴ δέ,

ἐξ ἧς καὶ ἃ νυνδὴ ἐλέγομεν πάντα ἤρτηται, ἥδε αὐτῶν, ὡς

(5)τὸ πᾶν κίνησις ἦν καὶ ἄλλο παρὰ τοῦτο οὐδέν, τῆς δὲ κινή-

σεως δύο εἴδη, πλήθει μὲν ἄπειρον ἑκάτερον, δύναμιν δὲ τὸ

μὲν ποιεῖν ἔχον, τὸ δὲ πάσχειν. ἐκ δὲ τῆς τούτων ὁμιλίας

τε καὶ τρίψεως πρὸς ἄλληλα γίγνεται ἔκγονα πλήθει μὲν

156bἄπειρα, δίδυμα δέ, τὸ μὲν αἰσθητόν, τὸ δὲ αἴσθησις, ἀεὶ

συνεκπίπτουσα καὶ γεννωμένη μετὰ τοῦ αἰσθητοῦ. αἱ μὲν

οὖν αἰσθήσεις τὰ τοιάδε ἡμῖν ἔχουσιν ὀνόματα, ὄψεις τε καὶ

ἀκοαὶ καὶ ὀσφρήσεις καὶ ψύξεις τε καὶ καύσεις καὶ ἡδοναί

(5)γε δὴ καὶ λῦπαι καὶ ἐπιθυμίαι καὶ φόβοι κεκλημέναι καὶ

ἄλλαι, ἀπέραντοι μὲν αἱ ἀνώνυμοι, παμπληθεῖς δὲ αἱ ὠνο-

μασμέναι· τὸ δ’ αὖ αἰσθητὸν γένος τούτων ἑκάσταις ὁμό-

156cγονον, ὄψεσι μὲν χρώματα παντοδαπαῖς παντοδαπά, ἀκοαῖς

δὲ ὡσαύτως φωναί, καὶ ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσι τὰ ἄλλα

αἰσθητὰ συγγενῆ γιγνόμενα. τί δὴ οὖν ἡμῖν βούλεται οὗτος

ὁ μῦθος, ὦ Θεαίτητε, πρὸς τὰ πρότερα; ἆρα ἐννοεῖς;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὐ πάνυ, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἄθρει ἐάν πως ἀποτελεσθῇ. βούλεται γὰρ

δὴ λέγειν ὡς ταῦτα πάντα μὲν ὥσπερ λέγομεν κινεῖται,

τάχος δὲ καὶ βραδυτὴς ἔνι τῇ κινήσει αὐτῶν. ὅσον μὲν

οὖν βραδύ, ἐν τῷ αὐτῷ καὶ πρὸς τὰ πλησιάζοντα τὴν

156dκίνησιν ἴσχει καὶ οὕτω δὴ γεννᾷ, τὰ δὲ γεννώμενα οὕτω

δὴ θάττω ἐστίν. φέρεται γὰρ καὶ ἐν φορᾷ αὐτῶν ἡ κίνησις

πέφυκεν. ἐπειδὰν οὖν ὄμμα καὶ ἄλλο τι τῶν τούτῳ συμ-

μέτρων πλησιάσαν γεννήσῃ τὴν λευκότητά τε καὶ αἴσθησιν

(5)αὐτῇ σύμφυτον, ἃ οὐκ ἄν ποτε ἐγένετο ἑκατέρου ἐκείνων

πρὸς ἄλλο ἐλθόντος, τότε δὴ μεταξὺ φερομένων τῆς μὲν

156eὄψεως πρὸς τῶν ὀφθαλμῶν, τῆς δὲ λευκότητος πρὸς τοῦ

συναποτίκτοντος τὸ χρῶμα, ὁ μὲν ὀφθαλμὸς ἄρα ὄψεως

ἔμπλεως ἐγένετο καὶ ὁρᾷ δὴ τότε καὶ ἐγένετο οὔ τι ὄψις

ἀλλ’ ὀφθαλμὸς ὁρῶν, τὸ δὲ συγγεννῆσαν τὸ χρῶμα λευκότητος

(5)περιεπλήσθη καὶ ἐγένετο οὐ λευκότης αὖ ἀλλὰ λευκόν, εἴτε

ξύλον εἴτε λίθος εἴτε ὁτῳοῦν συνέβη χρῆμα χρωσθῆναι τῷ

τοιούτῳ χρώματι. καὶ τἆλλα δὴ οὕτω, σκληρὸν καὶ θερμὸν

καὶ πάντα, τὸν αὐτὸν τρόπον ὑποληπτέον, αὐτὸ μὲν καθ’

157aαὑτὸ μηδὲν εἶναι, ὃ δὴ καὶ τότε ἐλέγομεν, ἐν δὲ τῇ πρὸς

ἄλληλα ὁμιλίᾳ πάντα γίγνεσθαι καὶ παντοῖα ἀπὸ τῆς

κινήσεως, ἐπεὶ καὶ τὸ ποιοῦν εἶναί τι καὶ τὸ πάσχον αὐτῶν

ἐπὶ ἑνὸς νοῆσαι, ὥς φασιν, οὐκ εἶναι παγίως. οὔτε γὰρ

(5)ποιοῦν ἐστί τι πρὶν ἂν τῷ πάσχοντι συνέλθῃ, οὔτε πάσχον

πρὶν ἂν τῷ ποιοῦντι· τό τέ τινι συνελθὸν καὶ ποιοῦν ἄλλῳ

αὖ προσπεσὸν πάσχον ἀνεφάνη. ὥστε ἐξ ἁπάντων τούτων,

ὅπερ ἐξ ἀρχῆς ἐλέγομεν, οὐδὲν εἶναι ἓν αὐτὸ καθ’ αὑτό, ἀλλά

157bτινι ἀεὶ γίγνεσθαι, τὸ δ’ εἶναι πανταχόθεν ἐξαιρετέον, οὐχ

ὅτι ἡμεῖς πολλὰ καὶ ἄρτι ἠναγκάσμεθα ὑπὸ συνηθείας καὶ

ἀνεπιστημοσύνης χρῆσθαι αὐτῷ. τὸ δ’ οὐ δεῖ, ὡς ὁ τῶν

σοφῶν λόγος, οὔτε τι συγχωρεῖν οὔτε του οὔτ’ ἐμοῦ οὔτε

(5)τόδε οὔτ’ ἐκεῖνο οὔτε ἄλλο οὐδὲν ὄνομα ὅτι ἂν ἱστῇ, ἀλλὰ

κατὰ φύσιν φθέγγεσθαι γιγνόμενα καὶ ποιούμενα καὶ ἀπολ-

λύμενα καὶ ἀλλοιούμενα· ὡς ἐάν τί τις στήσῃ τῷ λόγῳ,

εὐέλεγκτος ὁ τοῦτο ποιῶν. δεῖ δὲ καὶ κατὰ μέρος οὕτω

λέγειν καὶ περὶ πολλῶν ἁθροισθέντων, ᾧ δὴ ἁθροίσματι

157cἄνθρωπόν τε τίθενται καὶ λίθον καὶ ἕκαστον ζῷόν τε καὶ

εἶδος. ταῦτα δή, ὦ Θεαίτητε, ἆρ’ ἡδέα δοκεῖ σοι εἶναι, καὶ

γεύοιο ἂν αὐτῶν ὡς ἀρεσκόντων;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ οἶδα ἔγωγε, ὦ Σώκρατες· καὶ γὰρ οὐδὲ περὶ

(5)σοῦ δύναμαι κατανοῆσαι πότερα δοκοῦντά σοι λέγεις αὐτὰ ἢ

ἐμοῦ ἀποπειρᾷ.

     {ΣΩ.} Οὐ μνημονεύεις, ὦ φίλε, ὅτι ἐγὼ μὲν οὔτ’ οἶδα οὔτε

ποιοῦμαι τῶν τοιούτων οὐδὲν ἐμόν, ἀλλ’ εἰμὶ αὐτῶν ἄγονος,

σὲ δὲ μαιεύομαι καὶ τούτου ἕνεκα ἐπᾴδω τε καὶ παρατίθημι

157dἑκάστων τῶν σοφῶν ἀπογεύσασθαι, ἕως ἂν εἰς φῶς τὸ σὸν

δόγμα συνεξαγάγω· ἐξαχθέντος δὲ τότ’ ἤδη σκέψομαι εἴτ’

ἀνεμιαῖον εἴτε γόνιμον ἀναφανήσεται. ἀλλὰ θαρρῶν καὶ

καρτερῶν εὖ καὶ ἀνδρείως ἀποκρίνου ἃ ἂν φαίνηταί σοι περὶ

(5)ὧν ἂν ἐρωτῶ.

     {ΘΕΑΙ.} Ἐρώτα δή.

     {ΣΩ.} Λέγε τοίνυν πάλιν εἴ σοι ἀρέσκει τὸ μή τι εἶναι ἀλλὰ

γίγνεσθαι ἀεὶ ἀγαθὸν καὶ καλὸν καὶ πάντα ἃ ἄρτι διῇμεν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ ἔμοιγε, ἐπειδὴ σοῦ ἀκούω οὕτω διεξιόντος,

(10)θαυμασίως φαίνεται ὡς ἔχειν λόγον καὶ ὑποληπτέον ᾗπερ

διελήλυθας.

157e     {ΣΩ.} Μὴ τοίνυν ἀπολίπωμεν ὅσον ἐλλεῖπον αὐτοῦ. λεί-

πεται δὲ ἐνυπνίων τε πέρι καὶ νόσων τῶν τε ἄλλων καὶ

μανίας, ὅσα τε παρακούειν ἢ παρορᾶν ἤ τι ἄλλο παραισθά-

νεσθαι λέγεται. οἶσθα γάρ που ὅτι ἐν πᾶσι τούτοις

(5)ὁμολογουμένως ἐλέγχεσθαι δοκεῖ ὃν ἄρτι διῇμεν λόγον,

158aὡς παντὸς μᾶλλον ἡμῖν ψευδεῖς αἰσθήσεις ἐν αὐτοῖς γιγνο-

μένας, καὶ πολλοῦ δεῖ τὰ φαινόμενα ἑκάστῳ ταῦτα καὶ εἶναι,

ἀλλὰ πᾶν τοὐναντίον οὐδὲν ὧν φαίνεται εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθέστατα λέγεις, ὦ Σώκρατες.

(5)     {ΣΩ.} Τίς δὴ οὖν, ὦ παῖ, λείπεται λόγος τῷ τὴν αἴσθησιν

ἐπιστήμην τιθεμένῳ καὶ τὰ φαινόμενα ἑκάστῳ ταῦτα καὶ

εἶναι τούτῳ ᾧ φαίνεται;

     {ΘΕΑΙ.} Ἐγὼ μέν, ὦ Σώκρατες, ὀκνῶ εἰπεῖν ὅτι οὐκ ἔχω

τί λέγω, διότι μοι νυνδὴ ἐπέπληξας εἰπόντι αὐτό. ἐπεὶ ὡς

158bἀληθῶς γε οὐκ ἂν δυναίμην ἀμφισβητῆσαι ὡς οἱ μαινόμενοι

ἢ [οἱ] ὀνειρώττοντες οὐ ψευδῆ δοξάζουσιν, ὅταν οἱ μὲν θεοὶ

αὐτῶν οἴωνται εἶναι, οἱ δὲ πτηνοί τε καὶ ὡς πετόμενοι ἐν τῷ

ὕπνῳ διανοῶνται.

(5)     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν οὐδὲ τὸ τοιόνδε ἀμφισβήτημα ἐννοεῖς περὶ

αὐτῶν, μάλιστα δὲ περὶ τοῦ ὄναρ τε καὶ ὕπαρ;

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον;

     {ΣΩ.} Ὃ πολλάκις σε οἶμαι ἀκηκοέναι ἐρωτώντων, τί ἄν

τις ἔχοι τεκμήριον ἀποδεῖξαι, εἴ τις ἔροιτο νῦν οὕτως ἐν τῷ

(10)παρόντι πότερον καθεύδομεν καὶ πάντα ἃ διανοούμεθα ὀνει-

158cρώττομεν, ἢ ἐγρηγόραμέν τε καὶ ὕπαρ ἀλλήλοις διαλεγόμεθα.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ μήν, ὦ Σώκρατες, ἄπορόν γε ὅτῳ χρὴ

ἐπιδεῖξαι τεκμηρίῳ· πάντα γὰρ ὥσπερ ἀντίστροφα τὰ αὐτὰ

παρακολουθεῖ. ἅ τε γὰρ νυνὶ διειλέγμεθα οὐδὲν κωλύει καὶ

(5)ἐν τῷ ὕπνῳ δοκεῖν ἀλλήλοις διαλέγεσθαι· καὶ ὅταν δὴ ὄναρ

ὀνείρατα δοκῶμεν διηγεῖσθαι, ἄτοπος ἡ ὁμοιότης τούτων

ἐκείνοις.

     {ΣΩ.} Ὁρᾷς οὖν ὅτι τό γε ἀμφισβητῆσαι οὐ χαλεπόν, ὅτε

158dκαὶ πότερόν ἐστιν ὕπαρ ἢ ὄναρ ἀμφισβητεῖται, καὶ δὴ ἴσου

ὄντος τοῦ χρόνου ὃν καθεύδομεν ᾧ ἐγρηγόραμεν, ἐν ἑκατέρῳ

διαμάχεται ἡμῶν ἡ ψυχὴ τὰ ἀεὶ παρόντα δόγματα παντὸς

μᾶλλον εἶναι ἀληθῆ, ὥστε ἴσον μὲν χρόνον τάδε φαμὲν

(5)ὄντα εἶναι, ἴσον δὲ ἐκεῖνα, καὶ ὁμοίως ἐφ’ ἑκατέροις

διισχυριζόμεθα.

     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ περὶ νόσων τε καὶ μανιῶν ὁ αὐτὸς λόγος,

πλὴν τοῦ χρόνου ὅτι οὐχὶ ἴσος;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ὀρθῶς.

     {ΣΩ.} Τί οὖν; πλήθει χρόνου καὶ ὀλιγότητι τὸ ἀληθὲς

ὁρισθήσεται;

158e     {ΘΕΑΙ.} Γελοῖον μεντἂν εἴη πολλαχῇ.

     {ΣΩ.} Ἀλλά τι ἄλλο ἔχεις σαφὲς ἐνδείξασθαι ὁποῖα τούτων

τῶν δοξασμάτων ἀληθῆ;

     {ΘΕΑΙ.} Οὔ μοι δοκῶ.

(5)     {ΣΩ.} Ἐμοῦ τοίνυν ἄκουε οἷα περὶ αὐτῶν ἂν λέγοιεν οἱ τὰ

ἀεὶ δοκοῦντα ὁριζόμενοι τῷ δοκοῦντι εἶναι ἀληθῆ. λέγουσι

δέ, ὡς ἐγὼ οἶμαι, οὕτως ἐρωτῶντες· "Ὦ Θεαίτητε, ὃ ἂν

ἕτερον ᾖ παντάπασιν, μή πῄ τινα δύναμιν τὴν αὐτὴν ἕξει

τῷ ἑτέρῳ; καὶ μὴ ὑπολάβωμεν τῇ μὲν ταὐτὸν εἶναι ὃ

(10)ἐρωτῶμεν τῇ δὲ ἕτερον, ἀλλ’ ὅλως ἕτερον."

159a     {ΘΕΑΙ.} Ἀδύνατον τοίνυν ταὐτόν τι ἔχειν ἢ ἐν δυνάμει ἢ

ἐν ἄλλῳ ὁτῳοῦν, ὅταν ᾖ κομιδῇ ἕτερον.

     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν οὐ καὶ ἀνόμοιον ἀναγκαῖον τὸ τοιοῦτον

ὁμολογεῖν;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἔμοιγε δοκεῖ.

     {ΣΩ.} Εἰ ἄρα τι συμβαίνει ὅμοιόν τῳ γίγνεσθαι ἢ ἀνόμοιον,

εἴτε ἑαυτῷ εἴτε ἄλλῳ, ὁμοιούμενον μὲν ταὐτὸν φήσομεν

γίγνεσθαι, ἀνομοιούμενον δὲ ἕτερον;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

(10)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν πρόσθεν ἐλέγομεν ὡς πολλὰ μὲν εἴη τὰ

ποιοῦντα καὶ ἄπειρα, ὡσαύτως δέ γε τὰ πάσχοντα;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Καὶ μὴν ὅτι γε ἄλλο ἄλλῳ συμμειγνύμενον καὶ

ἄλλῳ οὐ ταὐτὰ ἀλλ’ ἕτερα γεννήσει;

159b     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Λέγωμεν δὴ ἐμέ τε καὶ σὲ καὶ τἆλλα ἤδη κατὰ

τὸν αὐτὸν λόγον, Σωκράτη ὑγιαίνοντα καὶ Σωκράτη αὖ

ἀσθενοῦντα. πότερον ὅμοιον τοῦτ’ ἐκείνῳ ἢ ἀνόμοιον

(5)φήσομεν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἆρα τὸν ἀσθενοῦντα Σωκράτη, ὅλον τοῦτο λέγεις

ὅλῳ ἐκείνῳ, τῷ ὑγιαίνοντι Σωκράτει;

     {ΣΩ.} Κάλλιστα ὑπέλαβες· αὐτὸ τοῦτο λέγω.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνόμοιον δήπου.

(10)     {ΣΩ.} Καὶ ἕτερον ἄρα οὕτως ὥσπερ ἀνόμοιον;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

159c     {ΣΩ.} Καὶ καθεύδοντα δὴ καὶ πάντα ἃ νυνδὴ διήλθομεν,

ὡσαύτως φήσεις;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Ἕκαστον δὴ τῶν πεφυκότων τι ποιεῖν, ἄλλο τι, ὅταν

(5)μὲν λάβῃ ὑγιαίνοντα Σωκράτη, ὡς ἑτέρῳ μοι χρήσεται,

ὅταν δὲ ἀσθενοῦντα, ὡς ἑτέρῳ;

     {ΘΕΑΙ.} Τί δ’ οὐ μέλλει;

     {ΣΩ.} Καὶ ἕτερα δὴ ἐφ’ ἑκατέρου γεννήσομεν ἐγώ τε ὁ

πάσχων καὶ ἐκεῖνο τὸ ποιοῦν;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Ὅταν δὴ οἶνον πίνω ὑγιαίνων, ἡδύς μοι φαίνεται

καὶ γλυκύς;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Ἐγέννησε γὰρ δὴ ἐκ τῶν προωμολογημένων τό τε

159dποιοῦν καὶ τὸ πάσχον γλυκύτητά τε καὶ αἴσθησιν, ἅμα

φερόμενα ἀμφότερα, καὶ ἡ μὲν αἴσθησις πρὸς τοῦ πάσχοντος

οὖσα αἰσθανομένην τὴν γλῶτταν ἀπηργάσατο, ἡ δὲ γλυκύτης

πρὸς τοῦ οἴνου περὶ αὐτὸν φερομένη γλυκὺν τὸν οἶνον τῇ

(5)ὑγιαινούσῃ γλώττῃ ἐποίησεν καὶ εἶναι καὶ φαίνεσθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν τὰ πρότερα ἡμῖν οὕτως ὡμολόγητο.

     {ΣΩ.} Ὅταν δὲ ἀσθενοῦντα, ἄλλο τι πρῶτον μὲν τῇ ἀληθείᾳ

οὐ τὸν αὐτὸν ἔλαβεν; ἀνομοίῳ γὰρ δὴ προσῆλθεν.

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

159e     {ΣΩ.} Ἕτερα δὴ αὖ ἐγεννησάτην ὅ τε τοιοῦτος Σωκράτης

καὶ ἡ τοῦ οἴνου πόσις, περὶ μὲν τὴν γλῶτταν αἴσθησιν

πικρότητος, περὶ δὲ τὸν οἶνον γιγνομένην καὶ φερομένην

πικρότητα, καὶ τὸν μὲν οὐ πικρότητα ἀλλὰ πικρόν, ἐμὲ δὲ

(5)οὐκ αἴσθησιν ἀλλ’ αἰσθανόμενον;

     {ΘΕΑΙ.} Κομιδῇ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Οὔκουν ἐγώ τε οὐδὲν ἄλλο ποτὲ γενήσομαι οὕτως

αἰσθανόμενος· τοῦ γὰρ ἄλλου ἄλλη αἴσθησις, καὶ ἀλλοῖον

160aκαὶ ἄλλον ποιεῖ τὸν αἰσθανόμενον· οὔτ’ ἐκεῖνο τὸ ποιοῦν ἐμὲ

μήποτ’ ἄλλῳ συνελθὸν ταὐτὸν γεννῆσαν τοιοῦτον γένηται·

ἀπὸ γὰρ ἄλλου ἄλλο γεννῆσαν ἀλλοῖον γενήσεται.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστι ταῦτα.

(5)     {ΣΩ.} Οὐδὲ μὴν ἔγωγε ἐμαυτῷ τοιοῦτος, ἐκεῖνό τε ἑαυτῷ

τοιοῦτον γενήσεται.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γὰρ οὖν.

     {ΣΩ.} Ἀνάγκη δέ γε ἐμέ τε τινὸς γίγνεσθαι, ὅταν αἰσθανό-

μενος γίγνωμαι· αἰσθανόμενον γάρ, μηδενὸς δὲ αἰσθανόμενον,

160bἀδύνατον γίγνεσθαι· ἐκεῖνό τε τινὶ γίγνεσθαι, ὅταν γλυκὺ ἢ

πικρὸν ἤ τι τοιοῦτον γίγνηται· γλυκὺ γάρ, μηδενὶ δὲ γλυκὺ

ἀδύνατον γενέσθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

(5)     {ΣΩ.} Λείπεται δὴ οἶμαι ἡμῖν ἀλλήλοις, εἴτ’ ἐσμέν, εἶναι,

εἴτε γιγνόμεθα, γίγνεσθαι, ἐπείπερ ἡμῶν ἡ ἀνάγκη τὴν οὐσίαν

συνδεῖ μέν, συνδεῖ δὲ οὐδενὶ τῶν ἄλλων οὐδ’ αὖ ἡμῖν αὐτοῖς.

ἀλλήλοις δὴ λείπεται συνδεδέσθαι. ὥστε εἴτε τις εἶναί τι

ὀνομάζει, τινὶ εἶναι ἢ τινὸς ἢ πρός τι ῥητέον αὐτῷ, εἴτε

(10)γίγνεσθαι· αὐτὸ δὲ ἐφ’ αὑτοῦ τι ἢ ὂν ἢ γιγνόμενον οὔτε

160cαὐτῷ λεκτέον οὔτ’ ἄλλου λέγοντος ἀποδεκτέον, ὡς ὁ λόγος

ὃν διεληλύθαμεν σημαίνει.

     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ὅτε δὴ τὸ ἐμὲ ποιοῦν ἐμοί ἐστιν καὶ οὐκ

(5)ἄλλῳ, ἐγὼ καὶ αἰσθάνομαι αὐτοῦ, ἄλλος δ’ οὔ;

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς γὰρ οὔ;

     {ΣΩ.} Ἀληθὴς ἄρα ἐμοὶ ἡ ἐμὴ αἴσθησις_τῆς γὰρ ἐμῆς

οὐσίας ἀεί ἐστιν_καὶ ἐγὼ κριτὴς κατὰ τὸν Πρωταγόραν

τῶν τε ὄντων ἐμοὶ ὡς ἔστι, καὶ τῶν μὴ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

160d     {ΣΩ.} Πῶς ἂν οὖν ἀψευδὴς ὢν καὶ μὴ πταίων τῇ διανοίᾳ

περὶ τὰ ὄντα ἢ γιγνόμενα οὐκ ἐπιστήμων ἂν εἴην ὧνπερ

αἰσθητής;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδαμῶς ὅπως οὔ.

(5)     {ΣΩ.} Παγκάλως ἄρα σοι εἴρηται ὅτι ἐπιστήμη οὐκ ἄλλο

τί ἐστιν ἢ αἴσθησις, καὶ εἰς ταὐτὸν συμπέπτωκεν, κατὰ μὲν

Ὅμηρον καὶ Ἡράκλειτον καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον φῦλον οἷον

ῥεύματα κινεῖσθαι τὰ πάντα, κατὰ δὲ Πρωταγόραν τὸν

σοφώτατον πάντων χρημάτων ἄνθρωπον μέτρον εἶναι, κατὰ

160eδὲ Θεαίτητον τούτων οὕτως ἐχόντων αἴσθησιν ἐπιστήμην

γίγνεσθαι. ἦ γάρ, ὦ Θεαίτητε; φῶμεν τοῦτο σὸν μὲν

εἶναι οἷον νεογενὲς παιδίον, ἐμὸν δὲ μαίευμα; ἢ πῶς λέγεις;

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτως ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες.

(5)     {ΣΩ.} Τοῦτο μὲν δή, ὡς ἔοικεν, μόλις ποτὲ ἐγεννήσαμεν,

ὅτι δή ποτε τυγχάνει ὄν. μετὰ δὲ τὸν τόκον τὰ ἀμφιδρόμια

αὐτοῦ ὡς ἀληθῶς ἐν κύκλῳ περιθρεκτέον τῷ λόγῳ, σκοπου-

μένους μὴ λάθῃ ἡμᾶς οὐκ ἄξιον ὂν τροφῆς τὸ γιγνόμενον,

161aἀλλὰ ἀνεμιαῖόν τε καὶ ψεῦδος. ἢ σὺ οἴει πάντως δεῖν τό γε

σὸν τρέφειν καὶ μὴ ἀποτιθέναι, ἢ καὶ ἀνέξῃ ἐλεγχόμενον

ὁρῶν, καὶ οὐ σφόδρα χαλεπανεῖς ἐάν τις σοῦ ὡς πρωτοτόκου

αὐτὸ ὑφαιρῇ;

(5)     {ΘΕΟ.} Ἀνέξεται, ὦ Σώκρατες, Θεαίτητος· οὐδαμῶς γὰρ

δύσκολος. ἀλλὰ πρὸς θεῶν εἰπὲ ᾗ αὖ οὐχ οὕτως ἔχει;

     {ΣΩ.} Φιλόλογός γ’ εἶ ἀτεχνῶς καὶ χρηστός, ὦ Θεόδωρε,

ὅτι με οἴει λόγων τινὰ εἶναι θύλακον καὶ ῥᾳδίως ἐξελόντα

161bἐρεῖν ὡς οὐκ αὖ ἔχει οὕτω ταῦτα· τὸ δὲ γιγνόμενον οὐκ

ἐννοεῖς, ὅτι οὐδεὶς τῶν λόγων ἐξέρχεται παρ’ ἐμοῦ ἀλλ’ ἀεὶ

παρὰ τοῦ ἐμοὶ προσδιαλεγομένου, ἐγὼ δὲ οὐδὲν ἐπίσταμαι

πλέον πλὴν βραχέος, ὅσον λόγον παρ’ ἑτέρου σοφοῦ λαβεῖν

(5)καὶ ἀποδέξασθαι μετρίως. καὶ νῦν τοῦτο παρὰ τοῦδε πειρά-

σομαι, οὔ τι αὐτὸς εἰπεῖν.

     {ΘΕΟ.} Σὺ κάλλιον, ὦ Σώκρατες, λέγεις· καὶ ποίει οὕτως.

     {ΣΩ.} Οἶσθ’ οὖν, ὦ Θεόδωρε, ὃ θαυμάζω τοῦ ἑταίρου σου

Πρωταγόρου;

161c     {ΘΕΟ.} Τὸ ποῖον;

     {ΣΩ.} Τὰ μὲν ἄλλα μοι πάνυ ἡδέως εἴρηκεν, ὡς τὸ δοκοῦν

ἑκάστῳ τοῦτο καὶ ἔστιν· τὴν δ’ ἀρχὴν τοῦ λόγου τεθαύμακα,

ὅτι οὐκ εἶπεν ἀρχόμενος τῆς Ἀληθείας ὅτι "Πάντων χρη-

(5)μάτων μέτρον ἐστὶν ὗς" ἢ "κυνοκέφαλος" ἤ τι ἄλλο ἀτοπώ-

τερον τῶν ἐχόντων αἴσθησιν, ἵνα μεγαλοπρεπῶς καὶ πάνυ

καταφρονητικῶς ἤρξατο ἡμῖν λέγειν, ἐνδεικνύμενος ὅτι ἡμεῖς

μὲν αὐτὸν ὥσπερ θεὸν ἐθαυμάζομεν ἐπὶ σοφίᾳ, ὁ δ’ ἄρα

161dἐτύγχανεν ὢν εἰς φρόνησιν οὐδὲν βελτίων βατράχου γυρίνου,

μὴ ὅτι ἄλλου του ἀνθρώπων. ἢ πῶς λέγωμεν, ὦ Θεόδωρε;

εἰ γὰρ δὴ ἑκάστῳ ἀληθὲς ἔσται ὃ ἂν δι’ αἰσθήσεως δοξάζῃ,

καὶ μήτε τὸ ἄλλου πάθος ἄλλος βέλτιον διακρινεῖ, μήτε τὴν

(5)δόξαν κυριώτερος ἔσται ἐπισκέψασθαι ἕτερος τὴν ἑτέρου

ὀρθὴ ἢ ψευδής, ἀλλ’ ὃ πολλάκις εἴρηται, αὐτὸς τὰ αὑτοῦ

ἕκαστος μόνος δοξάσει, ταῦτα δὲ πάντα ὀρθὰ καὶ ἀληθῆ, τί

δή ποτε, ὦ ἑταῖρε, Πρωταγόρας μὲν σοφός, ὥστε καὶ ἄλλων

161eδιδάσκαλος ἀξιοῦσθαι δικαίως μετὰ μεγάλων μισθῶν, ἡμεῖς

δὲ ἀμαθέστεροί τε καὶ φοιτητέον ἡμῖν ἦν παρ’ ἐκεῖνον, μέτρῳ

ὄντι αὐτῷ ἑκάστῳ τῆς αὑτοῦ σοφίας; ταῦτα πῶς μὴ φῶμεν

δημούμενον λέγειν τὸν Πρωταγόραν; τὸ δὲ δὴ ἐμόν τε καὶ

(5)τῆς ἐμῆς τέχνης τῆς μαιευτικῆς σιγῶ ὅσον γέλωτα ὀφλισκά-

νομεν, οἶμαι δὲ καὶ σύμπασα ἡ τοῦ διαλέγεσθαι πραγματεία.

τὸ γὰρ ἐπισκοπεῖν καὶ ἐπιχειρεῖν ἐλέγχειν τὰς ἀλλήλων

φαντασίας τε καὶ δόξας, ὀρθὰς ἑκάστου οὔσας, οὐ μακρὰ

162aμὲν καὶ διωλύγιος φλυαρία, εἰ ἀληθὴς ἡ Ἀλήθεια Πρω-

ταγόρου ἀλλὰ μὴ παίζουσα ἐκ τοῦ ἀδύτου τῆς βίβλου

ἐφθέγξατο;

     {ΘΕΟ.} Ὦ Σώκρατες, φίλος ἁνήρ, ὥσπερ σὺ νυνδὴ εἶπες.

(5)οὐκ ἂν οὖν δεξαίμην δι’ ἐμοῦ ὁμολογοῦντος ἐλέγχεσθαι

Πρωταγόραν, οὐδ’ αὖ σοὶ παρὰ δόξαν ἀντιτείνειν. τὸν οὖν

Θεαίτητον πάλιν λαβέ· πάντως καὶ νυνδὴ μάλ’ ἐμμελῶς σοι

ἐφαίνετο ὑπακούειν.

162b     {ΣΩ.} Ἆρα κἂν εἰς Λακεδαίμονα ἐλθών, ὦ Θεόδωρε, πρὸς

τὰς παλαίστρας ἀξιοῖς ἂν ἄλλους θεώμενος γυμνούς, ἐνίους

φαύλους, αὐτὸς μὴ ἀντεπιδεικνύναι τὸ εἶδος παραποδυόμενος;

     {ΘΕΟ.} Ἀλλὰ τί μὴν δοκεῖς, εἴπερ μέλλοιέν μοι ἐπιτρέψειν

(5)καὶ πείσεσθαι; ὥσπερ νῦν οἶμαι ὑμᾶς πείσειν ἐμὲ μὲν ἐᾶν

θεᾶσθαι καὶ μὴ ἕλκειν πρὸς τὸ γυμνάσιον σκληρὸν ἤδη ὄντα,

τῷ δὲ δὴ νεωτέρῳ τε καὶ ὑγροτέρῳ ὄντι προσπαλαίειν.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ εἰ οὕτως, ὦ Θεόδωρε, σοὶ φίλον, οὐδ’ ἐμοὶ

162cἐχθρόν, φασὶν οἱ παροιμιαζόμενοι. πάλιν δὴ οὖν ἐπὶ τὸν

σοφὸν Θεαίτητον ἰτέον. λέγε δή, ὦ Θεαίτητε, πρῶτον

μὲν ἃ νυνδὴ διήλθομεν, ἆρα οὐ σὺ θαυμάζεις εἰ ἐξαίφνης

οὕτως ἀναφανήσῃ μηδὲν χείρων εἰς σοφίαν ὁτουοῦν ἀνθρώπων

(5)ἢ καὶ θεῶν; ἢ ἧττόν τι οἴει τὸ Πρωταγόρειον μέτρον εἰς

θεοὺς ἢ εἰς ἀνθρώπους λέγεσθαι;

     {ΘΕΑΙ.} Μὰ Δί’ οὐκ ἔγωγε· καὶ ὅπερ γε ἐρωτᾷς, πάνυ

θαυμάζω. ἡνίκα γὰρ διῇμεν ὃν τρόπον λέγοιεν τὸ δοκοῦν

162dἑκάστῳ τοῦτο καὶ εἶναι τῷ δοκοῦντι, πάνυ μοι εὖ ἐφαίνετο

λέγεσθαι· νῦν δὲ τοὐναντίον τάχα μεταπέπτωκεν.

     {ΣΩ.} Νέος γὰρ εἶ, ὦ φίλε παῖ· τῆς οὖν δημηγορίας ὀξέως

ὑπακούεις καὶ πείθῃ. πρὸς γὰρ ταῦτα ἐρεῖ Πρωταγόρας ἤ τις

(5)ἄλλος ὑπὲρ αὐτοῦ· "Ὦ γενναῖοι παῖδές τε καὶ γέροντες,

δημηγορεῖτε συγκαθεζόμενοι, θεούς τε εἰς τὸ μέσον ἄγοντες,

162eοὓς ἐγὼ ἔκ τε τοῦ λέγειν καὶ τοῦ γράφειν περὶ αὐτῶν ὡς

εἰσὶν ἢ ὡς οὐκ εἰσίν, ἐξαιρῶ, καὶ ἃ οἱ πολλοὶ ἂν ἀποδέχοιντο

ἀκούοντες, λέγετε ταῦτα, ὡς δεινὸν εἰ μηδὲν διοίσει εἰς σοφίαν

ἕκαστος τῶν ἀνθρώπων βοσκήματος ὁτουοῦν· ἀπόδειξιν δὲ

(5)καὶ ἀνάγκην οὐδ’ ἡντινοῦν λέγετε ἀλλὰ τῷ εἰκότι χρῆσθε,

ᾧ εἰ ἐθέλοι Θεόδωρος ἢ ἄλλος τις τῶν γεωμετρῶν χρώμενος

γεωμετρεῖν, ἄξιος οὐδ’ ἑνὸς μόνου ἂν εἴη. σκοπεῖτε οὖν σύ

τε καὶ Θεόδωρος εἰ ἀποδέξεσθε πιθανολογίᾳ τε καὶ εἰκόσι

163aπερὶ τηλικούτων λεγομένους λόγους."

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ οὐ δίκαιον, ὦ Σώκρατες, οὔτε σὺ οὔτε ἂν

ἡμεῖς φαῖμεν.

     {ΣΩ.} Ἄλλῃ δὴ σκεπτέον, ὡς ἔοικεν, ὡς ὅ τε σὸς καὶ ὁ

(5)Θεοδώρου λόγος.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν ἄλλῃ.

     {ΣΩ.} Τῇδε δὴ σκοπῶμεν εἰ ἄρα ἐστὶν ἐπιστήμη τε καὶ

αἴσθησις ταὐτὸν ἢ ἕτερον. εἰς γὰρ τοῦτό που πᾶς ὁ λόγος

ἡμῖν ἔτεινεν, καὶ τούτου χάριν τὰ πολλὰ καὶ ἄτοπα ταῦτα

(10)ἐκινήσαμεν. οὐ γάρ;

     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

163b     {ΣΩ.} Ἦ οὖν ὁμολογήσομεν, ἃ τῷ ὁρᾶν αἰσθανόμεθα ἢ

τῷ ἀκούειν, πάντα ταῦτα ἅμα καὶ ἐπίστασθαι; οἷον τῶν

βαρβάρων πρὶν μαθεῖν τὴν φωνὴν πότερον οὐ φήσομεν

ἀκούειν ὅταν φθέγγωνται, ἢ ἀκούειν τε καὶ ἐπίστασθαι

(5)ἃ λέγουσι; καὶ αὖ γράμματα μὴ ἐπιστάμενοι, βλέποντες

εἰς αὐτὰ πότερον οὐχ ὁρᾶν ἢ ἐπίστασθαι εἴπερ ὁρῶμεν

διισχυριούμεθα;

     {ΘΕΑΙ.} Αὐτό γε, ὦ Σώκρατες, τοῦτο αὐτῶν, ὅπερ ὁρῶμέν

τε καὶ ἀκούομεν, ἐπίστασθαι φήσομεν· τῶν μὲν γὰρ τὸ

(10)σχῆμα καὶ τὸ χρῶμα ὁρᾶν τε καὶ ἐπίστασθαι, τῶν δὲ τὴν

163cὀξύτητα καὶ βαρύτητα ἀκούειν τε ἅμα καὶ εἰδέναι· ἃ δὲ οἵ τε

γραμματισταὶ περὶ αὐτῶν καὶ οἱ ἑρμηνῆς διδάσκουσιν, οὔτε

αἰσθάνεσθαι τῷ ὁρᾶν ἢ ἀκούειν οὔτε ἐπίστασθαι.

     {ΣΩ.} Ἄριστά γ’, ὦ Θεαίτητε, καὶ οὐκ ἄξιόν σοι πρὸς

(5)ταῦτα ἀμφισβητῆσαι, ἵνα καὶ αὐξάνῃ. ἀλλ’ ὅρα δὴ καὶ

τόδε ἄλλο προσιόν, καὶ σκόπει πῇ αὐτὸ διωσόμεθα.

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον δή;

163d     {ΣΩ.} Τὸ τοιόνδε· εἴ τις ἔροιτο· "Ἆρα δυνατὸν ὅτου τις

ἐπιστήμων γένοιτό ποτε, ἔτι ἔχοντα μνήμην αὐτοῦ τούτου

καὶ σῳζόμενον, τότε ὅτε μέμνηται μὴ ἐπίστασθαι αὐτὸ τοῦτο

ὃ μέμνηται;" μακρολογῶ δέ, ὡς ἔοικε, βουλόμενος ἐρέσθαι

(5)εἰ μαθών τίς τι μεμνημένος μὴ οἶδε.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ πῶς, ὦ Σώκρατες; τέρας γὰρ ἂν εἴη ὃ λέγεις.

     {ΣΩ.} Μὴ οὖν ἐγὼ ληρῶ; σκόπει δέ. ἆρα τὸ ὁρᾶν οὐκ

αἰσθάνεσθαι λέγεις καὶ τὴν ὄψιν αἴσθησιν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

163e     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ὁ ἰδών τι ἐπιστήμων ἐκείνου γέγονεν ὃ εἶδεν

κατὰ τὸν ἄρτι λόγον;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τί δέ; μνήμην οὐ λέγεις μέντοι τι;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Πότερον οὐδενὸς ἢ τινός;

     {ΘΕΑΙ.} Τινὸς δήπου.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ὧν ἔμαθε καὶ ὧν ᾔσθετο, τοιουτωνί τινων;

     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

(10)     {ΣΩ.} Ὃ δὴ εἶδέ τις, μέμνηταί που ἐνίοτε;

     {ΘΕΑΙ.} Μέμνηται.

     {ΣΩ.} Ἦ καὶ μύσας; ἢ τοῦτο δράσας ἐπελάθετο;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ δεινόν, ὦ Σώκρατες, τοῦτό γε φάναι.

164a     {ΣΩ.} Δεῖ γε μέντοι, εἰ σώσομεν τὸν πρόσθε λόγον· εἰ

δὲ μή, οἴχεται.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ ἐγώ, νὴ τὸν Δία, ὑποπτεύω, οὐ μὴν ἱκανῶς

γε συννοῶ· ἀλλ’ εἰπὲ πῇ.

(5)     {ΣΩ.} Τῇδε· ὁ μὲν ὁρῶν ἐπιστήμων, φαμέν, τούτου γέγονεν

οὗπερ ὁρῶν· ὄψις γὰρ καὶ αἴσθησις καὶ ἐπιστήμη ταὐτὸν

ὡμολόγηται.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ γε.

     {ΣΩ.} Ὁ δέ γε ὁρῶν καὶ ἐπιστήμων γεγονὼς οὗ ἑώρα, ἐὰν

(10)μύσῃ, μέμνηται μέν, οὐχ ὁρᾷ δὲ αὐτό. ἦ γάρ;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

164b     {ΣΩ.} Τὸ δέ γε "οὐχ ὁρᾷ" "οὐκ ἐπίσταταί" ἐστιν, εἴπερ

καὶ τὸ "ὁρᾷ" "ἐπίσταται."

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

     {ΣΩ.} Συμβαίνει ἄρα, οὗ τις ἐπιστήμων ἐγένετο, ἔτι μεμνη-

(5)μένον αὐτὸν μὴ ἐπίστασθαι, ἐπειδὴ οὐχ ὁρᾷ· ὃ τέρας ἔφαμεν

ἂν εἶναι εἰ γίγνοιτο.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθέστατα λέγεις.

     {ΣΩ.} Τῶν ἀδυνάτων δή τι συμβαίνειν φαίνεται ἐάν τις

ἐπιστήμην καὶ αἴσθησιν ταὐτὸν φῇ εἶναι.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Ἄλλο ἄρα ἑκάτερον φατέον.

     {ΘΕΑΙ.} Κινδυνεύει.

164c     {ΣΩ.} Τί οὖν δῆτ’ ἂν εἴη ἐπιστήμη; πάλιν ἐξ ἀρχῆς, ὡς

ἔοικεν, λεκτέον. καίτοι τί ποτε μέλλομεν, ὦ Θεαίτητε, δρᾶν;

     {ΘΕΑΙ.} Τίνος πέρι;

     {ΣΩ.} Φαινόμεθά μοι ἀλεκτρυόνος ἀγεννοῦς δίκην πρὶν

(5)νενικηκέναι ἀποπηδήσαντες ἀπὸ τοῦ λόγου ᾄδειν.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δή;

     {ΣΩ.} Ἀντιλογικῶς ἐοίκαμεν πρὸς τὰς τῶν ὀνομάτων

ὁμολογίας ἀνομολογησάμενοι καὶ τοιούτῳ τινὶ περιγενόμενοι

τοῦ λόγου ἀγαπᾶν, καὶ οὐ φάσκοντες ἀγωνισταὶ ἀλλὰ φιλό-

164dσοφοι εἶναι λανθάνομεν ταὐτὰ ἐκείνοις τοῖς δεινοῖς ἀνδράσιν

ποιοῦντες.

     {ΘΕΑΙ.} Οὔπω μανθάνω ὅπως λέγεις.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἐγὼ πειράσομαι δηλῶσαι περὶ αὐτῶν ὅ γε

(5)δὴ νοῶ. ἠρόμεθα γὰρ δὴ εἰ μαθὼν καὶ μεμνημένος τίς τι

μὴ ἐπίσταται, καὶ τὸν ἰδόντα καὶ μύσαντα μεμνημένον

ὁρῶντα δὲ οὒ ἀποδείξαντες, οὐκ εἰδότα ἀπεδείξαμεν καὶ

ἅμα μεμνημένον· τοῦτο δ’ εἶναι ἀδύνατον. καὶ οὕτω δὴ

μῦθος ἀπώλετο ὁ Πρωταγόρειος, καὶ ὁ σὸς ἅμα ὁ τῆς

(10)ἐπιστήμης καὶ αἰσθήσεως ὅτι ταὐτόν ἐστιν.

164e     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεται.

     {ΣΩ.} Οὔ τι ἄν, οἶμαι, ὦ φίλε, εἴπερ γε ὁ πατὴρ τοῦ ἑτέ-

ρου μύθου ἔζη, ἀλλὰ πολλὰ ἂν ἤμυνε· νῦν δὲ ὀρφανὸν αὐτὸν

ἡμεῖς προπηλακίζομεν. καὶ γὰρ οὐδ’ οἱ ἐπίτροποι, οὓς Πρω-

(5)ταγόρας κατέλιπεν, βοηθεῖν ἐθέλουσιν, ὧν Θεόδωρος εἷς ὅδε.

ἀλλὰ δὴ αὐτοὶ κινδυνεύσομεν τοῦ δικαίου ἕνεκ’ αὐτῷ βοηθεῖν.

     {ΘΕΟ.} Οὐ γὰρ ἐγώ, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ μᾶλλον Καλλίας

165aὁ Ἱππονίκου τῶν ἐκείνου ἐπίτροπος· ἡμεῖς δέ πως θᾶττον

ἐκ τῶν ψιλῶν λόγων πρὸς τὴν γεωμετρίαν ἀπενεύσαμεν.

χάριν γε μέντοι σοὶ ἕξομεν ἐὰν αὐτῷ βοηθῇς.

     {ΣΩ.} Καλῶς λέγεις, ὦ Θεόδωρε. σκέψαι οὖν τήν γ’

(5)ἐμὴν βοήθειαν. τῶν γὰρ ἄρτι δεινότερα ἄν τις ὁμολογή-

σειεν μὴ προσέχων τοῖς ῥήμασι τὸν νοῦν, ᾗ τὸ πολὺ

εἰθίσμεθα φάναι τε καὶ ἀπαρνεῖσθαι. σοὶ λέγω ὅπῃ, ἢ

Θεαιτήτῳ.

     {ΘΕΟ.} Εἰς τὸ κοινὸν μὲν οὖν, ἀποκρινέσθω δὲ ὁ νεώτερος·

165bσφαλεὶς γὰρ ἧττον ἀσχημονήσει.

     {ΣΩ.} Λέγω δὴ τὸ δεινότατον ἐρώτημα, ἔστι δὲ οἶμαι

τοιόνδε τι· "Ἆρα οἷόν τε τὸν αὐτὸν εἰδότα τι τοῦτο ὃ οἶδεν

μὴ εἰδέναι;"

(5)     {ΘΕΟ.} Τί δὴ οὖν ἀποκρινούμεθα, ὦ Θεαίτητε;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀδύνατόν που, οἶμαι ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Οὔκ, εἰ τὸ ὁρᾶν γε ἐπίστασθαι θήσεις. τί γὰρ

χρήσῃ ἀφύκτῳ ἐρωτήματι, τὸ λεγόμενον ἐν φρέατι συσχό-

μενος, ὅταν ἐρωτᾷ ἀνέκπληκτος ἀνήρ, καταλαβὼν τῇ χειρὶ

165cσοῦ τὸν ἕτερον ὀφθαλμόν, εἰ ὁρᾷς τὸ ἱμάτιον τῷ κατειλημ-

μένῳ;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ φήσω οἶμαι τούτῳ γε, τῷ μέντοι ἑτέρῳ.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ὁρᾷς τε καὶ οὐχ ὁρᾷς ἅμα ταὐτόν;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὕτω γέ πως.

     {ΣΩ.} Οὐδὲν ἐγώ, φήσει, τοῦτο οὔτε τάττω οὔτ’ ἠρόμην

τὸ ὅπως, ἀλλ’ εἰ ὃ ἐπίστασαι, τοῦτο καὶ οὐκ ἐπίστασαι.

νῦν δὲ ὃ οὐχ ὁρᾷς ὁρῶν φαίνῃ. ὡμολογηκὼς δὲ τυγχάνεις

τὸ ὁρᾶν ἐπίστασθαι καὶ τὸ μὴ ὁρᾶν μὴ ἐπίστασθαι. ἐξ

(10)οὖν τούτων λογίζου τί σοι συμβαίνει.

165d     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ λογίζομαι ὅτι τἀναντία οἷς ὑπεθέμην.

     {ΣΩ.} Ἴσως δέ γ’, ὦ θαυμάσιε, πλείω ἂν τοιαῦτ’ ἔπαθες

εἴ τίς σε προσηρώτα εἰ ἐπίστασθαι ἔστι μὲν ὀξύ, ἔστι δὲ

ἀμβλύ, καὶ ἐγγύθεν μὲν ἐπίστασθαι, πόρρωθεν δὲ μή, καὶ

(5)σφόδρα καὶ ἠρέμα τὸ αὐτό, καὶ ἄλλα μυρία, ἃ ἐλλοχῶν ἂν

πελταστικὸς ἀνὴρ μισθοφόρος ἐν λόγοις ἐρόμενος, ἡνίκ’

ἐπιστήμην καὶ αἴσθησιν ταὐτὸν ἔθου, ἐμβαλὼν ἂν εἰς τὸ

ἀκούειν καὶ ὀσφραίνεσθαι καὶ τὰς τοιαύτας αἰσθήσεις, ἤλεγχεν

165eἂν ἐπέχων καὶ οὐκ ἀνιεὶς πρὶν θαυμάσας τὴν πολυάρατον

σοφίαν συνεποδίσθης ὑπ’ αὐτοῦ, οὗ δή σε χειρωσάμενός τε

καὶ συνδήσας ἤδη ἂν τότε ἐλύτρου χρημάτων ὅσων σοί τε

κἀκείνῳ ἐδόκει. τίν’ οὖν δὴ ὁ Πρωταγόρας, φαίης ἂν ἴσως,

(5)λόγον ἐπίκουρον τοῖς αὑτοῦ ἐρεῖ; ἄλλο τι πειρώμεθα λέγειν;

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Ταῦτά τε δὴ πάντα ὅσα ἡμεῖς ἐπαμύνοντες αὐτῷ

166aλέγομεν, καὶ ὁμόσε οἶμαι χωρήσεται καταφρονῶν ἡμῶν καὶ

λέγων· "Οὗτος δὴ ὁ Σωκράτης ὁ χρηστός, ἐπειδὴ αὐτῷ

παιδίον τι ἐρωτηθὲν ἔδεισεν εἰ οἷόν τε τὸν αὐτὸν τὸ αὐτὸ

μεμνῆσθαι ἅμα καὶ μὴ εἰδέναι, καὶ δεῖσαν ἀπέφησεν διὰ τὸ

(5)μὴ δύνασθαι προορᾶν, γέλωτα δὴ τὸν ἐμὲ ἐν τοῖς λόγοις

ἀπέδειξεν. τὸ δέ, ὦ ῥᾳθυμότατε Σώκρατες, τῇδ’ ἔχει· ὅταν

τι τῶν ἐμῶν δι’ ἐρωτήσεως σκοπῇς, ἐὰν μὲν ὁ ἐρωτηθεὶς

οἷάπερ ἂν ἐγὼ ἀποκριναίμην ἀποκρινάμενος σφάλληται, ἐγὼ

166bἐλέγχομαι, εἰ δὲ ἀλλοῖα, αὐτὸς ὁ ἐρωτηθείς. αὐτίκα γὰρ

δοκεῖς τινά σοι συγχωρήσεσθαι μνήμην παρεῖναί τῳ ὧν

ἔπαθε, τοιοῦτόν τι οὖσαν πάθος οἷον ὅτε ἔπασχε, μηκέτι

πάσχοντι; πολλοῦ γε δεῖ. ἢ αὖ ἀποκνήσειν ὁμολογεῖν οἷόν

(5)τ’ εἶναι εἰδέναι καὶ μὴ εἰδέναι τὸν αὐτὸν τὸ αὐτό; ἢ ἐάνπερ

τοῦτο δείσῃ, δώσειν ποτὲ τὸν αὐτὸν εἶναι τὸν ἀνομοιούμενον

τῷ πρὶν ἀνομοιοῦσθαι ὄντι; μᾶλλον δὲ τὸν εἶναί τινα

ἀλλ’ οὐχὶ τούς, καὶ τούτους γιγνομένους ἀπείρους, ἐάνπερ

166cἀνομοίωσις γίγνηται, εἰ δὴ ὀνομάτων γε δεήσει θηρεύσεις

διευλαβεῖσθαι ἀλλήλων; ἀλλ’, ὦ μακάριε," φήσει, "γενναιο-

τέρως ἐπ’ αὐτὸ ἐλθὼν ὃ λέγω, εἰ δύνασαι, ἐξέλεγξον ὡς οὐχὶ

ἴδιαι αἰσθήσεις ἑκάστῳ ἡμῶν γίγνονται, ἢ ὡς ἰδίων γιγνο-

(5)μένων οὐδέν τι ἂν μᾶλλον τὸ φαινόμενον μόνῳ ἐκείνῳ

γίγνοιτο, ἢ εἰ εἶναι δεῖ ὀνομάζειν, εἴη ᾧπερ φαίνεται· ὗς δὲ

δὴ καὶ κυνοκεφάλους λέγων οὐ μόνον αὐτὸς ὑηνεῖς, ἀλλὰ καὶ

τοὺς ἀκούοντας τοῦτο δρᾶν εἰς τὰ συγγράμματά μου ἀνα-

166dπείθεις, οὐ καλῶς ποιῶν. ἐγὼ γάρ φημι μὲν τὴν ἀλήθειαν

ἔχειν ὡς γέγραφα· μέτρον γὰρ ἕκαστον ἡμῶν εἶναι τῶν τε

ὄντων καὶ μή, μυρίον μέντοι διαφέρειν ἕτερον ἑτέρου αὐτῷ

τούτῳ, ὅτι τῷ μὲν ἄλλα ἔστι τε καὶ φαίνεται, τῷ δὲ ἄλλα.

(5)καὶ σοφίαν καὶ σοφὸν ἄνδρα πολλοῦ δέω τὸ μὴ φάναι εἶναι,

ἀλλ’ αὐτὸν τοῦτον καὶ λέγω σοφόν, ὃς ἄν τινι ἡμῶν,

ᾧ φαίνεται καὶ ἔστι κακά, μεταβάλλων ποιήσῃ ἀγαθὰ φαί-

νεσθαί τε καὶ εἶναι. τὸν δὲ λόγον αὖ μὴ τῷ ῥήματί μου

166eδίωκε, ἀλλ’ ὧδε ἔτι σαφέστερον μάθε τί λέγω. οἷον γὰρ ἐν

τοῖς πρόσθεν ἐλέγετο ἀναμνήσθητι, ὅτι τῷ μὲν ἀσθενοῦντι

πικρὰ φαίνεται ἃ ἐσθίει καὶ ἔστι, τῷ δὲ ὑγιαίνοντι τἀναντία

ἔστι καὶ φαίνεται. σοφώτερον μὲν οὖν τούτων οὐδέτερον δεῖ

167aποιῆσαι_οὐδὲ γὰρ δυνατόν_οὐδὲ κατηγορητέον ὡς ὁ μὲν

κάμνων ἀμαθὴς ὅτι τοιαῦτα δοξάζει, ὁ δὲ ὑγιαίνων σοφὸς

ὅτι ἀλλοῖα, μεταβλητέον δ’ ἐπὶ θάτερα· ἀμείνων γὰρ ἡ ἑτέρα

ἕξις. οὕτω δὲ καὶ ἐν τῇ παιδείᾳ ἀπὸ ἑτέρας ἕξεως ἐπὶ τὴν

(5)ἀμείνω μεταβλητέον· ἀλλ’ ὁ μὲν ἰατρὸς φαρμάκοις μετα-

βάλλει, ὁ δὲ σοφιστὴς λόγοις. ἐπεὶ οὔ τί γε ψευδῆ δοξάζοντά

τίς τινα ὕστερον ἀληθῆ ἐποίησε δοξάζειν· οὔτε γὰρ τὰ μὴ

ὄντα δυνατὸν δοξάσαι, οὔτε ἄλλα παρ’ ἃ ἂν πάσχῃ, ταῦτα

167bδὲ ἀεὶ ἀληθῆ. ἀλλ’ οἶμαι πονηρᾶς ψυχῆς ἕξει δοξάζοντα

συγγενῆ ἑαυτῆς χρηστὴ ἐποίησε δοξάσαι ἕτερα τοιαῦτα, ἃ δή

τινες τὰ φαντάσματα ὑπὸ ἀπειρίας ἀληθῆ καλοῦσιν, ἐγὼ

δὲ βελτίω μὲν τὰ ἕτερα τῶν ἑτέρων, ἀληθέστερα δὲ οὐδέν.

(5)καὶ τοὺς σοφούς, ὦ φίλε Σώκρατες, πολλοῦ δέω βατράχους

λέγειν, ἀλλὰ κατὰ μὲν σώματα ἰατροὺς λέγω, κατὰ δὲ φυτὰ

γεωργούς. φημὶ γὰρ καὶ τούτους τοῖς φυτοῖς ἀντὶ πονηρῶν

167cαἰσθήσεων, ὅταν τι αὐτῶν ἀσθενῇ, χρηστὰς καὶ ὑγιεινὰς

αἰσθήσεις τε καὶ ἀληθεῖς ἐμποιεῖν, τοὺς δέ γε σοφούς τε καὶ

ἀγαθοὺς ῥήτορας ταῖς πόλεσι τὰ χρηστὰ ἀντὶ τῶν πονηρῶν

δίκαια δοκεῖν εἶναι ποιεῖν. ἐπεὶ οἷά γ’ ἂν ἑκάστῃ πόλει δίκαια

(5)καὶ καλὰ δοκῇ, ταῦτα καὶ εἶναι αὐτῇ, ἕως ἂν αὐτὰ νομίζῃ· ἀλλ’

ὁ σοφὸς ἀντὶ πονηρῶν ὄντων αὐτοῖς ἑκάστων χρηστὰ ἐποίησεν

εἶναι καὶ δοκεῖν. κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ ὁ σοφιστὴς

τοὺς παιδευομένους οὕτω δυνάμενος παιδαγωγεῖν σοφός τε

167dκαὶ ἄξιος πολλῶν χρημάτων τοῖς παιδευθεῖσιν. καὶ οὕτω

σοφώτεροί τέ εἰσιν ἕτεροι ἑτέρων καὶ οὐδεὶς ψευδῆ δοξάζει,

καὶ σοί, ἐάντε βούλῃ ἐάντε μή, ἀνεκτέον ὄντι μέτρῳ· σῴζεται

γὰρ ἐν τούτοις ὁ λόγος οὗτος. ᾧ σὺ εἰ μὲν ἔχεις ἐξ ἀρχῆς

(5)ἀμφισβητεῖν, ἀμφισβήτει λόγῳ ἀντιδιεξελθών· εἰ δὲ δι’

ἐρωτήσεων βούλει, δι’ ἐρωτήσεων· οὐδὲ γὰρ τοῦτο φευκτέον,

ἀλλὰ πάντων μάλιστα διωκτέον τῷ νοῦν ἔχοντι. ποίει

167eμέντοι οὑτωσί· μὴ ἀδίκει ἐν τῷ ἐρωτᾶν. καὶ γὰρ πολλὴ

ἀλογία ἀρετῆς φάσκοντα ἐπιμελεῖσθαι μηδὲν ἀλλ’ ἢ ἀδικοῦντα

ἐν λόγοις διατελεῖν. ἀδικεῖν δ’ ἐστὶν ἐν τῷ τοιούτῳ, ὅταν

τις μὴ χωρὶς μὲν ὡς ἀγωνιζόμενος τὰς διατριβὰς ποιῆται,

(5)χωρὶς δὲ διαλεγόμενος, καὶ ἐν μὲν τῷ παίζῃ τε καὶ σφάλλῃ

καθ’ ὅσον ἂν δύνηται, ἐν δὲ τῷ διαλέγεσθαι σπουδάζῃ τε καὶ

ἐπανορθοῖ τὸν προσδιαλεγόμενον, ἐκεῖνα μόνα αὐτῷ ἐνδεικνύ-

168aμενος τὰ σφάλματα, ἃ αὐτὸς ὑφ’ ἑαυτοῦ καὶ τῶν προτέρων

συνουσιῶν παρεκέκρουστο. ἂν μὲν γὰρ οὕτω ποιῇς, ἑαυτοὺς

αἰτιάσονται οἱ προσδιατρίβοντές σοι τῆς αὑτῶν ταραχῆς καὶ

ἀπορίας ἀλλ’ οὐ σέ, καὶ σὲ μὲν διώξονται καὶ φιλήσουσιν,

(5)αὑτοὺς δὲ μισήσουσι καὶ φεύξονται ἀφ’ ἑαυτῶν εἰς φιλο-

σοφίαν, ἵν’ ἄλλοι γενόμενοι ἀπαλλαγῶσι τῶν οἳ πρότερον

ἦσαν· ἐὰν δὲ τἀναντία τούτων δρᾷς ὥσπερ οἱ πολλοί,

τἀναντία συμβήσεταί σοι καὶ τοὺς συνόντας ἀντὶ φιλοσόφων

168bμισοῦντας τοῦτο τὸ πρᾶγμα ἀποφανεῖς ἐπειδὰν πρεσβύτεροι

γένωνται. ἐὰν οὖν ἐμοὶ πείθῃ, ὃ καὶ πρότερον ἐρρήθη, οὐ

δυσμενῶς οὐδὲ μαχητικῶς ἀλλ’ ἵλεῳ τῇ διανοίᾳ συγκαθεὶς

ὡς ἀληθῶς σκέψῃ τί ποτε λέγομεν, κινεῖσθαί τε ἀποφαινό-

(5)μενοι τὰ πάντα, τό τε δοκοῦν ἑκάστῳ τοῦτο καὶ εἶναι ἰδιώτῃ

τε καὶ πόλει. καὶ ἐκ τούτων ἐπισκέψῃ εἴτε ταὐτὸν εἴτε καὶ

ἄλλο ἐπιστήμη καὶ αἴσθησις, ἀλλ’ οὐχ ὥσπερ ἄρτι ἐκ συνη-

168cθείας ῥημάτων τε καὶ ὀνομάτων, ἃ οἱ πολλοὶ ὅπῃ ἂν τύχωσιν

ἕλκοντες ἀπορίας ἀλλήλοις παντοδαπὰς παρέχουσι." ταῦτα,

ὦ Θεόδωρε, τῷ ἑταίρῳ σου εἰς βοήθειαν προσηρξάμην κατ’

ἐμὴν δύναμιν σμικρὰ ἀπὸ σμικρῶν· εἰ δ’ αὐτὸς ἔζη, μεγα-

(5)λειότερον ἂν τοῖς αὑτοῦ ἐβοήθησεν.

     {ΘΕΟ.} Παίζεις, ὦ Σώκρατες· πάνυ γὰρ νεανικῶς τῷ ἀνδρὶ

βεβοήθηκας.

     {ΣΩ.} Εὖ λέγεις, ὦ ἑταῖρε. καί μοι εἰπέ· ἐνενόησάς που

λέγοντος ἄρτι τοῦ Πρωταγόρου καὶ ὀνειδίζοντος ἡμῖν ὅτι

168dπρὸς παιδίον τοὺς λόγους ποιούμενοι τῷ τοῦ παιδὸς φόβῳ

ἀγωνιζοίμεθα εἰς τὰ ἑαυτοῦ, καὶ χαριεντισμόν τινα ἀπο-

καλῶν, ἀποσεμνύνων δὲ τὸ πάντων μέτρον, σπουδάσαι ἡμᾶς

διεκελεύσατο περὶ τὸν αὑτοῦ λόγον;

(5)     {ΘΕΟ.} Πῶς γὰρ οὐκ ἐνενόησα, ὦ Σώκρατες;

     {ΣΩ.} Τί οὖν; κελεύεις πείθεσθαι αὐτῷ;

     {ΘΕΟ.} Σφόδρα γε.

     {ΣΩ.} Ὁρᾷς οὖν ὅτι τάδε πάντα πλὴν σοῦ παιδία ἐστίν.

εἰ οὖν πεισόμεθα τῷ ἀνδρί, ἐμὲ καὶ σὲ δεῖ ἐρωτῶντάς τε καὶ

168eἀποκρινομένους ἀλλήλοις σπουδάσαι αὐτοῦ περὶ τὸν λόγον,

ἵνα μὴ τοῦτό γε ἔχῃ ἐγκαλεῖν, ὡς παίζοντες πρὸς μειράκια

διεσκεψάμεθ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

     {ΘΕΟ.} Τί δ’; οὐ πολλῶν τοι Θεαίτητος μεγάλους πώγωνας

(5)ἐχόντων ἄμεινον ἂν ἐπακολουθήσειε λόγῳ διερευνωμένῳ;

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ οὔ τι σοῦ γε, ὦ Θεόδωρε, ἄμεινον. μὴ οὖν

οἴου ἐμὲ μὲν τῷ σῷ ἑταίρῳ τετελευτηκότι δεῖν παντὶ τρόπῳ

169aἐπαμύνειν, σὲ δὲ μηδενί. ἀλλ’ ἴθι, ὦ ἄριστε, ὀλίγον ἐπίσπου,

μέχρι τούτου αὐτοῦ ἕως ἂν εἰδῶμεν εἴτε ἄρα σὲ δεῖ διαγραμ-

μάτων πέρι μέτρον εἶναι, εἴτε πάντες ὁμοίως σοὶ ἱκανοὶ

ἑαυτοῖς εἴς τε ἀστρονομίαν καὶ τἆλλα ὧν δὴ σὺ πέρι αἰτίαν

(5)ἔχεις διαφέρειν.

     {ΘΕΟ.} Οὐ ῥᾴδιον, ὦ Σώκρατες, σοὶ παρακαθήμενον μὴ

διδόναι λόγον, ἀλλ’ ἐγὼ ἄρτι παρελήρησα φάσκων σε ἐπι-

τρέψειν μοι μὴ ἀποδύεσθαι, καὶ οὐχὶ ἀναγκάσειν καθάπερ

Λακεδαιμόνιοι· σὺ δέ μοι δοκεῖς πρὸς τὸν Σκίρωνα μᾶλλον

169bτείνειν. Λακεδαιμόνιοι μὲν γὰρ ἀπιέναι ἢ ἀποδύεσθαι

κελεύουσι, σὺ δὲ κατ’ Ἀνταῖόν τί μοι μᾶλλον δοκεῖς τὸ

δρᾶμα δρᾶν· τὸν γὰρ προσελθόντα οὐκ ἀνίης πρὶν [ἂν]

ἀναγκάσῃς ἀποδύσας ἐν τοῖς λόγοις προσπαλαῖσαι.

(5)     {ΣΩ.} Ἄριστά γε, ὦ Θεόδωρε, τὴν νόσον μου ἀπῄκασας·

ἰσχυρικώτερος μέντοι ἐγὼ ἐκείνων. μυρίοι γὰρ ἤδη μοι

Ἡρακλέες τε καὶ Θησέες ἐντυχόντες καρτεροὶ πρὸς τὸ λέγειν

μάλ’ εὖ συγκεκόφασιν, ἀλλ’ ἐγὼ οὐδέν τι μᾶλλον ἀφίσταμαι·

169cοὕτω τις ἔρως δεινὸς ἐνδέδυκε τῆς περὶ ταῦτα γυμνασίας.

μὴ οὖν μηδὲ σὺ φθονήσῃς προσανατριψάμενος σαυτόν τε

ἅμα καὶ ἐμὲ ὀνῆσαι.

     {ΘΕΟ.} Οὐδὲν ἔτι ἀντιλέγω, ἀλλ’ ἄγε ὅπῃ ’θέλεις· πάντως

(5)τὴν περὶ ταῦτα εἱμαρμένην ἣν [ἂν] σὺ ἐπικλώσῃς δεῖ ἀνα-

τλῆναι ἐλεγχόμενον. οὐ μέντοι περαιτέρω γε ὧν προτίθεσαι

οἷός τ’ ἔσομαι παρασχεῖν ἐμαυτόν σοι.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἀρκεῖ καὶ μέχρι τούτων. καί μοι πάνυ τήρει

τὸ τοιόνδε, μή που παιδικόν τι λάθωμεν εἶδος τῶν λόγων

169dποιούμενοι, καί τις πάλιν ἡμῖν αὐτὸ ὀνειδίσῃ.

     {ΘΕΟ.} Ἀλλὰ δὴ πειράσομαί γε καθ’ ὅσον ἂν δύνωμαι.

     {ΣΩ.} Τοῦδε τοίνυν πρῶτον πάλιν ἀντιλαβώμεθα οὗπερ τὸ

πρότερον, καὶ ἴδωμεν ὀρθῶς ἢ οὐκ ὀρθῶς ἐδυσχεραίνομεν

(5)ἐπιτιμῶντες τῷ λόγῳ ὅτι αὐτάρκη ἕκαστον εἰς φρόνησιν

ἐποίει, καὶ ἡμῖν συνεχώρησεν ὁ Πρωταγόρας περί τε τοῦ

ἀμείνονος καὶ χείρονος διαφέρειν τινάς, οὓς δὴ καὶ εἶναι

σοφούς. οὐχί;

     {ΘΕΟ.} Ναί.

(10)     {ΣΩ.} Εἰ μὲν τοίνυν αὐτὸς παρὼν ὡμολόγει ἀλλὰ μὴ ἡμεῖς

169eβοηθοῦντες ὑπὲρ αὐτοῦ συνεχωρήσαμεν, οὐδὲν ἂν πάλιν ἔδει

ἐπαναλαβόντας βεβαιοῦσθαι· νῦν δὲ τάχ’ ἄν τις ἡμᾶς ἀκύρους

τιθείη τῆς ὑπὲρ ἐκείνου ὁμολογίας. διὸ καλλιόνως ἔχει

σαφέστερον περὶ τούτου αὐτοῦ διομολογήσασθαι· οὐ γάρ τι

(5)σμικρὸν παραλλάττει οὕτως ἔχον ἢ ἄλλως.

     {ΘΕΟ.} Λέγεις ἀληθῆ.

     {ΣΩ.} Μὴ τοίνυν δι’ ἄλλων ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἐκείνου λόγου ὡς

170aδιὰ βραχυτάτων λάβωμεν τὴν ὁμολογίαν.

     {ΘΕΟ.} Πῶς;

     {ΣΩ.} Οὑτωσί· τὸ δοκοῦν ἑκάστῳ τοῦτο καὶ εἶναί φησί

που ᾧ δοκεῖ;

(5)     {ΘΕΟ.} Φησὶ γὰρ οὖν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν, ὦ Πρωταγόρα, καὶ ἡμεῖς ἀνθρώπου, μᾶλλον

δὲ πάντων ἀνθρώπων δόξας λέγομεν, καὶ φαμὲν οὐδένα

ὅντινα οὐ τὰ μὲν αὑτὸν ἡγεῖσθαι τῶν ἄλλων σοφώτερον, τὰ

δὲ ἄλλους ἑαυτοῦ, καὶ ἔν γε τοῖς μεγίστοις κινδύνοις, ὅταν

(10)ἐν στρατείαις ἢ νόσοις ἢ ἐν θαλάττῃ χειμάζωνται, ὥσπερ

πρὸς θεοὺς ἔχειν τοὺς ἐν ἑκάστοις ἄρχοντας, σωτῆρας σφῶν

170bπροσδοκῶντας, οὐκ ἄλλῳ τῳ διαφέροντας ἢ τῷ εἰδέναι· καὶ

πάντα που μεστὰ τἀνθρώπινα ζητούντων διδασκάλους τε καὶ

ἄρχοντας ἑαυτῶν τε καὶ τῶν ἄλλων ζῴων τῶν τε ἐργασιῶν,

οἰομένων τε αὖ ἱκανῶν μὲν διδάσκειν, ἱκανῶν δὲ ἄρχειν

(5)εἶναι. καὶ ἐν τούτοις ἅπασι τί ἄλλο φήσομεν ἢ αὐτοὺς τοὺς

ἀνθρώπους ἡγεῖσθαι σοφίαν καὶ ἀμαθίαν εἶναι παρὰ σφίσιν;

     {ΘΕΟ.} Οὐδὲν ἄλλο.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τὴν μὲν σοφίαν ἀληθῆ διάνοιαν ἡγοῦνται,

τὴν δὲ ἀμαθίαν ψευδῆ δόξαν;

170c     {ΘΕΟ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Τί οὖν, ὦ Πρωταγόρα, χρησόμεθα τῷ λόγῳ; πότε-

ρον ἀληθῆ φῶμεν ἀεὶ τοὺς ἀνθρώπους δοξάζειν, ἢ τοτὲ μὲν

ἀληθῆ, τοτὲ δὲ ψευδῆ; ἐξ ἀμφοτέρων γάρ που συμβαίνει μὴ

(5)ἀεὶ ἀληθῆ ἀλλ’ ἀμφότερα αὐτοὺς δοξάζειν. σκόπει γάρ, ὦ

Θεόδωρε, εἰ ἐθέλοι ἄν τις τῶν ἀμφὶ Πρωταγόραν ἢ σὺ

αὐτὸς διαμάχεσθαι ὡς οὐδεὶς ἡγεῖται ἕτερος ἕτερον ἀμαθῆ

τε εἶναι καὶ ψευδῆ δοξάζειν.

     {ΘΕΟ.} Ἀλλ’ ἄπιστον, ὦ Σώκρατες.

170d     {ΣΩ.} Καὶ μὴν εἰς τοῦτό γε ἀνάγκης ὁ λόγος ἥκει ὁ

πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπον λέγων.

     {ΘΕΟ.} Πῶς δή;

     {ΣΩ.} Ὅταν σὺ κρίνας τι παρὰ σαυτῷ πρός με ἀποφαίνῃ

(5)περί τινος δόξαν, σοὶ μὲν δὴ τοῦτο κατὰ τὸν ἐκείνου λόγον

ἀληθὲς ἔστω, ἡμῖν δὲ δὴ τοῖς ἄλλοις περὶ τῆς σῆς κρίσεως

πότερον οὐκ ἔστιν κριταῖς γενέσθαι, ἢ ἀεὶ σὲ κρίνομεν

ἀληθῆ δοξάζειν; ἢ μυρίοι ἑκάστοτέ σοι μάχονται ἀντιδοξά-

ζοντες, ἡγούμενοι ψευδῆ κρίνειν τε καὶ οἴεσθαι;

170e     {ΘΕΟ.} Νὴ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, μάλα μυρίοι δῆτα,

φησὶν Ὅμηρος, οἵ γέ μοι τὰ ἐξ ἀνθρώπων πράγματα

παρέχουσιν.

     {ΣΩ.} Τί οὖν; βούλει λέγωμεν ὡς σὺ τότε σαυτῷ μὲν

(5)ἀληθῆ δοξάζεις, τοῖς δὲ μυρίοις ψευδῆ;

     {ΘΕΟ.} Ἔοικεν ἔκ γε τοῦ λόγου ἀνάγκη εἶναι.

     {ΣΩ.} Τί δὲ αὐτῷ Πρωταγόρᾳ; ἆρ’ οὐχὶ ἀνάγκη, εἰ μὲν

μηδὲ αὐτὸς ᾤετο μέτρον εἶναι ἄνθρωπον μηδὲ οἱ πολλοί,

ὥσπερ οὐδὲ οἴονται, μηδενὶ δὴ εἶναι ταύτην τὴν ἀλήθειαν

171aἣν ἐκεῖνος ἔγραψεν; εἰ δὲ αὐτὸς μὲν ᾤετο, τὸ δὲ πλῆθος μὴ

συνοίεται, οἶσθ’ ὅτι πρῶτον μὲν ὅσῳ πλείους οἷς μὴ δοκεῖ ἢ

οἷς δοκεῖ, τοσούτῳ μᾶλλον οὐκ ἔστιν ἢ ἔστιν.

     {ΘΕΟ.} Ἀνάγκη, εἴπερ γε καθ’ ἑκάστην δόξαν ἔσται καὶ

(5)οὐκ ἔσται.

     {ΣΩ.} Ἔπειτά γε τοῦτ’ ἔχει κομψότατον· ἐκεῖνος μὲν περὶ

τῆς αὑτοῦ οἰήσεως τὴν τῶν ἀντιδοξαζόντων οἴησιν, ᾗ ἐκεῖ-

νον ἡγοῦνται ψεύδεσθαι, συγχωρεῖ που ἀληθῆ εἶναι ὁμολογῶν

τὰ ὄντα δοξάζειν ἅπαντας.

(10)     {ΘΕΟ.} Πάνυ μὲν οὖν.

171b     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τὴν αὑτοῦ ἂν ψευδῆ συγχωροῖ, εἰ τὴν τῶν

ἡγουμένων αὐτὸν ψεύδεσθαι ὁμολογεῖ ἀληθῆ εἶναι;

     {ΘΕΟ.} Ἀνάγκη.

     {ΣΩ.} Οἱ δέ γ’ ἄλλοι οὐ συγχωροῦσιν ἑαυτοῖς ψεύδεσθαι;

(5)     {ΘΕΟ.} Οὐ γὰρ οὖν.

     {ΣΩ.} Ὁ δέ γ’ αὖ ὁμολογεῖ καὶ ταύτην ἀληθῆ τὴν δόξαν

ἐξ ὧν γέγραφεν.

     {ΘΕΟ.} Φαίνεται.

     {ΣΩ.} Ἐξ ἁπάντων ἄρα ἀπὸ Πρωταγόρου ἀρξαμένων

(10)ἀμφισβητήσεται, μᾶλλον δὲ ὑπό γε ἐκείνου ὁμολογήσεται,

ὅταν τῷ τἀναντία λέγοντι συγχωρῇ ἀληθῆ αὐτὸν δοξάζειν,

171cτότε καὶ ὁ Πρωταγόρας αὐτὸς συγχωρήσεται μήτε κύνα μήτε

τὸν ἐπιτυχόντα ἄνθρωπον μέτρον εἶναι μηδὲ περὶ ἑνὸς οὗ ἂν

μὴ μάθῃ. οὐχ οὕτως;

     {ΘΕΟ.} Οὕτως.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἐπειδὴ ἀμφισβητεῖται ὑπὸ πάντων, οὐδενὶ

ἂν εἴη ἡ Πρωταγόρου Ἀλήθεια ἀληθής, οὔτε τινὶ ἄλλῳ οὔτ’

αὐτῷ ἐκείνῳ.

     {ΘΕΟ.} Ἄγαν, ὦ Σώκρατες, τὸν ἑταῖρόν μου καταθέομεν.

     {ΣΩ.} Ἀλλά τοι, ὦ φίλε, ἄδηλον εἰ καὶ παραθέομεν τὸ

(10)ὀρθόν. εἰκός γε ἄρα ἐκεῖνον πρεσβύτερον ὄντα σοφώτερον

171dἡμῶν εἶναι· καὶ εἰ αὐτίκα ἐντεῦθεν ἀνακύψειε μέχρι τοῦ

αὐχένος, πολλὰ ἂν ἐμέ τε ἐλέγξας ληροῦντα, ὡς τὸ εἰκός,

καὶ σὲ ὁμολογοῦντα, καταδὺς ἂν οἴχοιτο ἀποτρέχων. ἀλλ’

ἡμῖν ἀνάγκη οἶμαι χρῆσθαι ἡμῖν αὐτοῖς ὁποῖοί τινές ἐσμεν,

(5)καὶ τὰ δοκοῦντα ἀεὶ ταῦτα λέγειν. καὶ δῆτα καὶ νῦν ἄλλο

τι φῶμεν ὁμολογεῖν ἂν τοῦτό γε ὁντινοῦν, τὸ εἶναι σοφώτερον

ἕτερον ἑτέρου, εἶναι δὲ καὶ ἀμαθέστερον;

     {ΘΕΟ.} Ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ.

     {ΣΩ.} Ἦ καὶ ταύτῃ ἂν μάλιστα ἵστασθαι τὸν λόγον, ᾗ

171eἡμεῖς ὑπεγράψαμεν βοηθοῦντες Πρωταγόρᾳ, ὡς τὰ μὲν

πολλὰ ᾗ δοκεῖ, ταύτῃ καὶ ἔστιν ἑκάστῳ, θερμά, ξηρά,

γλυκέα, πάντα ὅσα τοῦ τύπου τούτου· εἰ δέ που ἔν τισι

συγχωρήσεται διαφέρειν ἄλλον ἄλλου, περὶ τὰ ὑγιεινὰ καὶ

(5)νοσώδη ἐθελῆσαι ἂν φάναι μὴ πᾶν γύναιον καὶ παιδίον, καὶ

θηρίον δέ, ἱκανὸν εἶναι ἰᾶσθαι αὑτὸ γιγνῶσκον ἑαυτῷ τὸ

ὑγιεινόν, ἀλλὰ ἐνταῦθα δὴ ἄλλον ἄλλου διαφέρειν, εἴπερ

που;

     {ΘΕΟ.} Ἔμοιγε δοκεῖ οὕτως.

172a     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ περὶ πολιτικῶν, καλὰ μὲν καὶ αἰσχρὰ

καὶ δίκαια καὶ ἄδικα καὶ ὅσια καὶ μή, οἷα ἂν ἑκάστη πόλις

οἰηθεῖσα θῆται νόμιμα αὑτῇ, ταῦτα καὶ εἶναι τῇ ἀληθείᾳ

ἑκάστῃ, καὶ ἐν τούτοις μὲν οὐδὲν σοφώτερον οὔτε ἰδιώτην

(5)ἰδιώτου οὔτε πόλιν πόλεως εἶναι· ἐν δὲ τῷ συμφέροντα

ἑαυτῇ ἢ μὴ συμφέροντα τίθεσθαι, ἐνταῦθ’, εἴπερ που, αὖ

ὁμολογήσει σύμβουλόν τε συμβούλου διαφέρειν καὶ πόλεως

δόξαν ἑτέραν ἑτέρας πρὸς ἀλήθειαν, καὶ οὐκ ἂν πάνυ τολμή-

172bσειε φῆσαι, ἃ ἂν θῆται πόλις συμφέροντα οἰηθεῖσα αὑτῇ,

παντὸς μᾶλλον ταῦτα καὶ συνοίσειν· ἀλλ’ ἐκεῖ οὗ λέγω, ἐν

τοῖς δικαίοις καὶ ἀδίκοις καὶ ὁσίοις καὶ ἀνοσίοις, ἐθέλουσιν

ἰσχυρίζεσθαι ὡς οὐκ ἔστι φύσει αὐτῶν οὐδὲν οὐσίαν ἑαυτοῦ

(5)ἔχον, ἀλλὰ τὸ κοινῇ δόξαν τοῦτο γίγνεται ἀληθὲς τότε, ὅταν

δόξῃ καὶ ὅσον ἂν δοκῇ χρόνον. καὶ ὅσοι γε ἂν μὴ παντάπασι

τὸν Πρωταγόρου λόγον λέγωσιν, ὧδέ πως τὴν σοφίαν ἄγουσι.

λόγος δὲ ἡμᾶς, ὦ Θεόδωρε, ἐκ λόγου μείζων ἐξ ἐλάττονος

172cκαταλαμβάνει.

     {ΘΕΟ.} Οὐκοῦν σχολὴν ἄγομεν, ὦ Σώκρατες;

     {ΣΩ.} Φαινόμεθα. καὶ πολλάκις μέν γε δή, ὦ δαιμόνιε,

καὶ ἄλλοτε κατενόησα, ἀτὰρ καὶ νῦν, ὡς εἰκότως οἱ ἐν ταῖς

(5)φιλοσοφίαις πολὺν χρόνον διατρίψαντες εἰς τὰ δικαστήρια

ἰόντες γελοῖοι φαίνονται ῥήτορες.

     {ΘΕΟ.} Πῶς δὴ οὖν λέγεις;

     {ΣΩ.} Κινδυνεύουσιν οἱ ἐν δικαστηρίοις καὶ τοῖς τοιούτοις

ἐκ νέων κυλινδούμενοι πρὸς τοὺς ἐν φιλοσοφίᾳ καὶ τῇ

172dτοιᾷδε διατριβῇ τεθραμμένους ὡς οἰκέται πρὸς ἐλευθέρους

τεθράφθαι.

     {ΘΕΟ.} Πῇ δή;

     {ΣΩ.} Ἧι τοῖς μὲν τοῦτο ὃ σὺ εἶπες ἀεὶ πάρεστι, σχολή,

(5)καὶ τοὺς λόγους ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ σχολῆς ποιοῦνται· ὥσπερ

ἡμεῖς νυνὶ τρίτον ἤδη λόγον ἐκ λόγου μεταλαμβάνομεν,

οὕτω κἀκεῖνοι, ἐὰν αὐτοὺς ὁ ἐπελθὼν τοῦ προκειμένου μᾶλλον

καθάπερ ἡμᾶς ἀρέσῃ· καὶ διὰ μακρῶν ἢ βραχέων μέλει

οὐδὲν λέγειν, ἂν μόνον τύχωσι τοῦ ὄντος· οἱ δὲ ἐν ἀσχολίᾳ

172eτε ἀεὶ λέγουσι_κατεπείγει γὰρ ὕδωρ ῥέον_καὶ οὐκ ἐγχωρεῖ

περὶ οὗ ἂν ἐπιθυμήσωσι τοὺς λόγους ποιεῖσθαι, ἀλλ’ ἀνάγ-

κην ἔχων ὁ ἀντίδικος ἐφέστηκεν καὶ ὑπογραφὴν παρανα-

γιγνωσκομένην ὧν ἐκτὸς οὐ ῥητέον [ἣν ἀντωμοσίαν καλοῦσιν]·

(5)οἱ δὲ λόγοι ἀεὶ περὶ ὁμοδούλου πρὸς δεσπότην καθήμενον,

ἐν χειρί τινα δίκην ἔχοντα, καὶ οἱ ἀγῶνες οὐδέποτε τὴν

ἄλλως ἀλλ’ ἀεὶ τὴν περὶ αὐτοῦ, πολλάκις δὲ καὶ περὶ ψυχῆς

173aὁ δρόμος· ὥστ’ ἐξ ἁπάντων τούτων ἔντονοι καὶ δριμεῖς

γίγνονται, ἐπιστάμενοι τὸν δεσπότην λόγῳ τε θωπεῦσαι καὶ

ἔργῳ ὑπελθεῖν, σμικροὶ δὲ καὶ οὐκ ὀρθοὶ τὰς ψυχάς. τὴν

γὰρ αὔξην καὶ τὸ εὐθύ τε καὶ τὸ ἐλευθέριον ἡ ἐκ νέων δου-

(5)λεία ἀφῄρηται, ἀναγκάζουσα πράττειν σκολιά, μεγάλους

κινδύνους καὶ φόβους ἔτι ἁπαλαῖς ψυχαῖς ἐπιβάλλουσα, οὓς

οὐ δυνάμενοι μετὰ τοῦ δικαίου καὶ ἀληθοῦς ὑποφέρειν, εὐθὺς

ἐπὶ τὸ ψεῦδός τε καὶ τὸ ἀλλήλους ἀνταδικεῖν τρεπόμενοι

173bπολλὰ κάμπτονται καὶ συγκλῶνται, ὥσθ’ ὑγιὲς οὐδὲν ἔχοντες

τῆς διανοίας εἰς ἄνδρας ἐκ μειρακίων τελευτῶσι, δεινοί τε

καὶ σοφοὶ γεγονότες, ὡς οἴονται. καὶ οὗτοι μὲν δὴ τοιοῦτοι,

ὦ Θεόδωρε· τοὺς δὲ τοῦ ἡμετέρου χοροῦ πότερον βούλει

(5)διελθόντες ἢ ἐάσαντες πάλιν ἐπὶ τὸν λόγον τρεπώμεθα, ἵνα

μὴ καί, ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, λίαν πολὺ τῇ ἐλευθερίᾳ καὶ

μεταλήψει τῶν λόγων καταχρώμεθα;

     {ΘΕΟ.} Μηδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ διελθόντες. πάνυ

173cγὰρ εὖ τοῦτο εἴρηκας, ὅτι οὐχ ἡμεῖς οἱ ἐν τῷ τοιῷδε χορεύ-

οντες τῶν λόγων ὑπηρέται, ἀλλ’ οἱ λόγοι ἡμέτεροι ὥσπερ

οἰκέται, καὶ ἕκαστος αὐτῶν περιμένει ἀποτελεσθῆναι ὅταν

ἡμῖν δοκῇ· οὔτε γὰρ δικαστὴς οὔτε θεατὴς ὥσπερ ποιηταῖς

(5)ἐπιτιμήσων τε καὶ ἄρξων ἐπιστατεῖ παρ’ ἡμῖν.

     {ΣΩ.} Λέγωμεν δή, ὡς ἔοικεν, ἐπεὶ σοί γε δοκεῖ, περὶ τῶν

κορυφαίων· τί γὰρ ἄν τις τούς γε φαύλως διατρίβοντας ἐν

φιλοσοφίᾳ λέγοι; οὗτοι δέ που ἐκ νέων πρῶτον μὲν εἰς

173dἀγορὰν οὐκ ἴσασι τὴν ὁδόν, οὐδὲ ὅπου δικαστήριον ἢ βου-

λευτήριον ἤ τι κοινὸν ἄλλο τῆς πόλεως συνέδριον· νόμους

δὲ καὶ ψηφίσματα λεγόμενα ἢ γεγραμμένα οὔτε ὁρῶσιν οὔτε

ἀκούουσι· σπουδαὶ δὲ ἑταιριῶν ἐπ’ ἀρχὰς καὶ σύνοδοι καὶ δεῖπνα

(5)καὶ σὺν αὐλητρίσι κῶμοι, οὐδὲ ὄναρ πράττειν προσίσταται

αὐτοῖς. εὖ δὲ ἢ κακῶς τις γέγονεν ἐν πόλει, ἤ τί τῳ

κακόν ἐστιν ἐκ προγόνων γεγονὸς ἢ πρὸς ἀνδρῶν ἢ γυναι-

κῶν, μᾶλλον αὐτὸν λέληθεν ἢ οἱ τῆς θαλάττης λεγόμενοι

173eχόες. καὶ ταῦτα πάντ’ οὐδ’ ὅτι οὐκ οἶδεν, οἶδεν· οὐδὲ γὰρ

αὐτῶν ἀπέχεται τοῦ εὐδοκιμεῖν χάριν, ἀλλὰ τῷ ὄντι τὸ σῶμα

μόνον ἐν τῇ πόλει κεῖται αὐτοῦ καὶ ἐπιδημεῖ, ἡ δὲ διάνοια,

ταῦτα πάντα ἡγησαμένη σμικρὰ καὶ οὐδέν, ἀτιμάσασα παν-

(5)ταχῇ πέτεται κατὰ Πίνδαρον "τᾶς τε γᾶς ὑπένερθε" καὶ

τὰ ἐπίπεδα γεωμετροῦσα, "οὐρανοῦ θ’ ὕπερ" ἀστρονομοῦσα,

174aκαὶ πᾶσαν πάντῃ φύσιν ἐρευνωμένη τῶν ὄντων ἑκάστου ὅλου,

εἰς τῶν ἐγγὺς οὐδὲν αὑτὴν συγκαθιεῖσα.

     {ΘΕΟ.} Πῶς τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες;

     {ΣΩ.} Ὥσπερ καὶ Θαλῆν ἀστρονομοῦντα, ὦ Θεόδωρε, καὶ

(5)ἄνω βλέποντα, πεσόντα εἰς φρέαρ, Θρᾷττά τις ἐμμελὴς καὶ

χαρίεσσα θεραπαινὶς ἀποσκῶψαι λέγεται ὡς τὰ μὲν ἐν

οὐρανῷ προθυμοῖτο εἰδέναι, τὰ δ’ ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ παρὰ

πόδας λανθάνοι αὐτόν. ταὐτὸν δὲ ἀρκεῖ σκῶμμα ἐπὶ πάντας

174bὅσοι ἐν φιλοσοφίᾳ διάγουσι. τῷ γὰρ ὄντι τὸν τοιοῦτον

ὁ μὲν πλησίον καὶ ὁ γείτων λέληθεν, οὐ μόνον ὅτι πράττει,

ἀλλ’ ὀλίγου καὶ εἰ ἄνθρωπός ἐστιν ἤ τι ἄλλο θρέμμα· τί δέ

ποτ’ ἐστὶν ἄνθρωπος καὶ τί τῇ τοιαύτῃ φύσει προσήκει

(5)διάφορον τῶν ἄλλων ποιεῖν ἢ πάσχειν, ζητεῖ τε καὶ πράγματ’

ἔχει διερευνώμενος. μανθάνεις γάρ που, ὦ Θεόδωρε· ἢ οὔ;

     {ΘΕΟ.} Ἔγωγε· καὶ ἀληθῆ λέγεις.

     {ΣΩ.} Τοιγάρτοι, ὦ φίλε, ἰδίᾳ τε συγγιγνόμενος ὁ τοιοῦτος

174cἑκάστῳ καὶ δημοσίᾳ, ὅπερ ἀρχόμενος ἔλεγον, ὅταν ἐν

δικαστηρίῳ ἤ που ἄλλοθι ἀναγκασθῇ περὶ τῶν παρὰ πόδας

καὶ τῶν ἐν ὀφθαλμοῖς διαλέγεσθαι, γέλωτα παρέχει οὐ

μόνον Θρᾴτταις ἀλλὰ καὶ τῷ ἄλλῳ ὄχλῳ, εἰς φρέατά τε

(5)καὶ πᾶσαν ἀπορίαν ἐμπίπτων ὑπὸ ἀπειρίας, καὶ ἡ ἀσχη-

μοσύνη δεινή, δόξαν ἀβελτερίας παρεχομένη· ἔν τε γὰρ

ταῖς λοιδορίαις ἴδιον ἔχει οὐδὲν οὐδένα λοιδορεῖν, ἅτ’ οὐκ

εἰδὼς κακὸν οὐδὲν οὐδενὸς ἐκ τοῦ μὴ μεμελετηκέναι· ἀπορῶν

174dοὖν γελοῖος φαίνεται. ἔν τε τοῖς ἐπαίνοις καὶ ταῖς τῶν

ἄλλων μεγαλαυχίαις οὐ προσποιήτως ἀλλὰ τῷ ὄντι γελῶν

ἔνδηλος γιγνόμενος ληρώδης δοκεῖ εἶναι. τύραννόν τε γὰρ

ἢ βασιλέα ἐγκωμιαζόμενον, ἕνα τῶν νομέων, οἷον συβώτην

(5)ἢ ποιμένα ἤ τινα βουκόλον, ἡγεῖται ἀκούειν εὐδαιμονιζό-

μενον πολὺ βδάλλοντα· δυσκολώτερον δὲ ἐκείνων ζῷον καὶ

ἐπιβουλότερον ποιμαίνειν τε καὶ βδάλλειν νομίζει αὐτούς,

ἄγροικον δὲ καὶ ἀπαίδευτον ὑπὸ ἀσχολίας οὐδὲν ἧττον τῶν

174eνομέων τὸν τοιοῦτον ἀναγκαῖον γίγνεσθαι, σηκὸν ἐν ὄρει τὸ

τεῖχος περιβεβλημένον. γῆς δὲ ὅταν μυρία πλέθρα ἢ ἔτι

πλείω ἀκούσῃ ὥς τις ἄρα κεκτημένος θαυμαστὰ πλήθει

κέκτηται, πάνσμικρα δοκεῖ ἀκούειν εἰς ἅπασαν εἰωθὼς τὴν

(5)γῆν βλέπειν. τὰ δὲ δὴ γένη ὑμνούντων, ὡς γενναῖός τις

ἑπτὰ πάππους πλουσίους ἔχων ἀποφῆναι, παντάπασιν

ἀμβλὺ καὶ ἐπὶ σμικρὸν ὁρώντων ἡγεῖται τὸν ἔπαινον, ὑπὸ

175aἀπαιδευσίας οὐ δυναμένων εἰς τὸ πᾶν ἀεὶ βλέπειν οὐδὲ λογί-

ζεσθαι ὅτι πάππων καὶ προγόνων μυριάδες ἑκάστῳ γεγόνασιν

ἀναρίθμητοι, ἐν αἷς πλούσιοι καὶ πτωχοὶ καὶ βασιλῆς καὶ

δοῦλοι βάρβαροί τε καὶ Ἕλληνες πολλάκις μυρίοι γεγόνασιν

(5)ὁτῳοῦν· ἀλλ’ ἐπὶ πέντε καὶ εἴκοσι καταλόγῳ προγόνων

σεμνυνομένων καὶ ἀναφερόντων εἰς Ἡρακλέα τὸν Ἀμφι-

τρύωνος ἄτοπα αὐτῷ καταφαίνεται τῆς σμικρολογίας, ὅτι

175bδὲ ὁ ἀπ’ Ἀμφιτρύωνος εἰς τὸ ἄνω πεντεκαιεικοστὸς τοιοῦ-

τος ἦν οἵα συνέβαινεν αὐτῷ τύχη, καὶ ὁ πεντηκοστὸς ἀπ’

αὐτοῦ, γελᾷ οὐ δυναμένων λογίζεσθαί τε καὶ χαυνότητα

ἀνοήτου ψυχῆς ἀπαλλάττειν. ἐν ἅπασι δὴ τούτοις ὁ τοιοῦ-

(5)τος ὑπὸ τῶν πολλῶν καταγελᾶται, τὰ μὲν ὑπερηφάνως

ἔχων, ὡς δοκεῖ, τὰ δ’ ἐν ποσὶν ἀγνοῶν τε καὶ ἐν ἑκάστοις

ἀπορῶν.

     {ΘΕΟ.} Παντάπασι τὰ γιγνόμενα λέγεις, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Ὅταν δέ γέ τινα αὐτός, ὦ φίλε, ἑλκύσῃ ἄνω, καὶ

175cἐθελήσῃ τις αὐτῷ ἐκβῆναι ἐκ τοῦ "Τί ἐγὼ σὲ ἀδικῶ ἢ σὺ

ἐμέ"; εἰς σκέψιν αὐτῆς δικαιοσύνης τε καὶ ἀδικίας, τί τε

ἑκάτερον αὐτοῖν καὶ τί τῶν πάντων ἢ ἀλλήλων διαφέρετον,

ἢ ἐκ τοῦ "εἰ βασιλεὺς εὐδαίμων," "κεκτημένος τ’ αὖ

(5)χρυσίον," βασιλείας πέρι καὶ ἀνθρωπίνης ὅλως εὐδαιμονίας

καὶ ἀθλιότητος ἐπὶ σκέψιν, ποίω τέ τινε ἐστὸν καὶ τίνα

τρόπον ἀνθρώπου φύσει προσήκει τὸ μὲν κτήσασθαι αὐτοῖν,

τὸ δὲ ἀποφυγεῖν_περὶ τούτων ἁπάντων ὅταν αὖ δέῃ λόγον

175dδιδόναι τὸν σμικρὸν ἐκεῖνον τὴν ψυχὴν καὶ δριμὺν καὶ

δικανικόν, πάλιν αὖ τὰ ἀντίστροφα ἀποδίδωσιν· εἰλιγγιῶν

τε ἀπὸ ὑψηλοῦ κρεμασθεὶς καὶ βλέπων μετέωρος ἄνωθεν

ὑπὸ ἀηθείας ἀδημονῶν τε καὶ ἀπορῶν καὶ βατταρίζων γέλωτα

(5)Θρᾴτταις μὲν οὐ παρέχει οὐδ’ ἄλλῳ ἀπαιδεύτῳ οὐδενί, οὐ

γὰρ αἰσθάνονται, τοῖς δ’ ἐναντίως ἢ ὡς ἀνδραπόδοις τρα-

φεῖσι πᾶσιν. οὗτος δὴ ἑκατέρου τρόπος, ὦ Θεόδωρε, ὁ

175eμὲν τῷ ὄντι ἐν ἐλευθερίᾳ τε καὶ σχολῇ τεθραμμένου, ὃν

δὴ φιλόσοφον καλεῖς, ᾧ ἀνεμέσητον εὐήθει δοκεῖν καὶ

οὐδενὶ εἶναι ὅταν εἰς δουλικὰ ἐμπέσῃ διακονήματα, οἷον

στρωματόδεσμον μὴ ἐπισταμένου συσκευάσασθαι μηδὲ ὄψον

(5)ἡδῦναι ἢ θῶπας λόγους· ὁ δ’ αὖ τὰ μὲν τοιαῦτα πάντα

δυναμένου τορῶς τε καὶ ὀξέως διακονεῖν, ἀναβάλλεσθαι δὲ

οὐκ ἐπισταμένου ἐπιδέξια ἐλευθερίως οὐδέ γ’ ἁρμονίαν λόγων

176aλαβόντος ὀρθῶς ὑμνῆσαι θεῶν τε καὶ ἀνδρῶν εὐδαιμόνων

βίον [ἀληθῆ].

     {ΘΕΟ.} Εἰ πάντας, ὦ Σώκρατες, πείθοις ἃ λέγεις ὥσπερ

ἐμέ, πλείων ἂν εἰρήνη καὶ κακὰ ἐλάττω κατ’ ἀνθρώπους εἴη.

(5)     {ΣΩ.} Ἀλλ’ οὔτ’ ἀπολέσθαι τὰ κακὰ δυνατόν, ὦ Θεόδωρε_

ὑπεναντίον γάρ τι τῷ ἀγαθῷ ἀεὶ εἶναι ἀνάγκη_οὔτ’ ἐν

θεοῖς αὐτὰ ἱδρῦσθαι, τὴν δὲ θνητὴν φύσιν καὶ τόνδε τὸν

τόπον περιπολεῖ ἐξ ἀνάγκης. διὸ καὶ πειρᾶσθαι χρὴ ἐνθένδε

176bἐκεῖσε φεύγειν ὅτι τάχιστα. φυγὴ δὲ ὁμοίωσις θεῷ κατὰ

τὸ δυνατόν· ὁμοίωσις δὲ δίκαιον καὶ ὅσιον μετὰ φρονήσεως

γενέσθαι. ἀλλὰ γάρ, ὦ ἄριστε, οὐ πάνυ τι ῥᾴδιον πεῖσαι

ὡς ἄρα οὐχ ὧν ἕνεκα οἱ πολλοί φασι δεῖν πονηρίαν μὲν

(5)φεύγειν, ἀρετὴν δὲ διώκειν, τούτων χάριν τὸ μὲν ἐπιτη-

δευτέον, τὸ δ’ οὔ, ἵνα δὴ μὴ κακὸς καὶ ἵνα ἀγαθὸς δοκῇ

εἶναι· ταῦτα μὲν γάρ ἐστιν ὁ λεγόμενος γραῶν ὕθλος, ὡς

ἐμοὶ φαίνεται· τὸ δὲ ἀληθὲς ὧδε λέγωμεν. θεὸς οὐδαμῇ

176cοὐδαμῶς ἄδικος, ἀλλ’ ὡς οἷόν τε δικαιότατος, καὶ οὐκ ἔστιν

αὐτῷ ὁμοιότερον οὐδὲν ἢ ὃς ἂν ἡμῶν αὖ γένηται ὅτι δικαιό-

τατος. περὶ τοῦτο καὶ ἡ ὡς ἀληθῶς δεινότης ἀνδρὸς καὶ

οὐδενία τε καὶ ἀνανδρία. ἡ μὲν γὰρ τούτου γνῶσις σοφία

(5)καὶ ἀρετὴ ἀληθινή, ἡ δὲ ἄγνοια ἀμαθία καὶ κακία ἐναργής·

αἱ δ’ ἄλλαι δεινότητές τε δοκοῦσαι καὶ σοφίαι ἐν μὲν

πολιτικαῖς δυναστείαις γιγνόμεναι φορτικαί, ἐν δὲ τέχναις

176dβάναυσοι. τῷ οὖν ἀδικοῦντι καὶ ἀνόσια λέγοντι ἢ πράττοντι

μακρῷ ἄριστ’ ἔχει τὸ μὴ συγχωρεῖν δεινῷ ὑπὸ πανουργίας

εἶναι· ἀγάλλονται γὰρ τῷ ὀνείδει καὶ οἴονται ἀκούειν ὅτι

οὐ λῆροί εἰσι, γῆς ἄλλως ἄχθη, ἀλλ’ ἄνδρες οἵους δεῖ

(5)ἐν πόλει τοὺς σωθησομένους. λεκτέον οὖν τἀληθές, ὅτι

τοσούτῳ μᾶλλόν εἰσιν οἷοι οὐκ οἴονται, ὅτι οὐχὶ οἴονται·

ἀγνοοῦσι γὰρ ζημίαν ἀδικίας, ὃ δεῖ ἥκιστα ἀγνοεῖν. οὐ γάρ

ἐστιν ἣν δοκοῦσιν, πληγαί τε καὶ θάνατοι, ὧν ἐνίοτε πάσχουσιν

176eοὐδὲν ἀδικοῦντες, ἀλλὰ ἣν ἀδύνατον ἐκφυγεῖν.

     {ΘΕΟ.} Τίνα δὴ λέγεις;

     {ΣΩ.} Παραδειγμάτων, ὦ φίλε, ἐν τῷ ὄντι ἑστώτων, τοῦ

μὲν θείου εὐδαιμονεστάτου, τοῦ δὲ ἀθέου ἀθλιωτάτου, οὐχ

(5)ὁρῶντες ὅτι οὕτως ἔχει, ὑπὸ ἠλιθιότητός τε καὶ τῆς ἐσχάτης

177aἀνοίας λανθάνουσι τῷ μὲν ὁμοιούμενοι διὰ τὰς ἀδίκους

πράξεις, τῷ δὲ ἀνομοιούμενοι. οὗ δὴ τίνουσι δίκην ζῶντες

τὸν εἰκότα βίον ᾧ ὁμοιοῦνται· ἐὰν δ’ εἴπωμεν ὅτι, ἂν μὴ

ἀπαλλαγῶσι τῆς δεινότητος, καὶ τελευτήσαντας αὐτοὺς

(5)ἐκεῖνος μὲν ὁ τῶν κακῶν καθαρὸς τόπος οὐ δέξεται, ἐνθάδε

δὲ τὴν αὑτοῖς ὁμοιότητα τῆς διαγωγῆς ἀεὶ ἕξουσι, κακοὶ

κακοῖς συνόντες, ταῦτα δὴ καὶ παντάπασιν ὡς δεινοὶ καὶ

πανοῦργοι ἀνοήτων τινῶν ἀκούσονται.

     {ΘΕΟ.} Καὶ μάλα δή, ὦ Σώκρατες.

177b     {ΣΩ.} Οἶδά τοι, ὦ ἑταῖρε. ἓν μέντοι τι αὐτοῖς συμ-

βέβηκεν· ὅταν ἰδίᾳ λόγον δέῃ δοῦναί τε καὶ δέξασθαι

περὶ ὧν ψέγουσι, καὶ ἐθελήσωσιν ἀνδρικῶς πολὺν χρόνον

ὑπομεῖναι καὶ μὴ ἀνάνδρως φυγεῖν, τότε ἀτόπως, ὦ δαιμόνιε,

(5)τελευτῶντες οὐκ ἀρέσκουσιν αὐτοὶ αὑτοῖς περὶ ὧν λέγουσι,

καὶ ἡ ῥητορικὴ ἐκείνη πως ἀπομαραίνεται, ὥστε παίδων

μηδὲν δοκεῖν διαφέρειν. περὶ μὲν οὖν τούτων, ἐπειδὴ καὶ

πάρεργα τυγχάνει λεγόμενα, ἀποστῶμεν_εἰ δὲ μή, πλείω

177cἀεὶ ἐπιρρέοντα καταχώσει ἡμῶν τὸν ἐξ ἀρχῆς λόγον_ἐπὶ

δὲ τὰ ἔμπροσθεν ἴωμεν, εἰ καὶ σοὶ δοκεῖ.

     {ΘΕΟ.} Ἐμοὶ μὲν τὰ τοιαῦτα, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἀηδέστερα

ἀκούειν· ῥᾴω γὰρ τηλικῷδε ὄντι ἐπακολουθεῖν. εἰ μέντοι

(5)δοκεῖ, πάλιν ἐπανίωμεν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἐνταῦθά που ἦμεν τοῦ λόγου, ἐν ᾧ ἔφαμεν

τοὺς τὴν φερομένην οὐσίαν λέγοντας, καὶ τὸ ἀεὶ δοκοῦν

ἑκάστῳ τοῦτο καὶ εἶναι τούτῳ ᾧ δοκεῖ, ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις

ἐθέλειν διισχυρίζεσθαι καὶ οὐχ ἥκιστα περὶ τὰ δίκαια, ὡς

177dπαντὸς μᾶλλον ἃ ἂν θῆται πόλις δόξαντα αὑτῇ, ταῦτα καὶ

ἔστι δίκαια τῇ θεμένῃ, ἕωσπερ ἂν κέηται· περὶ δὲ τἀγαθὰ

οὐδένα ἀνδρεῖον ἔθ’ οὕτως εἶναι ὥστε τολμᾶν διαμάχεσθαι ὅτι

καὶ ἃ ἂν ὠφέλιμα οἰηθεῖσα πόλις ἑαυτῇ θῆται, καὶ ἔστι τοσοῦ-

(5)τον χρόνον ὅσον ἂν κέηται ὠφέλιμα, πλὴν εἴ τις τὸ ὄνομα

λέγοι· τοῦτο δέ που σκῶμμ’ ἂν εἴη πρὸς ὃ λέγομεν. ἢ οὐχί;

     {ΘΕΟ.} Πάνυ γε.

177e     {ΣΩ.} Μὴ γὰρ λεγέτω τὸ ὄνομα, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα τὸ

ὀνομαζόμενον θεωρείτω.

     {ΘΕΟ.} Μὴ γάρ.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ὃ ἂν τοῦτο ὀνομάζῃ, τούτου δήπου στοχάζεται

(5)νομοθετουμένη, καὶ πάντας τοὺς νόμους, καθ’ ὅσον οἴεταί τε

καὶ δύναται, ὡς ὠφελιμωτάτους ἑαυτῇ τίθεται· ἢ πρὸς ἄλλο

τι βλέπουσα νομοθετεῖται;

178a     {ΘΕΟ.} Οὐδαμῶς.

     {ΣΩ.} Ἦ οὖν καὶ τυγχάνει ἀεί, ἢ πολλὰ καὶ διαμαρτάνει

ἑκάστη;

     {ΘΕΟ.} Οἶμαι ἔγωγε καὶ ἁμαρτάνειν.

(5)     {ΣΩ.} Ἔτι τοίνυν ἐνθένδε ἂν μᾶλλον πᾶς τις ὁμολογήσειεν

ταὐτὰ ταῦτα, εἰ περὶ παντός τις τοῦ εἴδους ἐρωτῴη ἐν ᾧ

καὶ τὸ ὠφέλιμον τυγχάνει ὄν· ἔστι δέ που καὶ περὶ τὸν

μέλλοντα χρόνον. ὅταν γὰρ νομοθετώμεθα, ὡς ἐσομένους

ὠφελίμους τοὺς νόμους τιθέμεθα εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον·

(10)τοῦτο δὲ "μέλλον" ὀρθῶς ἂν λέγοιμεν.

178b     {ΘΕΟ.} Πάνυ γε.

     {ΣΩ.} Ἴθι δή, οὑτωσὶ ἐρωτῶμεν Πρωταγόραν ἢ ἄλλον

τινὰ τῶν ἐκείνῳ τὰ αὐτὰ λεγόντων· "Πάντων μέτρον

ἄνθρωπός ἐστιν," ὡς φατέ, ὦ Πρωταγόρα, λευκῶν βαρέων

(5)κούφων, οὐδενὸς ὅτου οὐ τῶν τοιούτων· ἔχων γὰρ αὐτῶν

τὸ κριτήριον ἐν αὑτῷ, οἷα πάσχει τοιαῦτα οἰόμενος, ἀληθῆ

τε οἴεται αὑτῷ καὶ ὄντα. οὐχ οὕτω;

     {ΘΕΟ.} Οὕτω.

     {ΣΩ.} Ἦ καὶ τῶν μελλόντων ἔσεσθαι, φήσομεν, ὦ Πρω-

178cταγόρα, ἔχει τὸ κριτήριον ἐν αὑτῷ, καὶ οἷα ἂν οἰηθῇ ἔσεσθαι,

ταῦτα καὶ γίγνεται ἐκείνῳ τῷ οἰηθέντι; οἷον θερμή· ἆρ’

ὅταν τις οἰηθῇ ἰδιώτης αὑτὸν πυρετὸν λήψεσθαι καὶ ἔσεσθαι

ταύτην τὴν θερμότητα, καὶ ἕτερος, ἰατρὸς δέ, ἀντοιηθῇ, κατὰ

(5)τὴν ποτέρου δόξαν φῶμεν τὸ μέλλον ἀποβήσεσθαι, ἢ κατὰ

τὴν ἀμφοτέρων, καὶ τῷ μὲν ἰατρῷ οὐ θερμὸς οὐδὲ πυρέττων

γενήσεται, ἑαυτῷ δὲ ἀμφότερα;

     {ΘΕΟ.} Γελοῖον μεντἂν εἴη.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ οἶμαι περὶ οἴνου γλυκύτητος καὶ αὐστηρότητος

178dμελλούσης ἔσεσθαι ἡ τοῦ γεωργοῦ δόξα ἀλλ’ οὐχ ἡ τοῦ

κιθαριστοῦ κυρία.

     {ΘΕΟ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Οὐδ’ ἂν αὖ περὶ ἀναρμόστου τε καὶ εὐαρμόστου

(5)ἐσομένου παιδοτρίβης ἂν βέλτιον δοξάσειεν μουσικοῦ, ὃ καὶ

ἔπειτα αὐτῷ τῷ παιδοτρίβῃ δόξει εὐάρμοστον εἶναι.

     {ΘΕΟ.} Οὐδαμῶς.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ τοῦ μέλλοντος ἑστιάσεσθαι μὴ μαγει-

ρικοῦ ὄντος, σκευαζομένης θοίνης, ἀκυροτέρα ἡ κρίσις τῆς

(10)τοῦ ὀψοποιοῦ περὶ τῆς ἐσομένης ἡδονῆς. περὶ μὲν γὰρ τοῦ

178eἤδη ὄντος ἑκάστῳ ἡδέος ἢ γεγονότος μηδέν πω τῷ λόγῳ

διαμαχώμεθα, ἀλλὰ περὶ τοῦ μέλλοντος ἑκάστῳ καὶ δόξειν

καὶ ἔσεσθαι πότερον αὐτὸς αὑτῷ ἄριστος κριτής, ἢ σύ, ὦ

Πρωταγόρα, τό γε περὶ λόγους πιθανὸν ἑκάστῳ ἡμῶν

(5)ἐσόμενον εἰς δικαστήριον βέλτιον ἂν προδοξάσαις ἢ τῶν

ἰδιωτῶν ὁστισοῦν;

     {ΘΕΟ.} Καὶ μάλα, ὦ Σώκρατες, τοῦτό γε σφόδρα ὑπ-

ισχνεῖτο πάντων διαφέρειν αὐτός.

     {ΣΩ.} Νὴ Δία, ὦ μέλε· ἢ οὐδείς γ’ ἂν αὐτῷ διελέγετο

179aδιδοὺς πολὺ ἀργύριον, εἰ μὴ τοὺς συνόντας ἔπειθεν ὅτι καὶ

τὸ μέλλον ἔσεσθαί τε καὶ δόξειν οὔτε μάντις οὔτε τις ἄλλος

ἄμεινον κρίνειεν ἂν ἢ αὐτός [αὑτῷ].

     {ΘΕΟ.} Ἀληθέστατα.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ αἱ νομοθεσίαι καὶ τὸ ὠφέλιμον περὶ

τὸ μέλλον ἐστί, καὶ πᾶς ἂν ὁμολογοῖ νομοθετουμένην

πόλιν πολλάκις ἀνάγκην εἶναι τοῦ ὠφελιμωτάτου ἀπο-

τυγχάνειν;

     {ΘΕΟ.} Μάλα γε.

(10)     {ΣΩ.} Μετρίως ἄρα ἡμῖν πρὸς τὸν διδάσκαλόν σου εἰρή-

179bσεται ὅτι ἀνάγκη αὐτῷ ὁμολογεῖν σοφώτερόν τε ἄλλον

ἄλλου εἶναι καὶ τὸν μὲν τοιοῦτον μέτρον εἶναι, ἐμοὶ δὲ τῷ

ἀνεπιστήμονι μηδὲ ὁπωστιοῦν ἀνάγκην εἶναι μέτρῳ γίγνεσθαι,

ὡς ἄρτι με ἠνάγκαζεν ὁ ὑπὲρ ἐκείνου λόγος, εἴτ’ ἐβουλόμην

(5)εἴτε μή, τοιοῦτον εἶναι.

     {ΘΕΟ.} Ἐκείνῃ μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, μάλιστα ἁλίσκε-

σθαι ὁ λόγος, ἁλισκόμενος καὶ ταύτῃ, ᾗ τὰς τῶν ἄλλων

δόξας κυρίας ποιεῖ, αὗται δὲ ἐφάνησαν τοὺς ἐκείνου λόγους

οὐδαμῇ ἀληθεῖς ἡγούμεναι.

179c     {ΣΩ.} Πολλαχῇ, ὦ Θεόδωρε, καὶ ἄλλῃ ἂν τό γε τοιοῦτον

ἁλοίη μὴ πᾶσαν παντὸς ἀληθῆ δόξαν εἶναι· περὶ δὲ τὸ

παρὸν ἑκάστῳ πάθος, ἐξ ὧν αἱ αἰσθήσεις καὶ αἱ κατὰ ταύτας

δόξαι γίγνονται, χαλεπώτερον ἑλεῖν ὡς οὐκ ἀληθεῖς. ἴσως

(5)δὲ οὐδὲν λέγω· ἀνάλωτοι γάρ, εἰ ἔτυχον, εἰσίν, καὶ οἱ

φάσκοντες αὐτὰς ἐναργεῖς τε εἶναι καὶ ἐπιστήμας τάχα ἂν

ὄντα λέγοιεν, καὶ Θεαίτητος ὅδε οὐκ ἀπὸ σκοποῦ εἴρηκεν

179dαἴσθησιν καὶ ἐπιστήμην ταὐτὸν θέμενος. προσιτέον οὖν ἐγγυ-

τέρω, ὡς ὁ ὑπὲρ Πρωταγόρου λόγος ἐπέταττε, καὶ σκεπτέον

τὴν φερομένην ταύτην οὐσίαν διακρούοντα εἴτε ὑγιὲς εἴτε

σαθρὸν φθέγγεται· μάχη δ’ οὖν περὶ αὐτῆς οὐ φαύλη οὐδ’

(5)ὀλίγοις γέγονεν.

     {ΘΕΟ.} Πολλοῦ καὶ δεῖ φαύλη εἶναι, ἀλλὰ περὶ μὲν τὴν

Ἰωνίαν καὶ ἐπιδίδωσι πάμπολυ. οἱ γὰρ τοῦ Ἡρακλείτου

ἑταῖροι χορηγοῦσι τούτου τοῦ λόγου μάλα ἐρρωμένως.

     {ΣΩ.} Τῷ τοι, ὦ φίλε Θεόδωρε, μᾶλλον σκεπτέον καὶ ἐξ

179eἀρχῆς, ὥσπερ αὐτοὶ ὑποτείνονται.

     {ΘΕΟ.} Παντάπασι μὲν οὖν. καὶ γάρ, ὦ Σώκρατες, περὶ

τούτων τῶν Ἡρακλειτείων ἤ, ὥσπερ σὺ λέγεις, Ὁμηρείων

καὶ ἔτι παλαιοτέρων, αὐτοῖς μὲν τοῖς περὶ τὴν Ἔφεσον, ὅσοι

(5)προσποιοῦνται ἔμπειροι, οὐδὲν μᾶλλον οἷόν τε διαλεχθῆναι

ἢ τοῖς οἰστρῶσιν. ἀτεχνῶς γὰρ κατὰ τὰ συγγράμματα

φέρονται, τὸ δ’ ἐπιμεῖναι ἐπὶ λόγῳ καὶ ἐρωτήματι καὶ ἡσυχίως

180aἐν μέρει ἀποκρίνασθαι καὶ ἐρέσθαι ἧττον αὐτοῖς ἔνι ἢ τὸ

μηδέν· μᾶλλον δὲ ὑπερβάλλει τὸ οὐδ’ οὐδὲν πρὸς τὸ μηδὲ

σμικρὸν ἐνεῖναι τοῖς ἀνδράσιν ἡσυχίας. ἀλλ’ ἄν τινά τι

ἔρῃ, ὥσπερ ἐκ φαρέτρας ῥηματίσκια αἰνιγματώδη ἀνασπῶντες

(5)ἀποτοξεύουσι, κἂν τούτου ζητῇς λόγον λαβεῖν τί εἴρηκεν,

ἑτέρῳ πεπλήξῃ καινῶς μετωνομασμένῳ. περανεῖς δὲ οὐδέποτε

οὐδὲν πρὸς οὐδένα αὐτῶν· οὐδέ γε ἐκεῖνοι αὐτοὶ πρὸς ἀλλή-

λους, ἀλλ’ εὖ πάνυ φυλάττουσι τὸ μηδὲν βέβαιον ἐᾶν εἶναι

180bμήτ’ ἐν λόγῳ μήτ’ ἐν ταῖς αὑτῶν ψυχαῖς, ἡγούμενοι, ὡς ἐμοὶ

δοκεῖ, αὐτὸ στάσιμον εἶναι· τούτῳ δὲ πάνυ πολεμοῦσιν, καὶ

καθ’ ὅσον δύνανται πανταχόθεν ἐκβάλλουσιν.

     {ΣΩ.} Ἴσως, ὦ Θεόδωρε, τοὺς ἄνδρας μαχομένους ἑώρακας,

(5)εἰρηνεύουσιν δὲ οὐ συγγέγονας· οὐ γὰρ σοὶ ἑταῖροί εἰσιν.

ἀλλ’ οἶμαι τὰ τοιαῦτα τοῖς μαθηταῖς ἐπὶ σχολῆς φράζουσιν,

οὓς ἂν βούλωνται ὁμοίους αὑτοῖς ποιῆσαι.

     {ΘΕΟ.} Ποίοις μαθηταῖς, ὦ δαιμόνιε; οὐδὲ γίγνεται τῶν

180cτοιούτων ἕτερος ἑτέρου μαθητής, ἀλλ’ αὐτόματοι ἀναφύονται

ὁπόθεν ἂν τύχῃ ἕκαστος αὐτῶν ἐνθουσιάσας, καὶ τὸν ἕτερον

ὁ ἕτερος οὐδὲν ἡγεῖται εἰδέναι. παρὰ μὲν οὖν τούτων, ὅπερ

ᾖα ἐρῶν, οὐκ ἄν ποτε λάβοις λόγον οὔτε ἑκόντων οὔτε

(5)ἀκόντων· αὐτοὺς δὲ δεῖ παραλαβόντας ὥσπερ πρόβλημα

ἐπισκοπεῖσθαι.

     {ΣΩ.} Καὶ μετρίως γε λέγεις. τὸ δὲ δὴ πρόβλημα ἄλλο

τι παρειλήφαμεν παρὰ μὲν τῶν ἀρχαίων μετὰ ποιήσεως

180dἐπικρυπτομένων τοὺς πολλούς, ὡς ἡ γένεσις τῶν ἄλλων

πάντων Ὠκεανός τε καὶ Τηθὺς ῥεύματα [ὄντα] τυγχάνει καὶ

οὐδὲν ἕστηκε, παρὰ δὲ τῶν ὑστέρων ἅτε σοφωτέρων ἀνα-

φανδὸν ἀποδεικνυμένων, ἵνα καὶ οἱ σκυτοτόμοι αὐτῶν τὴν

(5)σοφίαν μάθωσιν ἀκούσαντες καὶ παύσωνται ἠλιθίως οἰόμενοι

τὰ μὲν ἑστάναι, τὰ δὲ κινεῖσθαι τῶν ὄντων, μαθόντες δὲ ὅτι

πάντα κινεῖται τιμῶσιν αὐτούς; ὀλίγου δὲ ἐπελαθόμην, ὦ

Θεόδωρε, ὅτι ἄλλοι αὖ τἀναντία τούτοις ἀπεφήναντο,

180e               οἷον ἀκίνητον τελέθει τῷ παντὶ ὄνομ’ εἶναι

καὶ ἄλλα ὅσα Μέλισσοί τε καὶ Παρμενίδαι ἐναντιούμενοι

πᾶσι τούτοις διισχυρίζονται, ὡς ἕν τε πάντα ἐστὶ καὶ ἕστηκεν

αὐτὸ ἐν αὑτῷ οὐκ ἔχον χώραν ἐν ᾗ κινεῖται. τούτοις οὖν, ὦ

(5)ἑταῖρε, πᾶσι τί χρησόμεθα; κατὰ σμικρὸν γὰρ προϊόντες

λελήθαμεν ἀμφοτέρων εἰς τὸ μέσον πεπτωκότες, καὶ ἂν μή

181aπῃ ἀμυνόμενοι διαφύγωμεν, δίκην δώσομεν ὥσπερ οἱ ἐν ταῖς

παλαίστραις διὰ γραμμῆς παίζοντες, ὅταν ὑπ’ ἀμφοτέρων

ληφθέντες ἕλκωνται εἰς τἀναντία. δοκεῖ οὖν μοι τοὺς ἑτέρους

πρότερον σκεπτέον, ἐφ’ οὕσπερ ὡρμήσαμεν, τοὺς ῥέοντας, καὶ

(5)ἐὰν μέν τι φαίνωνται λέγοντες, συνέλξομεν μετ’ αὐτῶν ἡμᾶς

αὐτούς, τοὺς ἑτέρους ἐκφυγεῖν πειρώμενοι· ἐὰν δὲ οἱ τοῦ

ὅλου στασιῶται ἀληθέστερα λέγειν δοκῶσι, φευξόμεθα παρ’

181bαὐτοὺς ἀπ’ αὖ τῶν τὰ ἀκίνητα κινούντων. ἀμφότεροι δ’ ἂν

φανῶσι μηδὲν μέτριον λέγοντες, γελοῖοι ἐσόμεθα ἡγούμενοι

ἡμᾶς μὲν τὶ λέγειν φαύλους ὄντας, παμπαλαίους δὲ καὶ

πασσόφους ἄνδρας ἀποδεδοκιμακότες. ὅρα οὖν, ὦ Θεόδωρε,

(5)εἰ λυσιτελεῖ εἰς τοσοῦτον προϊέναι κίνδυνον.

     {ΘΕΟ.} Οὐδὲν μὲν οὖν ἀνεκτόν, ὦ Σώκρατες, μὴ οὐ

διασκέψασθαι τί λέγουσιν ἑκάτεροι τῶν ἀνδρῶν.

     {ΣΩ.} Σκεπτέον ἂν εἴη σοῦ γε οὕτω προθυμουμένου. δοκεῖ

181cοὖν μοι ἀρχὴ εἶναι τῆς σκέψεως κινήσεως πέρι, ποῖόν τί

ποτε ἄρα λέγοντές φασι τὰ πάντα κινεῖσθαι. βούλομαι δὲ

λέγειν τὸ τοιόνδε· πότερον ἕν τι εἶδος αὐτῆς λέγουσιν ἤ,

ὥσπερ ἐμοὶ φαίνεται, δύο; μὴ μέντοι μόνον ἐμοὶ δοκείτω,

(5)ἀλλὰ συμμέτεχε καὶ σύ, ἵνα κοινῇ πάσχωμεν ἄν τι καὶ δέῃ.

καί μοι λέγε· ἆρα κινεῖσθαι καλεῖς ὅταν τι χώραν ἐκ χώρας

μεταβάλλῃ ἢ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ στρέφηται;

     {ΘΕΟ.} Ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Τοῦτο μὲν τοίνυν ἓν ἔστω εἶδος. ὅταν δὲ ᾖ μὲν ἐν

181dτῷ αὐτῷ, γηράσκῃ δέ, ἢ μέλαν ἐκ λευκοῦ ἢ σκληρὸν ἐκ

μαλακοῦ γίγνηται, ἤ τινα ἄλλην ἀλλοίωσιν ἀλλοιῶται, ἆρα

οὐκ ἄξιον ἕτερον εἶδος φάναι κινήσεως;

     {ΘΕΟ.} [Ἔμοιγε δοκεῖ] ἀναγκαῖον μὲν οὖν.

(5)     {ΣΩ.} Δύο δὴ λέγω τούτω εἴδει κινήσεως, ἀλλοίωσιν, τὴν

δὲ φοράν.

     {ΘΕΟ.} Ὀρθῶς γε λέγων.

     {ΣΩ.} Τοῦτο τοίνυν οὕτω διελόμενοι διαλεγώμεθα ἤδη τοῖς

τὰ πάντα φάσκουσιν κινεῖσθαι καὶ ἐρωτῶμεν· Πότερον πᾶν

181eφατε ἀμφοτέρως κινεῖσθαι, φερόμενόν τε καὶ ἀλλοιούμενον,

ἢ τὸ μέν τι ἀμφοτέρως, τὸ δ’ ἑτέρως;

     {ΘΕΟ.} Ἀλλὰ μὰ Δί’ ἔγωγε οὐκ ἔχω εἰπεῖν· οἶμαι δ’ ἂν

φάναι ἀμφοτέρως.

(5)     {ΣΩ.} Εἰ δέ γε μή, ὦ ἑταῖρε, κινούμενά τε αὐτοῖς καὶ

ἑστῶτα φανεῖται, καὶ οὐδὲν μᾶλλον ὀρθῶς ἕξει εἰπεῖν ὅτι

κινεῖται τὰ πάντα ἢ ὅτι ἕστηκεν.

     {ΘΕΟ.} Ἀληθέστατα λέγεις.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἐπειδὴ κινεῖσθαι αὐτὰ δεῖ, τὸ δὲ μὴ κινεῖσθαι

182aμὴ ἐνεῖναι μηδενί, πάντα δὴ πᾶσαν κίνησιν ἀεὶ κινεῖται.

     {ΘΕΟ.} Ἀνάγκη.

     {ΣΩ.} Σκόπει δή μοι τόδε αὐτῶν· τῆς θερμότητος ἢ λευκό-

τητος ἢ ὁτουοῦν γένεσιν οὐχ οὕτω πως ἐλέγομεν φάναι

(5)αὐτούς, φέρεσθαι ἕκαστον τούτων ἅμα αἰσθήσει μεταξὺ τοῦ

ποιοῦντός τε καὶ πάσχοντος, καὶ τὸ μὲν πάσχον αἰσθητικὸν

ἀλλ’ οὐκ αἴσθησιν [ἔτι] γίγνεσθαι, τὸ δὲ ποιοῦν ποιόν τι

ἀλλ’ οὐ ποιότητα; ἴσως οὖν ἡ "ποιότης" ἅμα ἀλλόκοτόν τε

φαίνεται ὄνομα καὶ οὐ μανθάνεις ἁθρόον λεγόμενον· κατὰ

182bμέρη οὖν ἄκουε. τὸ γὰρ ποιοῦν οὔτε θερμότης οὔτε λευκότης,

θερμὸν δὲ καὶ λευκὸν γίγνεται, καὶ τἆλλα οὕτω· μέμνησαι

γάρ που ἐν τοῖς πρόσθεν ὅτι οὕτως ἐλέγομεν, ἓν μηδὲν αὐτὸ

καθ’ αὑτὸ εἶναι, μηδ’ αὖ τὸ ποιοῦν ἢ πάσχον, ἀλλ’ ἐξ ἀμφο-

(5)τέρων πρὸς ἄλληλα συγγιγνομένων τὰς αἰσθήσεις καὶ τὰ

αἰσθητὰ ἀποτίκτοντα τὰ μὲν ποι’ ἄττα γίγνεσθαι, τὰ δὲ

αἰσθανόμενα.

     {ΘΕΟ.} Μέμνημαι· πῶς δ’ οὔ;

182c     {ΣΩ.} Τὰ μὲν τοίνυν ἄλλα χαίρειν ἐάσωμεν, εἴτε ἄλλως

εἴτε οὕτως λέγουσιν· οὗ δ’ ἕνεκα λέγομεν, τοῦτο μόνον

φυλάττωμεν, ἐρωτῶντες· Κινεῖται καὶ ῥεῖ, ὥς φατε, τὰ

πάντα; ἦ γάρ;

(5)     {ΘΕΟ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἀμφοτέρας ἃς διειλόμεθα κινήσεις, φερόμενά

τε καὶ ἀλλοιούμενα;

     {ΘΕΟ.} Πῶς δ’ οὔ; εἴπερ γε δὴ τελέως κινήσεται.

     {ΣΩ.} Εἰ μὲν τοίνυν ἐφέρετο μόνον, ἠλλοιοῦτο δὲ μή,

(10)εἴχομεν ἄν που εἰπεῖν οἷα ἄττα ῥεῖ τὰ φερόμενα· ἢ πῶς

λέγομεν;

     {ΘΕΟ.} Οὕτως.

182d     {ΣΩ.} Ἐπειδὴ δὲ οὐδὲ τοῦτο μένει, τὸ λευκὸν ῥεῖν τὸ ῥέον,

ἀλλὰ μεταβάλλει, ὥστε καὶ αὐτοῦ τούτου εἶναι ῥοήν, τῆς

λευκότητος, καὶ μεταβολὴν εἰς ἄλλην χρόαν, ἵνα μὴ ἁλῷ

ταύτῃ μένον, ἆρά ποτε οἷόν τέ τι προσειπεῖν χρῶμα, ὥστε

(5)καὶ ὀρθῶς προσαγορεύειν;

     {ΘΕΟ.} Καὶ τίς μηχανή, ὦ Σώκρατες; ἢ ἄλλο γέ τι τῶν

τοιούτων, εἴπερ ἀεὶ λέγοντος ὑπεξέρχεται ἅτε δὴ ῥέον;

     {ΣΩ.} Τί δὲ περὶ αἰσθήσεως ἐροῦμεν ὁποιασοῦν, οἷον τῆς

182eτοῦ ὁρᾶν ἢ ἀκούειν; μένειν ποτὲ ἐν αὐτῷ τῷ ὁρᾶν ἢ ἀκούειν;

     {ΘΕΟ.} Οὔκουν δεῖ γε, εἴπερ πάντα κινεῖται.

     {ΣΩ.} Οὔτε ἄρα ὁρᾶν προσρητέον τι μᾶλλον ἢ μὴ ὁρᾶν,

οὐδέ τιν’ ἄλλην αἴσθησιν μᾶλλον ἢ μή, πάντων γε πάντως

(5)κινουμένων.

     {ΘΕΟ.} Οὐ γὰρ οὖν.

     {ΣΩ.} Καὶ μὴν αἴσθησίς γε ἐπιστήμη, ὡς ἔφαμεν ἐγώ τε

καὶ Θεαίτητος.

     {ΘΕΟ.} Ἦν ταῦτα.

(10)     {ΣΩ.} Οὐδὲν ἄρα ἐπιστήμην μᾶλλον ἢ μὴ ἐπιστήμην

ἀπεκρινάμεθα ἐρωτώμενοι ὅτι ἐστὶν ἐπιστήμη.

183a     {ΘΕΟ.} Ἐοίκατε.

     {ΣΩ.} Καλὸν ἂν ἡμῖν συμβαίνοι τὸ ἐπανόρθωμα τῆς ἀπο-

κρίσεως, προθυμηθεῖσιν ἀποδεῖξαι ὅτι πάντα κινεῖται, ἵνα δὴ

ἐκείνη ἡ ἀπόκρισις ὀρθὴ φανῇ. τὸ δ’, ὡς ἔοικεν, ἐφάνη, εἰ

(5)πάντα κινεῖται, πᾶσα ἀπόκρισις, περὶ ὅτου ἄν τις ἀποκρίνηται,

ὁμοίως ὀρθὴ εἶναι, οὕτω τ’ ἔχειν φάναι καὶ μὴ οὕτω, εἰ δὲ

βούλει, γίγνεσθαι, ἵνα μὴ στήσωμεν αὐτοὺς τῷ λόγῳ.

     {ΘΕΟ.} Ὀρθῶς λέγεις.

     {ΣΩ.} Πλήν γε, ὦ Θεόδωρε, ὅτι "οὕτω" τε εἶπον καὶ

(10)"οὐχ οὕτω." δεῖ δὲ οὐδὲ τοῦτο [τὸ] "οὕτω" λέγειν_οὐδὲ

183bγὰρ ἂν ἔτι κινοῖτο [τὸ] "οὕτω" _οὐδ’ αὖ "μὴ οὕτω" _

οὐδὲ γὰρ τοῦτο κίνησις_ἀλλά τιν’ ἄλλην φωνὴν θετέον τοῖς

τὸν λόγον τοῦτον λέγουσιν, ὡς νῦν γε πρὸς τὴν αὑτῶν ὑπό-

θεσιν οὐκ ἔχουσι ῥήματα, εἰ μὴ ἄρα τὸ "οὐδ’ οὕτως" μάλιστα

(5)[δ’ οὕτως] ἂν αὐτοῖς ἁρμόττοι, ἄπειρον λεγόμενον.

     {ΘΕΟ.} Οἰκειοτάτη γοῦν διάλεκτος αὕτη αὐτοῖς.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν, ὦ Θεόδωρε, τοῦ τε σοῦ ἑταίρου ἀπηλ-

λάγμεθα, καὶ οὔπω συγχωροῦμεν αὐτῷ πάντ’ ἄνδρα πάντων

183cχρημάτων μέτρον εἶναι, ἂν μὴ φρόνιμός τις ᾖ· ἐπιστήμην

τε αἴσθησιν οὐ συγχωρησόμεθα κατά γε τὴν τοῦ πάντα

κινεῖσθαι μέθοδον, [ἢ] εἰ μή [τί] πως ἄλλως Θεαίτητος ὅδε

λέγει.

(5)     {ΘΕΟ.} Ἄριστ’ εἴρηκας, ὦ Σώκρατες· τούτων γὰρ περαν-

θέντων καὶ ἐμὲ ἔδει ἀπηλλάχθαι σοι ἀποκρινόμενον κατὰ τὰς

συνθήκας, ἐπειδὴ τὸ περὶ τοῦ Πρωταγόρου λόγου τέλος σχοίη.

     {ΘΕΑΙ.} Μὴ πρίν γ’ ἄν, ὦ Θεόδωρε, Σωκράτης τε καὶ σὺ

183dτοὺς φάσκοντας αὖ τὸ πᾶν ἑστάναι διέλθητε, ὥσπερ ἄρτι

προύθεσθε.

     {ΘΕΟ.} Νέος ὤν, ὦ Θεαίτητε, τοὺς πρεσβυτέρους ἀδικεῖν

διδάσκεις ὁμολογίας παραβαίνοντας; ἀλλὰ παρασκευάζου

(5)ὅπως τῶν ἐπιλοίπων Σωκράτει δώσεις λόγον.

     {ΘΕΑΙ.} Ἐάνπερ γε βούληται. ἥδιστα μεντἂν ἤκουσα

περὶ ὧν λέγω.

     {ΘΕΟ.} "Ἱππέας εἰς πεδίον" προκαλῇ Σωκράτη εἰς λόγους

προκαλούμενος· ἐρώτα οὖν καὶ ἀκούσῃ.

(10)     {ΣΩ.} Ἀλλά μοι δοκῶ, ὦ Θεόδωρε, περί γε ὧν κελεύει

183eΘεαίτητος οὐ πείσεσθαι αὐτῷ.

     {ΘΕΟ.} Τί δὴ οὖν οὐ πείσεσθαι;

     {ΣΩ.} Μέλισσον μὲν καὶ τοὺς ἄλλους, οἳ ἓν ἑστὸς λέγουσι

τὸ πᾶν, αἰσχυνόμενος μὴ φορτικῶς σκοπῶμεν, ἧττον αἰσχύ-

(5)νομαι ἢ ἕνα ὄντα Παρμενίδην. Παρμενίδης δέ μοι φαίνεται,

τὸ τοῦ Ὁμήρου, "αἰδοῖός τέ μοι" εἶναι ἅμα "δεινός τε."

συμπροσέμειξα γὰρ δὴ τῷ ἀνδρὶ πάνυ νέος πάνυ πρεσβύτῃ,

184aκαί μοι ἐφάνη βάθος τι ἔχειν παντάπασι γενναῖον. φοβοῦμαι

οὖν μὴ οὔτε τὰ λεγόμενα συνιῶμεν, τί τε διανοούμενος εἶπε

πολὺ πλέον λειπώμεθα, καὶ τὸ μέγιστον, οὗ ἕνεκα ὁ λόγος

ὥρμηται, ἐπιστήμης πέρι τί ποτ’ ἐστίν, ἄσκεπτον γένηται

(5)ὑπὸ τῶν ἐπεισκωμαζόντων λόγων, εἴ τις αὐτοῖς πείσεται·

ἄλλως τε καὶ ὃν νῦν ἐγείρομεν πλήθει ἀμήχανον, εἴτε τις ἐν

παρέργῳ σκέψεται, ἀνάξι’ ἂν πάθοι, εἴτε ἱκανῶς, μηκυνόμενος

τὸ τῆς ἐπιστήμης ἀφανιεῖ. δεῖ δὲ οὐδέτερα, ἀλλὰ Θεαίτητον

184bὧν κυεῖ περὶ ἐπιστήμης πειρᾶσθαι ἡμᾶς τῇ μαιευτικῇ τέχνῃ

ἀπολῦσαι.

     {ΘΕΟ.} Ἀλλὰ χρή, εἰ δοκεῖ, οὕτω ποιεῖν.

     {ΣΩ.} Ἔτι τοίνυν, ὦ Θεαίτητε, τοσόνδε περὶ τῶν εἰρη-

(5)μένων ἐπίσκεψαι. αἴσθησιν γὰρ δὴ ἐπιστήμην ἀπεκρίνω·

ἦ γάρ;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Εἰ οὖν τίς σε ὧδ’ ἐρωτῴη· "Τῷ τὰ λευκὰ καὶ μέλανα

ὁρᾷ ἄνθρωπος καὶ τῷ τὰ ὀξέα καὶ βαρέα ἀκούει;" εἴποις ἂν

(10)οἶμαι "Ὄμμασί τε καὶ ὠσίν."

     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

184c     {ΣΩ.} Τὸ δὲ εὐχερὲς τῶν ὀνομάτων τε καὶ ῥημάτων καὶ

μὴ δι’ ἀκριβείας ἐξεταζόμενον τὰ μὲν πολλὰ οὐκ ἀγεννές,

ἀλλὰ μᾶλλον τὸ τούτου ἐναντίον ἀνελεύθερον, ἔστι δὲ ὅτε

ἀναγκαῖον, οἷον καὶ νῦν ἀνάγκη ἐπιλαβέσθαι τῆς ἀποκρίσεως

(5)ἣν ἀποκρίνῃ, ᾗ οὐκ ὀρθή. σκόπει γάρ· ἀπόκρισις ποτέρα

ὀρθοτέρα, ᾧ ὁρῶμεν τοῦτο εἶναι ὀφθαλμούς, ἢ δι’ οὗ ὁρῶμεν,

καὶ ᾧ ἀκούομεν ὦτα, ἢ δι’ οὗ ἀκούομεν;

     {ΘΕΑΙ.} Δι’ ὧν ἕκαστα αἰσθανόμεθα, ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ

Σώκρατες, μᾶλλον ἢ οἷς.

184d     {ΣΩ.} Δεινὸν γάρ που, ὦ παῖ, εἰ πολλαί τινες ἐν ἡμῖν

ὥσπερ ἐν δουρείοις ἵπποις αἰσθήσεις ἐγκάθηνται, ἀλλὰ μὴ

εἰς μίαν τινὰ ἰδέαν, εἴτε ψυχὴν εἴτε ὅτι δεῖ καλεῖν, πάντα

ταῦτα συντείνει, ᾗ διὰ τούτων οἷον ὀργάνων αἰσθανόμεθα

(5)ὅσα αἰσθητά.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλά μοι δοκεῖ οὕτω μᾶλλον ἢ ἐκείνως.

     {ΣΩ.} Τοῦδέ τοι ἕνεκα αὐτά σοι διακριβοῦμαι, εἴ τινι ἡμῶν

αὐτῶν τῷ αὐτῷ διὰ μὲν ὀφθαλμῶν ἐφικνούμεθα λευκῶν τε

184eκαὶ μελάνων, διὰ δὲ τῶν ἄλλων ἑτέρων αὖ τινῶν· καὶ ἕξεις

ἐρωτώμενος πάντα τὰ τοιαῦτα εἰς τὸ σῶμα ἀναφέρειν; ἴσως

δὲ βέλτιον σὲ λέγειν αὐτὰ ἀποκρινόμενον μᾶλλον ἢ ἐμὲ

ὑπὲρ σοῦ πολυπραγμονεῖν. καί μοι λέγε· θερμὰ καὶ σκληρὰ

(5)καὶ κοῦφα καὶ γλυκέα δι’ ὧν αἰσθάνῃ, ἆρα οὐ τοῦ σώματος

ἕκαστα τίθης; ἢ ἄλλου τινός;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδενὸς ἄλλου.

     {ΣΩ.} Ἦ καὶ ἐθελήσεις ὁμολογεῖν ἃ δι’ ἑτέρας δυνάμεως

185aαἰσθάνῃ, ἀδύνατον εἶναι δι’ ἄλλης ταῦτ’ αἰσθέσθαι, οἷον ἃ

δι’ ἀκοῆς, δι’ ὄψεως, ἢ ἃ δι’ ὄψεως, δι’ ἀκοῆς;

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς γὰρ οὐκ ἐθελήσω;

     {ΣΩ.} Εἴ τι ἄρα περὶ ἀμφοτέρων διανοῇ, οὐκ ἂν διά γε

(5)τοῦ ἑτέρου ὀργάνου, οὐδ’ αὖ διὰ τοῦ ἑτέρου περὶ ἀμφοτέρων

αἰσθάνοι’ ἄν.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γὰρ οὖν.

     {ΣΩ.} Περὶ δὴ φωνῆς καὶ περὶ χρόας πρῶτον μὲν αὐτὸ

τοῦτο περὶ ἀμφοτέρων ἦ διανοῇ, ὅτι ἀμφοτέρω ἐστόν;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ ὅτι ἑκάτερον ἑκατέρου μὲν ἕτερον, ἑαυτῷ

δὲ ταὐτόν;

185b     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Καὶ ὅτι ἀμφοτέρω δύο, ἑκάτερον δὲ ἕν;

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ τοῦτο.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ εἴτε ἀνομοίω εἴτε ὁμοίω ἀλλήλοιν,

(5)δυνατὸς εἶ ἐπισκέψασθαι;

     {ΘΕΑΙ.} Ἴσως.

     {ΣΩ.} Ταῦτα δὴ πάντα διὰ τίνος περὶ αὐτοῖν διανοῇ; οὔτε

γὰρ δι’ ἀκοῆς οὔτε δι’ ὄψεως οἷόν τε τὸ κοινὸν λαμβάνειν

περὶ αὐτῶν. ἔτι δὲ καὶ τόδε τεκμήριον περὶ οὗ λέγομεν· εἰ

(10)γὰρ δυνατὸν εἴη ἀμφοτέρω σκέψασθαι ἆρ’ ἐστὸν ἁλμυρὼ ἢ οὔ,

185cοἶσθ’ ὅτι ἕξεις εἰπεῖν ᾧ ἐπισκέψῃ, καὶ τοῦτο οὔτε ὄψις οὔτε

ἀκοὴ φαίνεται, ἀλλά τι ἄλλο.

     {ΘΕΑΙ.} Τί δ’ οὐ μέλλει, ἥ γε διὰ τῆς γλώττης δύναμις;

     {ΣΩ.} Καλῶς λέγεις. ἡ δὲ δὴ διὰ τίνος δύναμις τό τ’ ἐπὶ

(5)πᾶσι κοινὸν καὶ τὸ ἐπὶ τούτοις δηλοῖ σοι, ᾧ τὸ "ἔστιν"

ἐπονομάζεις καὶ τὸ "οὐκ ἔστι" καὶ ἃ νυνδὴ ἠρωτῶμεν

περὶ αὐτῶν; τούτοις πᾶσι ποῖα ἀποδώσεις ὄργανα δι’ ὧν

αἰσθάνεται ἡμῶν τὸ αἰσθανόμενον ἕκαστα;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐσίαν λέγεις καὶ τὸ μὴ εἶναι, καὶ ὁμοιότητα

(10)καὶ ἀνομοιότητα, καὶ τὸ ταὐτόν τε καὶ [τὸ] ἕτερον, ἔτι δὲ

185dἕν τε καὶ τὸν ἄλλον ἀριθμὸν περὶ αὐτῶν. δῆλον δὲ ὅτι

καὶ ἄρτιόν τε καὶ περιττὸν ἐρωτᾷς, καὶ τἆλλα ὅσα τού-

τοις ἕπεται, διὰ τίνος ποτὲ τῶν τοῦ σώματος τῇ ψυχῇ

αἰσθανόμεθα.

(5)     {ΣΩ.} Ὑπέρευ, ὦ Θεαίτητε, ἀκολουθεῖς, καὶ ἔστιν ἃ ἐρωτῶ

αὐτὰ ταῦτα.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ μὰ Δία, ὦ Σώκρατες, ἔγωγε οὐκ ἂν

ἔχοιμι εἰπεῖν, πλήν γ’ ὅτι μοι δοκεῖ τὴν ἀρχὴν οὐδ’ εἶναι

τοιοῦτον οὐδὲν τούτοις ὄργανον ἴδιον ὥσπερ ἐκείνοις, ἀλλ’

185eαὐτὴ δι’ αὑτῆς ἡ ψυχὴ τὰ κοινά μοι φαίνεται περὶ πάντων

ἐπισκοπεῖν.

     {ΣΩ.} Καλὸς γὰρ εἶ, ὦ Θεαίτητε, καὶ οὐχ, ὡς ἔλεγε

Θεόδωρος, αἰσχρός· ὁ γὰρ καλῶς λέγων καλός τε καὶ

(5)ἀγαθός. πρὸς δὲ τῷ καλῷ εὖ ἐποίησάς με μάλα συχνοῦ λόγου

ἀπαλλάξας, εἰ φαίνεταί σοι τὰ μὲν αὐτὴ δι’ αὑτῆς ἡ ψυχὴ

ἐπισκοπεῖν, τὰ δὲ διὰ τῶν τοῦ σώματος δυνάμεων. τοῦτο γὰρ

ἦν ὃ καὶ αὐτῷ μοι ἐδόκει, ἐβουλόμην δὲ καὶ σοὶ δόξαι.

186a     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ μὴν φαίνεταί γε.

     {ΣΩ.} Ποτέρων οὖν τίθης τὴν οὐσίαν; τοῦτο γὰρ μάλιστα

ἐπὶ πάντων παρέπεται.

     {ΘΕΑΙ.} Ἐγὼ μὲν ὧν αὐτὴ ἡ ψυχὴ καθ’ αὑτὴν ἐπορέγεται.

(5)     {ΣΩ.} Ἦ καὶ τὸ ὅμοιον καὶ τὸ ἀνόμοιον καὶ τὸ ταὐτὸν καὶ

ἕτερον;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τί δέ; καλὸν καὶ αἰσχρὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ κακόν;

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ τούτων μοι δοκεῖ ἐν τοῖς μάλιστα πρὸς

(10)ἄλληλα σκοπεῖσθαι τὴν οὐσίαν, ἀναλογιζομένη ἐν ἑαυτῇ τὰ

186bγεγονότα καὶ τὰ παρόντα πρὸς τὰ μέλλοντα.

     {ΣΩ.} Ἔχε δή· ἄλλο τι τοῦ μὲν σκληροῦ τὴν σκληρότητα

διὰ τῆς ἐπαφῆς αἰσθήσεται, καὶ τοῦ μαλακοῦ τὴν μαλακότητα

ὡσαύτως;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τὴν δέ γε οὐσίαν καὶ ὅτι ἐστὸν καὶ τὴν ἐναντιότητα

πρὸς ἀλλήλω καὶ τὴν οὐσίαν αὖ τῆς ἐναντιότητος αὐτὴ ἡ

ψυχὴ ἐπανιοῦσα καὶ συμβάλλουσα πρὸς ἄλληλα κρίνειν

πειρᾶται ἡμῖν.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τὰ μὲν εὐθὺς γενομένοις πάρεστι φύσει

186cαἰσθάνεσθαι ἀνθρώποις τε καὶ θηρίοις, ὅσα διὰ τοῦ σώματος

παθήματα ἐπὶ τὴν ψυχὴν τείνει· τὰ δὲ περὶ τούτων ἀνα-

λογίσματα πρός τε οὐσίαν καὶ ὠφέλειαν μόγις καὶ ἐν χρόνῳ

διὰ πολλῶν πραγμάτων καὶ παιδείας παραγίγνεται οἷς ἂν καὶ

(5)παραγίγνηται;

     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Οἷόν τε οὖν ἀληθείας τυχεῖν, ᾧ μηδὲ οὐσίας;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀδύνατον.

     {ΣΩ.} Οὗ δὲ ἀληθείας τις ἀτυχήσει, ποτὲ τούτου ἐπιστήμων

(10)ἔσται;

186d     {ΘΕΑΙ.} Καὶ πῶς ἄν, ὦ Σώκρατες;

     {ΣΩ.} Ἐν μὲν ἄρα τοῖς παθήμασιν οὐκ ἔνι ἐπιστήμη,

ἐν δὲ τῷ περὶ ἐκείνων συλλογισμῷ· οὐσίας γὰρ καὶ ἀλη-

θείας ἐνταῦθα μέν, ὡς ἔοικε, δυνατὸν ἅψασθαι, ἐκεῖ δὲ

(5)ἀδύνατον.

     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεται.

     {ΣΩ.} Ἦ οὖν ταὐτὸν ἐκεῖνό τε καὶ τοῦτο καλεῖς, τοσαύτας

διαφορὰς ἔχοντε;

     {ΘΕΑΙ.} Οὔκουν δὴ δίκαιόν γε.

(10)     {ΣΩ.} Τί οὖν δὴ ἐκείνῳ ἀποδίδως ὄνομα, τῷ ὁρᾶν ἀκούειν

ὀσφραίνεσθαι ψύχεσθαι θερμαίνεσθαι;

186e     {ΘΕΑΙ.} Αἰσθάνεσθαι ἔγωγε· τί γὰρ ἄλλο;

     {ΣΩ.} Σύμπαν ἄρ’ αὐτὸ καλεῖς αἴσθησιν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

     {ΣΩ.} Ὧι γε, φαμέν, οὐ μέτεστιν ἀληθείας ἅψασθαι· οὐδὲ

(5)γὰρ οὐσίας.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γὰρ οὖν.

     {ΣΩ.} Οὐδ’ ἄρ’ ἐπιστήμης.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γάρ.

     {ΣΩ.} Οὐκ ἄρ’ ἂν εἴη ποτέ, ὦ Θεαίτητε, αἴσθησίς τε καὶ

(10)ἐπιστήμη ταὐτόν.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ φαίνεται, ὦ Σώκρατες. καὶ μάλιστά γε νῦν

καταφανέστατον γέγονεν ἄλλο ὂν αἰσθήσεως ἐπιστήμη.

187a     {ΣΩ.} Ἀλλ’ οὔ τι μὲν δὴ τούτου γε ἕνεκα ἠρχόμεθα δια-

λεγόμενοι, ἵνα εὕρωμεν τί ποτ’ οὐκ ἔστ’ ἐπιστήμη, ἀλλὰ τί

ἔστιν. ὅμως δὲ τοσοῦτόν γε προβεβήκαμεν, ὥστε μὴ ζητεῖν

αὐτὴν ἐν αἰσθήσει τὸ παράπαν ἀλλ’ ἐν ἐκείνῳ τῷ ὀνόματι,

(5)ὅτι ποτ’ ἔχει ἡ ψυχή, ὅταν αὐτὴ καθ’ αὑτὴν πραγματεύηται

περὶ τὰ ὄντα.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ μὴν τοῦτό γε καλεῖται, ὦ Σώκρατες, ὡς

ἐγᾦμαι, δοξάζειν.

     {ΣΩ.} Ὀρθῶς γὰρ οἴει, ὦ φίλε. καὶ ὅρα δὴ νῦν πάλιν ἐξ

187bἀρχῆς, πάντα τὰ πρόσθεν ἐξαλείψας, εἴ τι μᾶλλον καθορᾷς,

ἐπειδὴ ἐνταῦθα προελήλυθας. καὶ λέγε αὖθις τί ποτ’ ἐστὶν

ἐπιστήμη.

     {ΘΕΑΙ.} Δόξαν μὲν πᾶσαν εἰπεῖν, ὦ Σώκρατες, ἀδύνατον,

(5)ἐπειδὴ καὶ ψευδής ἐστι δόξα· κινδυνεύει δὲ ἡ ἀληθὴς δόξα

ἐπιστήμη εἶναι, καί μοι τοῦτο ἀποκεκρίσθω. ἐὰν γὰρ μὴ

φανῇ προϊοῦσιν ὥσπερ τὸ νῦν, ἄλλο τι πειρασόμεθα λέγειν.

     {ΣΩ.} Οὕτω μέντοι χρή, ὦ Θεαίτητε, λέγειν προθύμως

μᾶλλον, ἢ ὡς τὸ πρῶτον ὤκνεις ἀποκρίνεσθαι. ἐὰν γὰρ

187cοὕτω δρῶμεν, δυοῖν θάτερα, ἢ εὑρήσομεν ἐφ’ ὃ ἐρχόμεθα, ἢ

ἧττον οἰησόμεθα εἰδέναι ὃ μηδαμῇ ἴσμεν· καίτοι οὐκ ἂν εἴη

μεμπτὸς μισθὸς ὁ τοιοῦτος. καὶ δὴ καὶ νῦν τί φῄς; δυοῖν

ὄντοιν ἰδέαιν δόξης, τοῦ μὲν ἀληθινοῦ, ψευδοῦς δὲ τοῦ ἑτέρου,

(5)τὴν ἀληθῆ δόξαν ἐπιστήμην ὁρίζῃ;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε· τοῦτο γὰρ αὖ νῦν μοι φαίνεται.

     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν ἔτ’ ἄξιον περὶ δόξης ἀναλαβεῖν πάλιν_

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον δὴ λέγεις;

187d     {ΣΩ.} Θράττει μέ πως νῦν τε καὶ ἄλλοτε δὴ πολλάκις,

ὥστ’ ἐν ἀπορίᾳ πολλῇ πρὸς ἐμαυτὸν καὶ πρὸς ἄλλον γεγο-

νέναι, οὐκ ἔχοντα εἰπεῖν τί ποτ’ ἐστὶ τοῦτο τὸ πάθος παρ’

ἡμῖν καὶ τίνα τρόπον ἐγγιγνόμενον.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον δή;

     {ΣΩ.} Τὸ δοξάζειν τινὰ ψευδῆ. σκοπῶ δὴ καὶ νῦν ἔτι

διστάζων, πότερον ἐάσωμεν αὐτὸ ἢ ἐπισκεψώμεθα ἄλλον

τρόπον ἢ ὀλίγον πρότερον.

     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν, ὦ Σώκρατες, εἴπερ γε καὶ ὁπῃτιοῦν φαί-

(10)νεται δεῖν; ἄρτι γὰρ οὐ κακῶς γε σὺ καὶ Θεόδωρος ἐλέγετε

σχολῆς πέρι, ὡς οὐδὲν ἐν τοῖς τοιοῖσδε κατεπείγει.

187e     {ΣΩ.} Ὀρθῶς ὑπέμνησας· ἴσως γὰρ οὐκ ἀπὸ καιροῦ πάλιν

ὥσπερ ἴχνος μετελθεῖν. κρεῖττον γάρ που σμικρὸν εὖ ἢ πολὺ

μὴ ἱκανῶς περᾶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

(5)     {ΣΩ.} Πῶς οὖν; τί δὴ καὶ λέγομεν; ψευδῆ φαμεν ἑκάστοτε

εἶναι δόξαν, καί τινα ἡμῶν δοξάζειν ψευδῆ, τὸν δ’ αὖ ἀληθῆ,

ὡς φύσει οὕτως ἐχόντων;

     {ΘΕΑΙ.} Φαμὲν γὰρ δή.

188a     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τόδε γ’ ἔσθ’ ἡμῖν περὶ πάντα καὶ καθ’

ἕκαστον, ἤτοι εἰδέναι ἢ μὴ εἰδέναι; μανθάνειν γὰρ καὶ

ἐπιλανθάνεσθαι μεταξὺ τούτων ὡς ὄντα χαίρειν λέγω ἐν τῷ

παρόντι· νῦν γὰρ ἡμῖν πρὸς λόγον ἐστὶν οὐδέν.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ μήν, ὦ Σώκρατες, ἄλλο γ’ οὐδὲν λείπεται

περὶ ἕκαστον πλὴν εἰδέναι ἢ μὴ εἰδέναι.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἤδη ἀνάγκη τὸν δοξάζοντα δοξάζειν ἢ ὧν τι

οἶδεν ἢ μὴ οἶδεν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

(10)     {ΣΩ.} Καὶ μὴν εἰδότα γε μὴ εἰδέναι τὸ αὐτὸ ἢ μὴ εἰδότα

188bεἰδέναι ἀδύνατον.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δ’ οὔ;

     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν ὁ τὰ ψευδῆ δοξάζων, ἃ οἶδε, ταῦτα οἴεται

οὐ ταῦτα εἶναι ἀλλὰ ἕτερα ἄττα ὧν οἶδε, καὶ ἀμφότερα εἰδὼς

(5)ἀγνοεῖ αὖ ἀμφότερα;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ ἀδύνατον, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἆρα, ἃ μὴ οἶδεν, ἡγεῖται αὐτὰ εἶναι ἕτερα

ἄττα ὧν μὴ οἶδε, καὶ τοῦτ’ ἔστι τῷ μήτε Θεαίτητον μήτε

Σωκράτη εἰδότι εἰς τὴν διάνοιαν λαβεῖν ὡς ὁ Σωκράτης

(10)Θεαίτητος ἢ [ὁ] Θεαίτητος Σωκράτης;

188c     {ΘΕΑΙ.} Καὶ πῶς ἄν;

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ οὐ μήν, ἅ γέ τις οἶδεν, οἴεταί που ἃ μὴ οἶδεν

αὐτὰ εἶναι, οὐδ’ αὖ ἃ μὴ οἶδεν, ἃ οἶδεν.

     {ΘΕΑΙ.} Τέρας γὰρ ἔσται.

(5)     {ΣΩ.} Πῶς οὖν ἂν ἔτι ψευδῆ δοξάσειεν; ἐκτὸς γὰρ τούτων

ἀδύνατόν που δοξάζειν, ἐπείπερ πάντ’ ἢ ἴσμεν ἢ οὐκ ἴσμεν,

ἐν δὲ τούτοις οὐδαμοῦ φαίνεται δυνατὸν ψευδῆ δοξάσαι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθέστατα.

     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν οὐ ταύτῃ σκεπτέον ὃ ζητοῦμεν, κατὰ τὸ

188dεἰδέναι καὶ μὴ εἰδέναι ἰόντας, ἀλλὰ κατὰ τὸ εἶναι καὶ μή;

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς λέγεις;

     {ΣΩ.} Μὴ ἁπλοῦν ᾖ ὅτι ὁ τὰ μὴ ὄντα περὶ ὁτουοῦν δοξάζων

οὐκ ἔσθ’ ὡς οὐ ψευδῆ δοξάσει, κἂν ὁπωσοῦν ἄλλως τὰ τῆς

(5)διανοίας ἔχῃ.

     {ΘΕΑΙ.} Εἰκός γ’ αὖ, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Πῶς οὖν; τί ἐροῦμεν, ὦ Θεαίτητε, ἐάν τις ἡμᾶς

ἀνακρίνῃ· "Δυνατὸν δὲ ὁτῳοῦν ὃ λέγεται, καί τις ἀνθρώπων

τὸ μὴ ὂν δοξάσει, εἴτε περὶ τῶν ὄντων του εἴτε αὐτὸ καθ’

(10)αὑτό;" καὶ ἡμεῖς δή, ὡς ἔοικεν, πρὸς ταῦτα φήσομεν· "Ὅταν

188eγε μὴ ἀληθῆ οἴηται οἰόμενος·" ἢ πῶς ἐροῦμεν;

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτως.

     {ΣΩ.} Ἦ οὖν καὶ ἄλλοθί που τὸ τοιοῦτόν ἐστιν;

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον;

(5)     {ΣΩ.} Εἴ τις ὁρᾷ μέν τι, ὁρᾷ δὲ οὐδέν.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ πῶς;

     {ΣΩ.} Ἀλλὰ μὴν εἰ ἕν γέ τι ὁρᾷ, τῶν ὄντων τι ὁρᾷ. ἢ σὺ

οἴει ποτὲ τὸ ἓν ἐν τοῖς μὴ οὖσιν εἶναι;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔγωγε.

(10)     {ΣΩ.} Ὁ ἄρα ἕν γέ τι ὁρῶν ὄν τι ὁρᾷ.

     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεται.

189a     {ΣΩ.} Καὶ ὁ ἄρα τι ἀκούων ἕν γέ τι ἀκούει καὶ ὂν [ἀκούει].

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Καὶ ὁ ἁπτόμενος δή του ἑνός γέ του ἅπτεται καὶ

ὄντος, εἴπερ ἑνός;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Καὶ τοῦτο.

     {ΣΩ.} Ὁ δὲ δὴ δοξάζων οὐχ ἕν γέ τι δοξάζει;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

     {ΣΩ.} Ὁ δ’ ἕν τι δοξάζων οὐκ ὄν τι;

     {ΘΕΑΙ.} Συγχωρῶ.

(10)     {ΣΩ.} Ὁ ἄρα μὴ ὂν δοξάζων οὐδὲν δοξάζει.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ φαίνεται.

     {ΣΩ.} Ἀλλὰ μὴν ὅ γε μηδὲν δοξάζων τὸ παράπαν οὐδὲ

δοξάζει.

     {ΘΕΑΙ.} Δῆλον, ὡς ἔοικεν.

189b     {ΣΩ.} Οὐκ ἄρα οἷόν τε τὸ μὴ ὂν δοξάζειν, οὔτε περὶ τῶν

ὄντων οὔτε αὐτὸ καθ’ αὑτό.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ φαίνεται.

     {ΣΩ.} Ἄλλο τι ἄρ’ ἐστὶ τὸ ψευδῆ δοξάζειν τοῦ τὰ μὴ ὄντα

(5)δοξάζειν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἄλλο ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Οὔτ’ ἄρ’ οὕτως οὔτε ὡς ὀλίγον πρότερον ἐσκοποῦμεν,

ψευδής ἐστι δόξα ἐν ἡμῖν.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γὰρ οὖν δή.

(10)     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἆρα ὧδε γιγνόμενον τοῦτο προσαγορεύομεν;

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς;

     {ΣΩ.} Ἀλλοδοξίαν τινὰ οὖσαν ψευδῆ φαμεν εἶναι δόξαν,

189cὅταν τίς [τι] τῶν ὄντων ἄλλο αὖ τῶν ὄντων ἀνταλλαξάμενος

τῇ διανοίᾳ φῇ εἶναι. οὕτω γὰρ ὂν μὲν ἀεὶ δοξάζει, ἕτερον

δὲ ἀνθ’ ἑτέρου, καὶ ἁμαρτάνων οὗ ἐσκόπει δικαίως ἂν καλοῖτο

ψευδῆ δοξάζων.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ὀρθότατά μοι νῦν δοκεῖς εἰρηκέναι. ὅταν γάρ

τις ἀντὶ καλοῦ αἰσχρὸν ἢ ἀντὶ αἰσχροῦ καλὸν δοξάζῃ, τότε

ὡς ἀληθῶς δοξάζει ψευδῆ.

     {ΣΩ.} Δῆλος εἶ, ὦ Θεαίτητε, καταφρονῶν μου καὶ οὐ

δεδιώς.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Τί μάλιστα;

     {ΣΩ.} Οὐκ ἂν οἶμαι σοὶ δοκῶ τοῦ ἀληθῶς ψευδοῦς ἀντι-

189dλαβέσθαι, ἐρόμενος εἰ οἷόν τε ταχὺ βραδέως ἢ κοῦφον

βαρέως ἢ ἄλλο τι ἐναντίον μὴ κατὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἀλλὰ

κατὰ τὴν τοῦ ἐναντίου γίγνεσθαι ἑαυτῷ ἐναντίως. τοῦτο

μὲν οὖν, ἵνα μὴ μάτην θαρρήσῃς, ἀφίημι. ἀρέσκει δέ, ὡς

(5)φῄς, τὸ τὰ ψευδῆ δοξάζειν ἀλλοδοξεῖν εἶναι;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔμοιγε.

     {ΣΩ.} Ἔστιν ἄρα κατὰ τὴν σὴν δόξαν ἕτερόν τι ὡς ἕτερον

καὶ μὴ ὡς ἐκεῖνο τῇ διανοίᾳ τίθεσθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστι μέντοι.

189e     {ΣΩ.} Ὅταν οὖν τοῦθ’ ἡ διάνοιά του δρᾷ, οὐ καὶ ἀνάγκη

αὐτὴν ἤτοι ἀμφότερα ἢ τὸ ἕτερον διανοεῖσθαι;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη μὲν οὖν· ἤτοι ἅμα γε ἢ ἐν μέρει.

     {ΣΩ.} Κάλλιστα. τὸ δὲ διανοεῖσθαι ἆρ’ ὅπερ ἐγὼ καλεῖς;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Τί καλῶν;

     {ΣΩ.} Λόγον ὃν αὐτὴ πρὸς αὑτὴν ἡ ψυχὴ διεξέρχεται περὶ

ὧν ἂν σκοπῇ. ὥς γε μὴ εἰδώς σοι ἀποφαίνομαι. τοῦτο γάρ

μοι ἰνδάλλεται διανοουμένη οὐκ ἄλλο τι ἢ διαλέγεσθαι, αὐτὴ

190aἑαυτὴν ἐρωτῶσα καὶ ἀποκρινομένη, καὶ φάσκουσα καὶ οὐ

φάσκουσα. ὅταν δὲ ὁρίσασα, εἴτε βραδύτερον εἴτε καὶ

ὀξύτερον ἐπᾴξασα, τὸ αὐτὸ ἤδη φῇ καὶ μὴ διστάζῃ, δόξαν

ταύτην τίθεμεν αὐτῆς. ὥστ’ ἔγωγε τὸ δοξάζειν λέγειν καλῶ

(5)καὶ τὴν δόξαν λόγον εἰρημένον, οὐ μέντοι πρὸς ἄλλον οὐδὲ

φωνῇ, ἀλλὰ σιγῇ πρὸς αὑτόν· σὺ δὲ τί;

     {ΘΕΑΙ.} Κἀγώ.

     {ΣΩ.} Ὅταν ἄρα τις τὸ ἕτερον ἕτερον δοξάζῃ, καὶ φησίν,

ὡς ἔοικε, τὸ ἕτερον ἕτερον εἶναι πρὸς ἑαυτόν.

190b     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Ἀναμιμνῄσκου δὴ εἰ πώποτ’ εἶπες πρὸς σεαυτὸν ὅτι

παντὸς μᾶλλον τό τοι καλὸν αἰσχρόν ἐστιν ἢ τὸ ἄδικον

δίκαιον. ἢ καί, τὸ πάντων κεφάλαιον, σκόπει εἴ ποτ’ ἐπε-

(5)χείρησας σεαυτὸν πείθειν ὡς παντὸς μᾶλλον τὸ ἕτερον ἕτερόν

ἐστιν, ἢ πᾶν τοὐναντίον οὐδ’ ἐν ὕπνῳ πώποτε ἐτόλμησας

εἰπεῖν πρὸς σεαυτὸν ὡς παντάπασιν ἄρα τὰ περιττὰ ἄρτιά

ἐστιν ἤ τι ἄλλο τοιοῦτον.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ λέγεις.

190c     {ΣΩ.} Ἄλλον δέ τινα οἴει ὑγιαίνοντα ἢ μαινόμενον τολμῆσαι

σπουδῇ πρὸς ἑαυτὸν εἰπεῖν ἀναπείθοντα αὑτὸν ὡς ἀνάγκη τὸν

βοῦν ἵππον εἶναι ἢ τὰ δύο ἕν;

     {ΘΕΑΙ.} Μὰ Δί’ οὐκ ἔγωγε.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν εἰ τὸ λέγειν πρὸς ἑαυτὸν δοξάζειν ἐστίν,

οὐδεὶς ἀμφότερά γε λέγων καὶ δοξάζων [καὶ] ἐφαπτόμενος

ἀμφοῖν τῇ ψυχῇ εἴποι ἂν καὶ δοξάσειεν ὡς τὸ ἕτερον ἕτερόν

ἐστιν. ἐατέον δὲ καὶ σοὶ τὸ ῥῆμα [περὶ τοῦ ἑτέρου]· λέγω

190dγὰρ αὐτὸ τῇδε, μηδένα δοξάζειν ὡς τὸ αἰσχρὸν καλὸν ἢ ἄλλο

τι τῶν τοιούτων.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’, ὦ Σώκρατες, ἐῶ τε καί μοι δοκεῖ ὡς λέγεις.

     {ΣΩ.} Ἄμφω μὲν ἄρα δοξάζοντα ἀδύνατον τό γε ἕτερον

(5)ἕτερον δοξάζειν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Ἀλλὰ μὴν τὸ ἕτερόν γε μόνον δοξάζων, τὸ δὲ ἕτερον

μηδαμῇ, οὐδέποτε δοξάσει τὸ ἕτερον ἕτερον εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ λέγεις· ἀναγκάζοιτο γὰρ ἂν ἐφάπτεσθαι

(10)καὶ οὗ μὴ δοξάζει.

     {ΣΩ.} Οὔτ’ ἄρ’ ἀμφότερα οὔτε τὸ ἕτερον δοξάζοντι ἐγχωρεῖ

190eἀλλοδοξεῖν. ὥστ’ εἴ τις ὁριεῖται δόξαν εἶναι ψευδῆ τὸ

ἑτεροδοξεῖν, οὐδὲν ἂν λέγοι· οὔτε γὰρ ταύτῃ οὔτε κατὰ τὰ

πρότερα φαίνεται ψευδὴς ἐν ἡμῖν οὖσα δόξα.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔοικεν.

(5)     {ΣΩ.} Ἀλλὰ μέντοι, ὦ Θεαίτητε, εἰ τοῦτο μὴ φανήσεται

ὄν, πολλὰ ἀναγκασθησόμεθα ὁμολογεῖν καὶ ἄτοπα.

     {ΘΕΑΙ.} Τὰ ποῖα δή;

     {ΣΩ.} Οὐκ ἐρῶ σοι πρὶν ἂν πανταχῇ πειραθῶ σκοπῶν.

αἰσχυνοίμην γὰρ ἂν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐν ᾧ ἀποροῦμεν, ἀναγκαζο-

191aμένων ὁμολογεῖν οἷα λέγω. ἀλλ’ ἐὰν εὕρωμεν καὶ ἐλεύθεροι

γενώμεθα, τότ’ ἤδη περὶ τῶν ἄλλων ἐροῦμεν ὡς πασχόντων

αὐτὰ ἐκτὸς τοῦ γελοίου ἑστῶτες· ἐὰν δὲ πάντῃ ἀπορήσωμεν,

ταπεινωθέντες οἶμαι τῷ λόγῳ παρέξομεν ὡς ναυτιῶντες

(5)πατεῖν τε καὶ χρῆσθαι ὅτι ἂν βούληται. ᾗ οὖν ἔτι πόρον

τινὰ εὑρίσκω τοῦ ζητήματος ἡμῖν, ἄκουε.

     {ΘΕΑΙ.} Λέγε μόνον.

     {ΣΩ.} Οὐ φήσω ἡμᾶς ὀρθῶς ὁμολογῆσαι, ἡνίκα ὡμολογή-

σαμεν ἅ τις οἶδεν, ἀδύνατον δοξάσαι ἃ μὴ οἶδεν εἶναι αὐτὰ

191bκαὶ ψευσθῆναι· ἀλλά πῃ δυνατόν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἆρα λέγεις ὃ καὶ ἐγὼ τότε ὑπώπτευσα, ἡνίκ’

αὐτὸ ἔφαμεν τοιοῦτον εἶναι, ὅτι ἐνίοτ’ ἐγὼ γιγνώσκων

Σωκράτη, πόρρωθεν δὲ ὁρῶν ἄλλον ὃν οὐ γιγνώσκω, ᾠήθην

(5)εἶναι Σωκράτη ὃν οἶδα; γίγνεται γὰρ δὴ ἐν τῷ τοιούτῳ

οἷον λέγεις.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἀπέστημεν αὐτοῦ, ὅτι ἃ ἴσμεν ἐποίει ἡμᾶς

εἰδότας μὴ εἰδέναι;

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

(10)     {ΣΩ.} Μὴ γὰρ οὕτω τιθῶμεν, ἀλλ’ ὧδε· ἴσως πῃ ἡμῖν

191cσυγχωρήσεται, ἴσως δὲ ἀντιτενεῖ. ἀλλὰ γὰρ ἐν τοιούτῳ

ἐχόμεθα, ἐν ᾧ ἀνάγκη πάντα μεταστρέφοντα λόγον βασανί-

ζειν. σκόπει οὖν εἰ τὶ λέγω. ἆρα ἔστιν μὴ εἰδότα τι

πρότερον ὕστερον μαθεῖν;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἔστι μέντοι.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ αὖθις ἕτερον καὶ ἕτερον;

     {ΘΕΑΙ.} Τί δ’ οὔ;

     {ΣΩ.} Θὲς δή μοι λόγου ἕνεκα ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἐνὸν

κήρινον ἐκμαγεῖον, τῷ μὲν μεῖζον, τῷ δ’ ἔλαττον, καὶ τῷ

(10)μὲν καθαρωτέρου κηροῦ, τῷ δὲ κοπρωδεστέρου, καὶ σκλη-

191dροτέρου, ἐνίοις δὲ ὑγροτέρου, ἔστι δ’ οἷς μετρίως ἔχοντος.

     {ΘΕΑΙ.} Τίθημι.

     {ΣΩ.} Δῶρον τοίνυν αὐτὸ φῶμεν εἶναι τῆς τῶν Μουσῶν

μητρὸς Μνημοσύνης, καὶ εἰς τοῦτο ὅτι ἂν βουληθῶμεν μνη-

(5)μονεῦσαι ὧν ἂν ἴδωμεν ἢ ἀκούσωμεν ἢ αὐτοὶ ἐννοήσωμεν,

ὑπέχοντας αὐτὸ ταῖς αἰσθήσεσι καὶ ἐννοίαις, ἀποτυποῦσθαι,

ὥσπερ δακτυλίων σημεῖα ἐνσημαινομένους· καὶ ὃ μὲν ἂν

ἐκμαγῇ, μνημονεύειν τε καὶ ἐπίστασθαι ἕως ἂν ἐνῇ τὸ

εἴδωλον αὐτοῦ· ὃ δ’ ἂν ἐξαλειφθῇ ἢ μὴ οἷόν τε γένηται

191eἐκμαγῆναι, ἐπιλελῆσθαί τε καὶ μὴ ἐπίστασθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστω οὕτως.

     {ΣΩ.} Ὁ τοίνυν ἐπιστάμενος μὲν αὐτά, σκοπῶν δέ τι ὧν

ὁρᾷ ἢ ἀκούει, ἄθρει εἰ ἄρα τοιῷδε τρόπῳ ψευδῆ ἂν δοξάσαι.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ποίῳ δή τινι;

     {ΣΩ.} Ἃ οἶδεν, οἰηθεὶς εἶναι τοτὲ μὲν ἃ οἶδε, τοτὲ δὲ

ἃ μή. ταῦτα γὰρ ἐν τοῖς πρόσθεν οὐ καλῶς ὡμολογήσαμεν

ὁμολογοῦντες ἀδύνατα.

     {ΘΕΑΙ.} Νῦν δὲ πῶς λέγεις;

192a     {ΣΩ.} Δεῖ ὧδε λέγεσθαι περὶ αὐτῶν ἐξ ἀρχῆς διοριζο-

μένους ὅτι ὃ μέν τις οἶδεν, σχὼν αὐτοῦ μνημεῖον ἐν τῇ

ψυχῇ, αἰσθάνεται δὲ αὐτὸ μή, οἰηθῆναι ἕτερόν τι ὧν οἶδεν,

ἔχοντα καὶ ἐκείνου τύπον, αἰσθανόμενον δὲ μή, ἀδύνατον.

(5)καὶ ὅ γε οἶδεν αὖ, οἰηθῆναι εἶναι ὃ μὴ οἶδε μηδ’ ἔχει αὐτοῦ

σφραγῖδα· καὶ ὃ μὴ οἶδεν, ὃ μὴ οἶδεν αὖ· καὶ ὃ μὴ οἶδεν,

ὃ οἶδε· καὶ ὃ αἰσθάνεταί γε, ἕτερόν τι ὧν αἰσθάνεται

οἰηθῆναι εἶναι· καὶ ὃ αἰσθάνεται, ὧν τι μὴ αἰσθάνεται· καὶ

192bὃ μὴ αἰσθάνεται, ὧν μὴ αἰσθάνεται· καὶ ὃ μὴ αἰσθάνεται,

ὧν αἰσθάνεται. καὶ ἔτι γε αὖ καὶ ὃ οἶδε καὶ αἰσθάνεται καὶ

ἔχει τὸ σημεῖον κατὰ τὴν αἴσθησιν, οἰηθῆναι αὖ ἕτερόν τι

ὧν οἶδε καὶ αἰσθάνεται καὶ ἔχει αὖ καὶ ἐκείνου τὸ σημεῖον

(5)κατὰ τὴν αἴσθησιν, ἀδυνατώτερον ἔτι ἐκείνων, εἰ οἷόν τε.

καὶ ὃ οἶδε καὶ [ὃ] αἰσθάνεται ἔχων τὸ μνημεῖον ὀρθῶς, ὃ

οἶδεν οἰηθῆναι ἀδύνατον· καὶ ὃ οἶδε καὶ αἰσθάνεται ἔχων

192cκατὰ ταὐτά, ὃ αἰσθάνεται· καὶ ὃ αὖ μὴ οἶδε μηδὲ αἰσθάνεται,

ὃ μὴ οἶδε μηδὲ αἰσθάνεται· καὶ ὃ μὴ οἶδε μηδὲ αἰσθά-

νεται, ὃ μὴ οἶδε· καὶ ὃ μὴ οἶδε μηδὲ αἰσθάνεται, ὃ μὴ

αἰσθάνεται· πάντα ταῦτα ὑπερβάλλει ἀδυναμίᾳ τοῦ ἐν

(5)αὐτοῖς ψευδῆ τινα δοξάσαι. λείπεται δὴ ἐν τοῖς τοιοῖσδε,

εἴπερ που ἄλλοθι, τὸ τοιοῦτον γενέσθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἐν τίσι δή; ἐὰν ἄρα ἐξ αὐτῶν τι μᾶλλον μάθω·

νῦν μὲν γὰρ οὐχ ἕπομαι.

     {ΣΩ.} Ἐν οἷς οἶδεν, οἰηθῆναι αὐτὰ ἕτερ’ ἄττα εἶναι ὧν

(10)οἶδε καὶ αἰσθάνεται· ἢ ὧν μὴ οἶδεν, αἰσθάνεται δέ· ἢ ὧν

192dοἶδε καὶ αἰσθάνεται, ὧν οἶδεν αὖ καὶ αἰσθάνεται.

     {ΘΕΑΙ.} Νῦν πολὺ πλέον ἀπελείφθην ἢ τότε.

     {ΣΩ.} Ὧδε δὴ ἀνάπαλιν ἄκουε. ἐγὼ εἰδὼς Θεόδωρον καὶ

ἐν ἐμαυτῷ μεμνημένος οἷός ἐστι, καὶ Θεαίτητον κατὰ ταὐτά,

(5)ἄλλο τι ἐνίοτε μὲν ὁρῶ αὐτούς, ἐνίοτε δὲ οὔ, καὶ ἅπτομαί ποτ’

αὐτῶν, τοτὲ δ’ οὔ, καὶ ἀκούω ἤ τινα ἄλλην αἴσθησιν αἰσθάνο-

μαι, τοτὲ δ’ αἴσθησιν μὲν οὐδεμίαν ἔχω περὶ ὑμῶν, μέμνημαι

δὲ ὑμᾶς οὐδὲν ἧττον καὶ ἐπίσταμαι αὐτὸς ἐν ἐμαυτῷ;

192e     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Τοῦτο τοίνυν πρῶτον μάθε ὧν βούλομαι δηλῶσαι,

ὅτι ἔστι μὲν ἃ οἶδε μὴ αἰσθάνεσθαι, ἔστιν δὲ αἰσθάνεσθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν καὶ ἃ μὴ οἶδε, πολλάκις μὲν ἔστι μηδὲ

αἰσθάνεσθαι, πολλάκις δὲ αἰσθάνεσθαι μόνον;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστι καὶ τοῦτο.

     {ΣΩ.} Ἰδὲ δὴ ἐάν τι μᾶλλον νῦν ἐπίσπῃ. Σωκράτης

193aεἰ γιγνώσκει Θεόδωρον καὶ Θεαίτητον, ὁρᾷ δὲ μηδέτερον,

μηδὲ ἄλλη αἴσθησις αὐτῷ πάρεστι περὶ αὐτῶν, οὐκ ἄν ποτε

ἐν ἑαυτῷ δοξάσειεν ὡς ὁ Θεαίτητός ἐστι Θεόδωρος. λέγω

τὶ ἢ οὐδέν;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ναί, ἀληθῆ γε.

     {ΣΩ.} Τοῦτο μὲν τοίνυν ἐκείνων πρῶτον ἦν ὧν ἔλεγον.

     {ΘΕΑΙ.} Ἦν γάρ.

     {ΣΩ.} Δεύτερον τοίνυν, ὅτι τὸν μὲν γιγνώσκων ὑμῶν, τὸν

δὲ μὴ γιγνώσκων, αἰσθανόμενος δὲ μηδέτερον, οὐκ ἄν ποτε

(10)αὖ οἰηθείην ὃν οἶδα εἶναι ὃν μὴ οἶδα.

     {ΘΕΑΙ.} Ὀρθῶς.

193b     {ΣΩ.} Τρίτον δέ, μηδέτερον γιγνώσκων μηδὲ αἰσθανό-

μενος οὐκ ἂν οἰηθείην ὃν μὴ οἶδα ἕτερόν τιν’ εἶναι ὧν μὴ

οἶδα. καὶ τἆλλα τὰ πρότερα πάνθ’ ἑξῆς νόμιζε πάλιν

ἀκηκοέναι, ἐν οἷς οὐδέποτ’ ἐγὼ περὶ σοῦ καὶ Θεοδώρου τὰ

(5)ψευδῆ δοξάσω, οὔτε γιγνώσκων οὔτε ἀγνοῶν ἄμφω, οὔτε

τὸν μέν, τὸν δ’ οὐ γιγνώσκων· καὶ περὶ αἰσθήσεων κατὰ

ταὐτά, εἰ ἄρα ἕπῃ.

     {ΘΕΑΙ.} Ἕπομαι.

     {ΣΩ.} Λείπεται τοίνυν τὰ ψευδῆ δοξάσαι ἐν τῷδε, ὅταν

(10)γιγνώσκων σὲ καὶ Θεόδωρον, καὶ ἔχων ἐν ἐκείνῳ τῷ κηρίνῳ

193cὥσπερ δακτυλίων σφῷν ἀμφοῖν τὰ σημεῖα, διὰ μακροῦ καὶ

μὴ ἱκανῶς ὁρῶν ἄμφω προθυμηθῶ, τὸ οἰκεῖον ἑκατέρου ση-

μεῖον ἀποδοὺς τῇ οἰκείᾳ ὄψει, ἐμβιβάσας προσαρμόσαι εἰς τὸ

ἑαυτῆς ἴχνος, ἵνα γένηται ἀναγνώρισις, εἶτα τούτων ἀπο-

(5)τυχὼν καὶ ὥσπερ οἱ ἔμπαλιν ὑποδούμενοι παραλλάξας

προσβάλω τὴν ἑκατέρου ὄψιν πρὸς τὸ ἀλλότριον σημεῖον,

ἢ καὶ οἷα τὰ ἐν τοῖς κατόπτροις τῆς ὄψεως πάθη, δεξιὰ εἰς

193dἀριστερὰ μεταρρεούσης, ταὐτὸν παθὼν διαμάρτω· τότε δὴ

συμβαίνει ἡ ἑτεροδοξία καὶ τὸ ψευδῆ δοξάζειν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικε γάρ, ὦ Σώκρατες. θαυμασίως ὡς λέγεις

τὸ τῆς δόξης πάθος.

(5)     {ΣΩ.} Ἔτι τοίνυν καὶ ὅταν ἀμφοτέρους γιγνώσκων τὸν

μὲν πρὸς τῷ γιγνώσκειν αἰσθάνωμαι, τὸν δὲ μή, τὴν δὲ

γνῶσιν τοῦ ἑτέρου μὴ κατὰ τὴν αἴσθησιν ἔχω, ὃ ἐν τοῖς

πρόσθεν οὕτως ἔλεγον καί μου τότε οὐκ ἐμάνθανες.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γὰρ οὖν.

(10)     {ΣΩ.} Τοῦτο μὴν ἔλεγον, ὅτι γιγνώσκων τὸν ἕτερον καὶ

193eαἰσθανόμενος, καὶ τὴν γνῶσιν κατὰ τὴν αἴσθησιν αὐτοῦ ἔχων,

οὐδέποτε οἰήσεται εἶναι αὐτὸν ἕτερόν τινα ὃν γιγνώσκει τε

καὶ αἰσθάνεται καὶ τὴν γνῶσιν αὖ καὶ ἐκείνου ἔχει κατὰ τὴν

αἴσθησιν. ἦν γὰρ τοῦτο;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Παρελείπετο δέ γέ που τὸ νῦν λεγόμενον, ἐν ᾧ δή

φαμεν τὴν ψευδῆ δόξαν γίγνεσθαι τὸ ἄμφω γιγνώσκοντα

194aκαὶ ἄμφω ὁρῶντα ἤ τινα ἄλλην αἴσθησιν ἔχοντα ἀμφοῖν τὼ

σημείω μὴ κατὰ τὴν αὐτοῦ αἴσθησιν ἑκάτερον ἔχειν, ἀλλ’

οἷον τοξότην φαῦλον ἱέντα παραλλάξαι τοῦ σκοποῦ καὶ

ἁμαρτεῖν, ὃ δὴ καὶ ψεῦδος ἄρα ὠνόμασται.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Εἰκότως γε.

     {ΣΩ.} Καὶ ὅταν τοίνυν τῷ μὲν παρῇ αἴσθησις τῶν σημείων,

τῷ δὲ μή, τὸ δὲ τῆς ἀπούσης αἰσθήσεως τῇ παρούσῃ προς-

αρμόσῃ, πάντῃ ταύτῃ ψεύδεται ἡ διάνοια. καὶ ἑνὶ λόγῳ,

περὶ ὧν μὲν μὴ οἶδέ τις μηδ’ ἐπῄσθετο πώποτε, οὐκ ἔστιν,

194bὡς ἔοικεν, οὔτε ψεύδεσθαι οὔτε ψευδὴς δόξα, εἴ τι νῦν ἡμεῖς

ὑγιὲς λέγομεν· περὶ δὲ ὧν ἴσμεν τε καὶ αἰσθανόμεθα, ἐν αὐτοῖς

τούτοις στρέφεται καὶ ἑλίττεται ἡ δόξα ψευδὴς καὶ ἀληθὴς

γιγνομένη, καταντικρὺ μὲν καὶ κατὰ τὸ εὐθὺ τὰ οἰκεῖα συν-

(5)άγουσα ἀποτυπώματα καὶ τύπους ἀληθής, εἰς πλάγια δὲ καὶ

σκολιὰ ψευδής.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκοῦν καλῶς, ὦ Σώκρατες, λέγεται;

194c     {ΣΩ.} Ἔτι τοίνυν καὶ τάδε ἀκούσας μᾶλλον αὐτὸ ἐρεῖς. τὸ

μὲν γὰρ τἀληθὲς δοξάζειν καλόν, τὸ δὲ ψεύδεσθαι αἰσχρόν.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δ’ οὔ;

     {ΣΩ.} Ταῦτα τοίνυν φασὶν ἐνθένδε γίγνεσθαι. ὅταν μὲν

(5)ὁ κηρός του ἐν τῇ ψυχῇ βαθύς τε καὶ πολὺς καὶ λεῖος καὶ

μετρίως ὠργασμένος ᾖ, τὰ ἰόντα διὰ τῶν αἰσθήσεων, ἐνση-

μαινόμενα εἰς τοῦτο τὸ τῆς ψυχῆς "κέαρ," ὃ ἔφη Ὅμηρος

αἰνιττόμενος τὴν τοῦ κηροῦ ὁμοιότητα, τότε μὲν καὶ τούτοις

194dκαθαρὰ τὰ σημεῖα ἐγγιγνόμενα καὶ ἱκανῶς τοῦ βάθους ἔχοντα

πολυχρόνιά τε γίγνεται καὶ εἰσὶν οἱ τοιοῦτοι πρῶτον μὲν

εὐμαθεῖς, ἔπειτα μνήμονες, εἶτα οὐ παραλλάττουσι τῶν αἰσθή-

σεων τὰ σημεῖα ἀλλὰ δοξάζουσιν ἀληθῆ. σαφῆ γὰρ καὶ ἐν

(5)εὐρυχωρίᾳ ὄντα ταχὺ διανέμουσιν ἐπὶ τὰ αὑτῶν ἕκαστα

ἐκμαγεῖα, ἃ δὴ ὄντα καλεῖται, καὶ σοφοὶ δὴ οὗτοι καλοῦνται.

ἢ οὐ δοκεῖ σοι;

     {ΘΕΑΙ.} Ὑπερφυῶς μὲν οὖν.

194e     {ΣΩ.} Ὅταν τοίνυν λάσιόν του τὸ κέαρ ᾖ, ὃ δὴ ἐπῄνεσεν

ὁ πάσσοφος ποιητής, ἢ ὅταν κοπρῶδες καὶ μὴ καθαροῦ τοῦ

κηροῦ, ἢ ὑγρὸν σφόδρα ἢ σκληρόν, ὧν μὲν ὑγρὸν εὐμαθεῖς

μέν, ἐπιλήσμονες δὲ γίγνονται, ὧν δὲ σκληρόν, τἀναντία.

(5)οἱ δὲ δὴ λάσιον καὶ τραχὺ λιθῶδές τι ἢ γῆς ἢ κόπρου συμ-

μιγείσης ἔμπλεων ἔχοντες ἀσαφῆ τὰ ἐκμαγεῖα ἴσχουσιν.

ἀσαφῆ δὲ καὶ οἱ τὰ σκληρά· βάθος γὰρ οὐκ ἔνι. ἀσαφῆ

195aδὲ καὶ οἱ τὰ ὑγρά· ὑπὸ γὰρ τοῦ συγχεῖσθαι ταχὺ γίγνεται

ἀμυδρά. ἐὰν δὲ πρὸς πᾶσι τούτοις ἐπ’ ἀλλήλων συμπεπτω-

κότα ᾖ ὑπὸ στενοχωρίας, ἐάν του σμικρὸν ᾖ τὸ ψυχάριον,

ἔτι ἀσαφέστερα ἐκείνων. πάντες οὖν οὗτοι γίγνονται οἷοι

(5)δοξάζειν ψευδῆ. ὅταν γάρ τι ὁρῶσιν ἢ ἀκούωσιν ἢ ἐπινοῶ-

σιν, ἕκαστα ἀπονέμειν ταχὺ ἑκάστοις οὐ δυνάμενοι βραδεῖς

τέ εἰσι καὶ ἀλλοτριονομοῦντες παρορῶσί τε καὶ παρακούουσι

καὶ παρανοοῦσι πλεῖστα, καὶ καλοῦνται αὖ οὗτοι ἐψευσμένοι

τε δὴ τῶν ὄντων καὶ ἀμαθεῖς.

195b     {ΘΕΑΙ.} Ὀρθότατα ἀνθρώπων λέγεις, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Φῶμεν ἄρα ἐν ἡμῖν ψευδεῖς δόξας εἶναι;

     {ΘΕΑΙ.} Σφόδρα γε.

     {ΣΩ.} Καὶ ἀληθεῖς δή;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Καὶ ἀληθεῖς.

     {ΣΩ.} Ἤδη οὖν οἰόμεθα ἱκανῶς ὡμολογῆσθαι ὅτι παντὸς

μᾶλλον ἐστὸν ἀμφοτέρα τούτω τὼ δόξα;

     {ΘΕΑΙ.} Ὑπερφυῶς μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Δεινόν τε, ὦ Θεαίτητε, ὡς ἀληθῶς κινδυνεύει καὶ

(10)ἀηδὲς εἶναι ἀνὴρ ἀδολέσχης.

     {ΘΕΑΙ.} Τί δέ; πρὸς τί τοῦτ’ εἶπες;

195c     {ΣΩ.} Τὴν ἐμαυτοῦ δυσμαθίαν δυσχεράνας καὶ ὡς ἀληθῶς

ἀδολεσχίαν. τί γὰρ ἄν τις ἄλλο θεῖτο ὄνομα, ὅταν ἄνω

κάτω τοὺς λόγους ἕλκῃ τις ὑπὸ νωθείας οὐ δυνάμενος

πεισθῆναι, καὶ ᾖ δυσαπάλλακτος ἀφ’ ἑκάστου λόγου;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Σὺ δὲ δὴ τί δυσχεραίνεις;

     {ΣΩ.} Οὐ δυσχεραίνω μόνον ἀλλὰ καὶ δέδοικα ὅτι ἀποκρι-

νοῦμαι ἄν τις ἔρηταί με· "Ὦ Σώκρατες, ηὕρηκας δὴ ψευδῆ

δόξαν, ὅτι οὔτε ἐν ταῖς αἰσθήσεσίν ἐστι πρὸς ἀλλήλας οὔτ’

195dἐν ταῖς διανοίαις ἀλλ’ ἐν τῇ συνάψει αἰσθήσεως πρὸς

διάνοιαν;" φήσω δὲ ἐγὼ οἶμαι καλλωπιζόμενος ὥς τι

ηὑρηκότων ἡμῶν καλόν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, οὐκ αἰσχρὸν εἶναι τὸ

(5)νῦν ἀποδεδειγμένον.

     {ΣΩ.} "Οὐκοῦν," φησί, "λέγεις ὅτι αὖ τὸν ἄνθρωπον

ὃν διανοούμεθα μόνον, ὁρῶμεν δ’ οὔ, ἵππον οὐκ ἄν ποτε

οἰηθείημεν εἶναι, ὃν αὖ οὔτε ὁρῶμεν οὔτε ἁπτόμεθα, διανοού-

μεθα δὲ μόνον καὶ ἄλλ’ οὐδὲν αἰσθανόμεθα περὶ αὐτοῦ;"

(10)ταῦτα οἶμαι φήσω λέγειν.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ ὀρθῶς γε.

195e     {ΣΩ.} "Τί οὖν," φησί, "τὰ ἕνδεκα ἃ μηδὲν ἄλλο ἢ δια-

νοεῖταί τις, ἄλλο τι ἐκ τούτου τοῦ λόγου οὐκ ἄν ποτε οἰηθείη

δώδεκα εἶναι ἃ μόνον αὖ διανοεῖται;" ἴθι οὖν δή, σὺ

ἀποκρίνου.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ ἀποκρινοῦμαι ὅτι ὁρῶν μὲν ἄν τις ἢ ἐφαπτό-

μενος οἰηθείη τὰ ἕνδεκα δώδεκα εἶναι, ἃ μέντοι ἐν τῇ διανοίᾳ

ἔχει, οὐκ ἄν ποτε περὶ αὐτῶν ταῦτα δοξάσειεν οὕτως.

     {ΣΩ.} Τί οὖν; οἴει τινὰ πώποτε αὐτὸν ἐν αὑτῷ πέντε καὶ

196aἑπτά, λέγω δὲ μὴ ἀνθρώπους ἑπτὰ καὶ πέντε προθέμενον

σκοπεῖν μηδ’ ἄλλο τοιοῦτον, ἀλλ’ αὐτὰ πέντε καὶ ἑπτά, ἅ

φαμεν ἐκεῖ μνημεῖα ἐν τῷ ἐκμαγείῳ εἶναι καὶ ψευδῆ ἐν αὐτοῖς

οὐκ εἶναι δοξάσαι, ταῦτα αὐτὰ εἴ τις ἀνθρώπων ἤδη πώποτε

(5)ἐσκέψατο λέγων πρὸς αὑτὸν καὶ ἐρωτῶν πόσα ποτ’ ἐστίν,

καὶ ὁ μέν τις εἶπεν οἰηθεὶς ἕνδεκα αὐτὰ εἶναι, ὁ δὲ δώδεκα,

ἢ πάντες λέγουσί τε καὶ οἴονται δώδεκα αὐτὰ εἶναι;

196b     {ΘΕΑΙ.} Οὐ μὰ τὸν Δία, ἀλλὰ πολλοὶ δὴ καὶ ἕνδεκα· ἐὰν

δέ γε ἐν πλείονι ἀριθμῷ τις σκοπῆται, μᾶλλον σφάλλεται.

οἶμαι γάρ σε περὶ παντὸς [μᾶλλον] ἀριθμοῦ λέγειν.

     {ΣΩ.} Ὀρθῶς γὰρ οἴει· καὶ ἐνθυμοῦ μή τι τότε γίγνεται

(5)ἄλλο ἢ αὐτὰ τὰ δώδεκα τὰ ἐν τῷ ἐκμαγείῳ ἕνδεκα οἰ-

ηθῆναι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικέ γε.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν εἰς τοὺς πρώτους πάλιν ἀνήκει λόγους; ὁ γὰρ

τοῦτο παθών, ὃ οἶδεν, ἕτερον αὐτὸ οἴεται εἶναι ὧν αὖ οἶδεν,

(10)ὃ ἔφαμεν ἀδύνατον, καὶ τούτῳ αὐτῷ ἠναγκάζομεν μὴ εἶναι

196cψευδῆ δόξαν, ἵνα μὴ τὰ αὐτὰ ὁ αὐτὸς ἀναγκάζοιτο εἰδὼς μὴ

εἰδέναι ἅμα.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθέστατα.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἄλλ’ ὁτιοῦν δεῖ ἀποφαίνειν τὸ τὰ ψευδῆ

(5)δοξάζειν ἢ διανοίας πρὸς αἴσθησιν παραλλαγήν. εἰ γὰρ

τοῦτ’ ἦν, οὐκ ἄν ποτε ἐν αὐτοῖς τοῖς διανοήμασιν ἐψευδόμεθα.

νῦν δὲ ἤτοι οὐκ ἔστι ψευδὴς δόξα, ἢ ἅ τις οἶδεν, οἷόν τε μὴ

εἰδέναι. καὶ τούτων πότερα αἱρῇ;

     {ΘΕΑΙ.} Ἄπορον αἵρεσιν προτίθης, ὦ Σώκρατες.

196d     {ΣΩ.} Ἀλλὰ μέντοι ἀμφότερά γε κινδυνεύει ὁ λόγος οὐκ

ἐάσειν. ὅμως δέ_πάντα γὰρ τολμητέον_τί εἰ ἐπιχειρή-

σαιμεν ἀναισχυντεῖν;

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς;

(5)     {ΣΩ.} Ἐθελήσαντες εἰπεῖν ποῖόν τί ποτ’ ἐστὶ τὸ ἐπίστασθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ τί τοῦτο ἀναίσχυντον;

     {ΣΩ.} Ἔοικας οὐκ ἐννοεῖν ὅτι πᾶς ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς ὁ λόγος

ζήτησις γέγονεν ἐπιστήμης ὡς οὐκ εἰδόσι τί ποτ’ ἐστίν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἐννοῶ μὲν οὖν.

(10)     {ΣΩ.} Ἔπειτ’ οὐκ ἀναιδὲς δοκεῖ μὴ εἰδότας ἐπιστήμην

ἀποφαίνεσθαι τὸ ἐπίστασθαι οἷόν ἐστιν; ἀλλὰ γάρ, ὦ

196eΘεαίτητε, πάλαι ἐσμὲν ἀνάπλεῳ τοῦ μὴ καθαρῶς διαλέ-

γεσθαι. μυριάκις γὰρ εἰρήκαμεν τὸ "γιγνώσκομεν" καὶ

"οὐ γιγνώσκομεν," καὶ "ἐπιστάμεθα" καὶ "οὐκ ἐπιστά-

μεθα," ὥς τι συνιέντες ἀλλήλων ἐν ᾧ ἔτι ἐπιστήμην ἀγνοοῦ-

(5)μεν· εἰ δὲ βούλει, καὶ νῦν ἐν τῷ παρόντι κεχρήμεθ’ αὖ τῷ

"ἀγνοεῖν" τε καὶ "συνιέναι," ὡς προσῆκον αὐτοῖς χρῆσθαι

εἴπερ στερόμεθα ἐπιστήμης.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ τίνα τρόπον διαλέξῃ, ὦ Σώκρατες, τούτων

ἀπεχόμενος;

197a     {ΣΩ.} Οὐδένα ὤν γε ὃς εἰμί, εἰ μέντοι ἦ ἀντιλογικός· οἷος

ἀνὴρ εἰ καὶ νῦν παρῆν, τούτων τ’ ἂν ἔφη ἀπέχεσθαι καὶ

ἡμῖν σφόδρ’ ἂν ἃ ἐγὼ λέγω ἐπέπληττεν. ἐπειδὴ οὖν ἐσμεν

φαῦλοι, βούλει τολμήσω εἰπεῖν οἷόν ἐστι τὸ ἐπίστασθαι;

(5)φαίνεται γάρ μοι προὔργου τι ἂν γενέσθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Τόλμα τοίνυν νὴ Δία. τούτων δὲ μὴ ἀπεχομένῳ

σοι ἔσται πολλὴ συγγνώμη.

     {ΣΩ.} Ἀκήκοας οὖν ὃ νῦν λέγουσιν τὸ ἐπίστασθαι;

     {ΘΕΑΙ.} Ἴσως· οὐ μέντοι ἔν γε τῷ παρόντι μνημονεύω.

197b     {ΣΩ.} Ἐπιστήμης που ἕξιν φασὶν αὐτὸ εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

     {ΣΩ.} Ἡμεῖς τοίνυν σμικρὸν μεταθώμεθα καὶ εἴπωμεν

ἐπιστήμης κτῆσιν.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Τί οὖν δὴ φήσεις τοῦτο ἐκείνου διαφέρειν;

     {ΣΩ.} Ἴσως μὲν οὐδέν· ὃ δ’ οὖν δοκεῖ ἀκούσας συνδοκίμαζε.

     {ΘΕΑΙ.} Ἐάνπερ γε οἷός τ’ ὦ.

     {ΣΩ.} Οὐ τοίνυν μοι ταὐτὸν φαίνεται τῷ κεκτῆσθαι τὸ

ἔχειν. οἷον ἱμάτιον πριάμενός τις καὶ ἐγκρατὴς ὢν μὴ φορῶν,

(10)ἔχειν μὲν οὐκ ἂν αὐτὸν αὐτό, κεκτῆσθαί γε μὴν φαῖμεν.

     {ΘΕΑΙ.} Ὀρθῶς γε.

197c     {ΣΩ.} Ὅρα δὴ καὶ ἐπιστήμην εἰ δυνατὸν οὕτω κεκτημένον

μὴ ἔχειν, ἀλλ’ ὥσπερ εἴ τις ὄρνιθας ἀγρίας, περιστερὰς ἤ

τι ἄλλο, θηρεύσας οἴκοι κατασκευασάμενος περιστερεῶνα

τρέφοι, τρόπον μὲν [γὰρ] ἄν πού τινα φαῖμεν αὐτὸν αὐτὰς

(5)ἀεὶ ἔχειν, ὅτι δὴ κέκτηται. ἦ γάρ;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τρόπον δέ γ’ ἄλλον οὐδεμίαν ἔχειν, ἀλλὰ δύναμιν

μὲν αὐτῷ περὶ αὐτὰς παραγεγονέναι, ἐπειδὴ ἐν οἰκείῳ περι-

βόλῳ ὑποχειρίους ἐποιήσατο, λαβεῖν καὶ σχεῖν ἐπειδὰν

197dβούληται, θηρευσαμένῳ ἣν ἂν ἀεὶ ἐθέλῃ, καὶ πάλιν ἀφιέναι,

καὶ τοῦτο ἐξεῖναι ποιεῖν ὁποσάκις ἂν δοκῇ αὐτῷ.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστι ταῦτα.

     {ΣΩ.} Πάλιν δή, ὥσπερ ἐν τοῖς πρόσθεν κήρινόν τι ἐν ταῖς

(5)ψυχαῖς κατεσκευάζομεν οὐκ οἶδ’ ὅτι πλάσμα, νῦν αὖ ἐν ἑκάστῃ

ψυχῇ ποιήσωμεν περιστερεῶνά τινα παντοδαπῶν ὀρνίθων,

τὰς μὲν κατ’ ἀγέλας οὔσας χωρὶς τῶν ἄλλων, τὰς δὲ κατ’

ὀλίγας, ἐνίας δὲ μόνας διὰ πασῶν ὅπῃ ἂν τύχωσι πετομένας.

197e     {ΘΕΑΙ.} Πεποιήσθω δή. ἀλλὰ τί τοὐντεῦθεν;

     {ΣΩ.} Παιδίων μὲν ὄντων φάναι χρὴ εἶναι τοῦτο τὸ ἀγγεῖον

κενόν, ἀντὶ δὲ τῶν ὀρνίθων ἐπιστήμας νοῆσαι· ἣν δ’ ἂν

ἐπιστήμην κτησάμενος καθείρξῃ εἰς τὸν περίβολον, φάναι

(5)αὐτὸν μεμαθηκέναι ἢ ηὑρηκέναι τὸ πρᾶγμα οὗ ἦν αὕτη ἡ

ἐπιστήμη, καὶ τὸ ἐπίστασθαι τοῦτ’ εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔστω.

198a     {ΣΩ.} Τὸ τοίνυν πάλιν ἣν ἂν βούληται τῶν ἐπιστημῶν

θηρεύειν καὶ λαβόντα ἴσχειν καὶ αὖθις ἀφιέναι σκόπει τίνων

δεῖται ὀνομάτων, εἴτε τῶν αὐτῶν ὧν τὸ πρῶτον ὅτε ἐκτᾶτο

εἴτε ἑτέρων. μαθήσῃ δ’ ἐνθένδε σαφέστερον τί λέγω.

(5)ἀριθμητικὴν μὲν γὰρ λέγεις τέχνην;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Ταύτην δὴ ὑπόλαβε θήραν ἐπιστημῶν ἀρτίου τε καὶ

περιττοῦ παντός.

     {ΘΕΑΙ.} Ὑπολαμβάνω.

(10)     {ΣΩ.} Ταύτῃ δὴ οἶμαι τῇ τέχνῃ αὐτός τε ὑποχειρίους τὰς

198bἐπιστήμας τῶν ἀριθμῶν ἔχει καὶ ἄλλῳ παραδίδωσιν ὁ

παραδιδούς.

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Καὶ καλοῦμέν γε παραδιδόντα μὲν διδάσκειν, παρα-

(5)λαμβάνοντα δὲ μανθάνειν, ἔχοντα δὲ δὴ τῷ κεκτῆσθαι ἐν τῷ

περιστερεῶνι ἐκείνῳ ἐπίστασθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Τῷ δὲ δὴ ἐντεῦθεν ἤδη πρόσσχες τὸν νοῦν. ἀριθμη-

τικὸς γὰρ ὢν τελέως ἄλλο τι πάντας ἀριθμοὺς ἐπίσταται;

(10)πάντων γὰρ ἀριθμῶν εἰσιν αὐτῷ ἐν τῇ ψυχῇ ἐπιστῆμαι.

     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

198c     {ΣΩ.} Ἦ οὖν ὁ τοιοῦτος ἀριθμοῖ ἄν ποτέ τι ἢ αὐτὸς πρὸς

αὑτὸν αὐτὰ ἢ ἄλλο τι τῶν ἔξω ὅσα ἔχει ἀριθμόν;

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς γὰρ οὔ;

     {ΣΩ.} Τὸ δὲ ἀριθμεῖν γε οὐκ ἄλλο τι θήσομεν τοῦ

(5)σκοπεῖσθαι πόσος τις ἀριθμὸς τυγχάνει ὤν.

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτως.

     {ΣΩ.} Ὃ ἄρα ἐπίσταται, σκοπούμενος φαίνεται ὡς οὐκ

εἰδώς, ὃν ὡμολογήκαμεν ἅπαντα ἀριθμὸν εἰδέναι. ἀκούεις

γάρ που τὰς τοιαύτας ἀμφισβητήσεις.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

198d     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἡμεῖς ἀπεικάζοντες τῇ τῶν περιστερῶν κτήσει

τε καὶ θήρᾳ ἐροῦμεν ὅτι διττὴ ἦν ἡ θήρα, ἡ μὲν πρὶν ἐκτῆσθαι

τοῦ κεκτῆσθαι ἕνεκα, ἡ δὲ κεκτημένῳ τοῦ λαβεῖν καὶ ἔχειν

ἐν ταῖς χερσὶν ἃ πάλαι ἐκέκτητο. οὕτως δὲ καὶ ὧν πάλαι

(5)ἐπιστῆμαι ἦσαν αὐτῷ μαθόντι καὶ ἠπίστατο αὐτά, πάλιν ἔστι

καταμανθάνειν ταὐτὰ ταῦτα ἀναλαμβάνοντα τὴν ἐπιστήμην

ἑκάστου καὶ ἴσχοντα, ἣν ἐκέκτητο μὲν πάλαι, πρόχειρον δ’

οὐκ εἶχε τῇ διανοίᾳ;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

198e     {ΣΩ.} Τοῦτο δὴ ἄρτι ἠρώτων, ὅπως χρὴ τοῖς ὀνόμασι

χρώμενον λέγειν περὶ αὐτῶν, ὅταν ἀριθμήσων ἴῃ ὁ ἀριθμη-

τικὸς ἤ τι ἀναγνωσόμενος ὁ γραμματικός, ὡς ἐπιστάμενος

ἄρα ἐν τῷ τοιούτῳ πάλιν ἔρχεται μαθησόμενος παρ’ ἑαυτοῦ

(5)ἃ ἐπίσταται;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ ἄτοπον, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἃ οὐκ ἐπίσταται φῶμεν αὐτὸν ἀναγνώσεσθαι

199aκαὶ ἀριθμήσειν, δεδωκότες αὐτῷ πάντα μὲν γράμματα πάντα

δὲ ἀριθμὸν ἐπίστασθαι;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ καὶ τοῦτ’ ἄλογον.

     {ΣΩ.} Βούλει οὖν λέγωμεν ὅτι τῶν μὲν ὀνομάτων οὐδὲν

(5)ἡμῖν μέλει, ὅπῃ τις χαίρει ἕλκων τὸ ἐπίστασθαι καὶ μανθάνειν,

ἐπειδὴ δὲ ὡρισάμεθα ἕτερον μέν τι τὸ κεκτῆσθαι τὴν ἐπι-

στήμην, ἕτερον δὲ τὸ ἔχειν, ὃ μέν τις ἔκτηται μὴ κεκτῆσθαι

ἀδύνατόν φαμεν εἶναι, ὥστε οὐδέποτε συμβαίνει ὅ τις οἶδεν μὴ

εἰδέναι, ψευδῆ μέντοι δόξαν οἷόν τ’ εἶναι περὶ αὐτοῦ λαβεῖν;

199bμὴ γὰρ ἔχειν τὴν ἐπιστήμην τούτου οἷόν τε, ἀλλ’ ἑτέραν ἀντ’

ἐκείνης, ὅταν θηρεύων τινά πού ποτ’ ἐπιστήμην διαπετομένων

ἀνθ’ ἑτέρας ἑτέραν ἁμαρτὼν λάβῃ, τότε ἄρα τὰ ἕνδεκα δώ-

δεκα ᾠήθη εἶναι, τὴν τῶν ἕνδεκα ἐπιστήμην ἀντὶ τῆς τῶν

(5)δώδεκα λαβὼν τὴν ἐν ἑαυτῷ οἷον φάτταν ἀντὶ περιστερᾶς.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔχει γὰρ οὖν λόγον.

     {ΣΩ.} Ὅταν δέ γε ἣν ἐπιχειρεῖ λαβεῖν λάβῃ, ἀψευδεῖν τε

καὶ τὰ ὄντα δοξάζειν τότε, καὶ οὕτω δὴ εἶναι ἀληθῆ τε καὶ

199cψευδῆ δόξαν, καὶ ὧν ἐν τοῖς πρόσθεν ἐδυσχεραίνομεν οὐδὲν

ἐμποδὼν γίγνεσθαι; ἴσως οὖν μοι συμφήσεις· ἢ πῶς

ποιήσεις;

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτως.

(5)     {ΣΩ.} Καὶ γὰρ τοῦ μὲν ἃ ἐπίστανται μὴ ἐπίστασθαι

ἀπηλλάγμεθα· ἃ γὰρ κεκτήμεθα μὴ κεκτῆσθαι οὐδαμοῦ ἔτι

συμβαίνει, οὔτε ψευσθεῖσί τινος οὔτε μή. δεινότερον μέντοι

πάθος ἄλλο παραφαίνεσθαί μοι δοκεῖ.

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον;

(10)     {ΣΩ.} Εἰ ἡ τῶν ἐπιστημῶν μεταλλαγὴ ψευδὴς γενήσεταί

ποτε δόξα.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δή;

199d     {ΣΩ.} Πρῶτον μὲν τό τινος ἔχοντα ἐπιστήμην τοῦτο αὐτὸ

ἀγνοεῖν, μὴ ἀγνωμοσύνῃ ἀλλὰ τῇ ἑαυτοῦ ἐπιστήμῃ· ἔπειτα

ἕτερον αὖ τοῦτο δοξάζειν, τὸ δ’ ἕτερον τοῦτο, πῶς οὐ πολλὴ

ἀλογία, ἐπιστήμης παραγενομένης γνῶναι μὲν τὴν ψυχὴν

(5)μηδέν, ἀγνοῆσαι δὲ πάντα; ἐκ γὰρ τούτου τοῦ λόγου κωλύει

οὐδὲν καὶ ἄγνοιαν παραγενομένην γνῶναί τι ποιῆσαι καὶ

τυφλότητα ἰδεῖν, εἴπερ καὶ ἐπιστήμη ἀγνοῆσαί ποτέ τινα

ποιήσει.

199e     {ΘΕΑΙ.} Ἴσως γάρ, ὦ Σώκρατες, οὐ καλῶς τὰς ὄρνιθας

ἐτίθεμεν ἐπιστήμας μόνον τιθέντες, ἔδει δὲ καὶ ἀνεπιστη-

μοσύνας τιθέναι ὁμοῦ συνδιαπετομένας ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ

τὸν θηρεύοντα τοτὲ μὲν ἐπιστήμην λαμβάνοντα, τοτὲ δ’

(5)ἀνεπιστημοσύνην τοῦ αὐτοῦ πέρι ψευδῆ μὲν δοξάζειν τῇ

ἀνεπιστημοσύνῃ, ἀληθῆ δὲ τῇ ἐπιστήμῃ.

     {ΣΩ.} Οὐ ῥᾴδιόν γε, ὦ Θεαίτητε, μὴ ἐπαινεῖν σε· ὃ μέντοι

εἶπες πάλιν ἐπίσκεψαι. ἔστω μὲν γὰρ ὡς λέγεις· ὁ δὲ δὴ τὴν

200aἀνεπιστημοσύνην λαβὼν ψευδῆ μέν, φῄς, δοξάσει. ἦ γάρ;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Οὐ δήπου καὶ ἡγήσεταί γε ψευδῆ δοξάζειν.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς γάρ;

(5)     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἀληθῆ γε, καὶ ὡς εἰδὼς διακείσεται περὶ ὧν

ἔψευσται.

     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Ἐπιστήμην ἄρα οἰήσεται τεθηρευκὼς ἔχειν ἀλλ’ οὐκ

ἀνεπιστημοσύνην.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Δῆλον.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν μακρὰν περιελθόντες πάλιν ἐπὶ τὴν πρώτην

πάρεσμεν ἀπορίαν. ὁ γὰρ ἐλεγκτικὸς ἐκεῖνος γελάσας φήσει·

200b"Πότερον," ὦ βέλτιστοι, "ἀμφοτέρας τις εἰδώς, ἐπιστήμην

τε καὶ ἀνεπιστημοσύνην, ἣν οἶδεν, ἑτέραν αὐτὴν οἴεταί τινα

εἶναι ὧν οἶδεν; ἢ οὐδετέραν [αὐτὴν] εἰδώς, ἣν μὴ οἶδε, δοξάζει

ἑτέραν ὧν οὐκ οἶδεν; ἢ τὴν μὲν εἰδώς, τὴν δ’ οὔ, ἣν οἶδεν,

(5)ἣν μὴ οἶδεν; ἢ ἣν μὴ οἶδεν, ἣν οἶδεν ἡγεῖται; ἢ πάλιν αὖ

μοι ἐρεῖτε ὅτι τῶν ἐπιστημῶν καὶ ἀνεπιστημοσυνῶν εἰσὶν

αὖ ἐπιστῆμαι, ἃς ὁ κεκτημένος ἐν ἑτέροις τισὶ γελοίοις

200cπεριστερεῶσιν ἢ κηρίνοις πλάσμασι καθείρξας, ἕωσπερ ἂν

κεκτῆται ἐπίσταται, καὶ ἐὰν μὴ προχείρους ἔχῃ ἐν τῇ ψυχῇ;

καὶ οὕτω δὴ ἀναγκασθήσεσθε εἰς ταὐτὸν περιτρέχειν μυριάκις

οὐδὲν πλέον ποιοῦντες;" τί πρὸς ταῦτα, ὦ Θεαίτητε, ἀποκρι-

(5)νούμεθα;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ μὰ Δί’, ὦ Σώκρατες, ἔγωγε οὐκ ἔχω τί

χρὴ λέγειν.

     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν ἡμῖν, ὦ παῖ, καλῶς ὁ λόγος ἐπιπλήττει

καὶ ἐνδείκνυται ὅτι οὐκ ὀρθῶς ψευδῆ δόξαν προτέραν ζητοῦμεν

200dἐπιστήμης, ἐκείνην ἀφέντες; τὸ δ’ ἐστὶν ἀδύνατον γνῶναι

πρὶν ἄν τις ἐπιστήμην ἱκανῶς λάβῃ τί ποτ’ ἐστίν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες, ἐν τῷ παρόντι ὡς λέγεις

οἴεσθαι.

(5)     {ΣΩ.} Τί οὖν τις ἐρεῖ πάλιν ἐξ ἀρχῆς ἐπιστήμην; οὐ γάρ

που ἀπεροῦμέν γέ πω;

     {ΘΕΑΙ.} Ἥκιστα, ἐάνπερ μὴ σύ γε ἀπαγορεύῃς.

     {ΣΩ.} Λέγε δή, τί ἂν αὐτὸ μάλιστα εἰπόντες ἥκιστ’ ἂν

ἡμῖν αὐτοῖς ἐναντιωθεῖμεν;

200e     {ΘΕΑΙ.} Ὅπερ ἐπεχειροῦμεν, ὦ Σώκρατες, ἐν τῷ πρόσθεν·

οὐ γὰρ ἔχω ἔγωγε ἄλλο οὐδέν.

     {ΣΩ.} Τὸ ποῖον;

     {ΘΕΑΙ.} Τὴν ἀληθῆ δόξαν ἐπιστήμην εἶναι. ἀναμάρτητόν

(5)γέ πού ἐστιν τὸ δοξάζειν ἀληθῆ, καὶ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ γιγνόμενα

πάντα καλὰ καὶ ἀγαθὰ γίγνεται.

     {ΣΩ.} Ὁ τὸν ποταμὸν καθηγούμενος, ὦ Θεαίτητε, ἔφη ἄρα

δείξειν αὐτό· καὶ τοῦτο ἐὰν ἰόντες ἐρευνῶμεν, τάχ’ ἂν

201aἐμπόδιον γενόμενον αὐτὸ φήνειεν τὸ ζητούμενον, μένουσι

δὲ δῆλον οὐδέν.

     {ΘΕΑΙ.} Ὀρθῶς λέγεις· ἀλλ’ ἴωμέν γε καὶ σκοπῶμεν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τοῦτό γε βραχείας σκέψεως· τέχνη γάρ

(5)σοι ὅλη σημαίνει μὴ εἶναι ἐπιστήμην αὐτό.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς δή; καὶ τίς αὕτη;

     {ΣΩ.} Ἡ τῶν μεγίστων εἰς σοφίαν, οὓς δὴ καλοῦσιν

ῥήτοράς τε καὶ δικανικούς. οὗτοι γάρ που τῇ ἑαυτῶν τέχνῃ

πείθουσιν οὐ διδάσκοντες ἀλλὰ δοξάζειν ποιοῦντες ἃ ἂν

(10)βούλωνται. ἢ σὺ οἴει δεινούς τινας οὕτω διδασκάλους εἶναι,

201bὥστε οἷς μὴ παρεγένοντό τινες ἀποστερουμένοις χρήματα

ἤ τι ἄλλο βιαζομένοις, τούτοις δύνασθαι πρὸς ὕδωρ σμικρὸν

διδάξαι ἱκανῶς τῶν γενομένων τὴν ἀλήθειαν;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδαμῶς ἔγωγε οἶμαι, ἀλλὰ πεῖσαι μέν.

(5)     {ΣΩ.} Τὸ πεῖσαι δ’ οὐχὶ δοξάσαι λέγεις ποιῆσαι;

     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ὅταν δικαίως πεισθῶσιν δικασταὶ περὶ ὧν

ἰδόντι μόνον ἔστιν εἰδέναι, ἄλλως δὲ μή, ταῦτα τότε ἐξ

201cἀκοῆς κρίνοντες, ἀληθῆ δόξαν λαβόντες, ἄνευ ἐπιστήμης

ἔκριναν, ὀρθὰ πεισθέντες, εἴπερ εὖ ἐδίκασαν;

     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Οὐκ ἄν, ὦ φίλε, εἴ γε ταὐτὸν ἦν δόξα τε ἀληθὴς

(5)καὶ δικαστήρια καὶ ἐπιστήμη, ὀρθά ποτ’ ἂν δικαστὴς

ἄκρος ἐδόξαζεν ἄνευ ἐπιστήμης· νῦν δὲ ἔοικεν ἄλλο τι

ἑκάτερον εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Ὅ γε ἐγώ, ὦ Σώκρατες, εἰπόντος του ἀκούσας

ἐπελελήσμην, νῦν δ’ ἐννοῶ· ἔφη δὲ τὴν μὲν μετὰ λόγου

201dἀληθῆ δόξαν ἐπιστήμην εἶναι, τὴν δὲ ἄλογον ἐκτὸς ἐπιστή-

μης· καὶ ὧν μὲν μή ἐστι λόγος, οὐκ ἐπιστητὰ εἶναι, οὑτωσὶ

καὶ ὀνομάζων, ἃ δ’ ἔχει, ἐπιστητά.

     {ΣΩ.} Ἦ καλῶς λέγεις. τὰ δὲ δὴ ἐπιστητὰ ταῦτα καὶ μὴ

(5)πῇ διῄρει, λέγε, εἰ ἄρα κατὰ ταὐτὰ σύ τε κἀγὼ ἀκηκόαμεν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ οὐκ οἶδα εἰ ἐξευρήσω· λέγοντος μεντἂν

ἑτέρου, ὡς ἐγᾦμαι, ἀκολουθήσαιμ’ ἄν.

     {ΣΩ.} Ἄκουε δὴ ὄναρ ἀντὶ ὀνείρατος. ἐγὼ γὰρ αὖ ἐδόκουν

201eἀκούειν τινῶν ὅτι τὰ μὲν πρῶτα οἱονπερεὶ στοιχεῖα, ἐξ ὧν

ἡμεῖς τε συγκείμεθα καὶ τἆλλα, λόγον οὐκ ἔχοι. αὐτὸ γὰρ

καθ’ αὑτὸ ἕκαστον ὀνομάσαι μόνον εἴη, προσειπεῖν δὲ οὐδὲν

ἄλλο δυνατόν, οὔθ’ ὡς ἔστιν, οὔθ’ ὡς οὐκ ἔστιν· ἤδη γὰρ

202aἂν οὐσίαν ἢ μὴ οὐσίαν αὐτῷ προστίθεσθαι, δεῖν δὲ οὐδὲν

προσφέρειν, εἴπερ αὐτὸ ἐκεῖνο μόνον τις ἐρεῖ. ἐπεὶ οὐδὲ

τὸ "αὐτὸ" οὐδὲ τὸ "ἐκεῖνο" οὐδὲ τὸ "ἕκαστον" οὐδὲ τὸ

"μόνον" οὐδὲ "τοῦτο" προσοιστέον οὐδ’ ἄλλα πολλὰ

(5)τοιαῦτα· ταῦτα μὲν γὰρ περιτρέχοντα πᾶσι προσφέρεσθαι,

ἕτερα ὄντα ἐκείνων οἷς προστίθεται, δεῖν δέ, εἴπερ ἦν

δυνατὸν αὐτὸ λέγεσθαι καὶ εἶχεν οἰκεῖον αὑτοῦ λόγον, ἄνευ

τῶν ἄλλων ἁπάντων λέγεσθαι. νῦν δὲ ἀδύνατον εἶναι

202bὁτιοῦν τῶν πρώτων ῥηθῆναι λόγῳ· οὐ γὰρ εἶναι αὐτῷ ἀλλ’

ἢ ὀνομάζεσθαι μόνον_ὄνομα γὰρ μόνον ἔχειν_τὰ δὲ ἐκ

τούτων ἤδη συγκείμενα, ὥσπερ αὐτὰ πέπλεκται, οὕτω καὶ

τὰ ὀνόματα αὐτῶν συμπλακέντα λόγον γεγονέναι· ὀνομάτων

(5)γὰρ συμπλοκὴν εἶναι λόγου οὐσίαν. οὕτω δὴ τὰ μὲν

στοιχεῖα ἄλογα καὶ ἄγνωστα εἶναι, αἰσθητὰ δέ· τὰς δὲ

συλλαβὰς γνωστάς τε καὶ ῥητὰς καὶ ἀληθεῖ δόξῃ δοξαστάς.

ὅταν μὲν οὖν ἄνευ λόγου τὴν ἀληθῆ δόξαν τινός τις λάβῃ,

202cἀληθεύειν μὲν αὐτοῦ τὴν ψυχὴν περὶ αὐτό, γιγνώσκειν δ’

οὔ· τὸν γὰρ μὴ δυνάμενον δοῦναί τε καὶ δέξασθαι λόγον

ἀνεπιστήμονα εἶναι περὶ τούτου· προσλαβόντα δὲ λόγον

δυνατόν τε ταῦτα πάντα γεγονέναι καὶ τελείως πρὸς ἐπιστή-

(5)μην ἔχειν. οὕτως σὺ τὸ ἐνύπνιον ἢ ἄλλως ἀκήκοας;

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτω μὲν οὖν παντάπασιν.

     {ΣΩ.} Ἀρέσκει οὖν σε καὶ τίθεσαι ταύτῃ, δόξαν ἀληθῆ

μετὰ λόγου ἐπιστήμην εἶναι;

     {ΘΕΑΙ.} Κομιδῇ μὲν οὖν.

202d     {ΣΩ.} Ἆρ’, ὦ Θεαίτητε, νῦν οὕτω τῇδε τῇ ἡμέρᾳ εἰλήφαμεν

ὃ πάλαι καὶ πολλοὶ τῶν σοφῶν ζητοῦντες πρὶν εὑρεῖν

κατεγήρασαν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, καλῶς λέγεσθαι

(5)τὸ νῦν ῥηθέν.

     {ΣΩ.} Καὶ εἰκός γε αὐτὸ τοῦτο οὕτως ἔχειν· τίς γὰρ ἂν

καὶ ἔτι ἐπιστήμη εἴη χωρὶς τοῦ λόγου τε καὶ ὀρθῆς δόξης;

ἓν μέντοι τί με τῶν ῥηθέντων ἀπαρέσκει.

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον δή;

(10)     {ΣΩ.} Ὃ καὶ δοκεῖ λέγεσθαι κομψότατα, ὡς τὰ μὲν

202eστοιχεῖα ἄγνωστα, τὸ δὲ τῶν συλλαβῶν γένος γνωστόν.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκοῦν ὀρθῶς;

     {ΣΩ.} Ἰστέον δή· ὥσπερ γὰρ ὁμήρους ἔχομεν τοῦ λόγου

τὰ παραδείγματα οἷς χρώμενος εἶπε πάντα ταῦτα.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ποῖα δή;

     {ΣΩ.} Τὰ τῶν γραμμάτων στοιχεῖά τε καὶ συλλαβάς. ἢ οἴει

ἄλλοσέ ποι βλέποντα ταῦτα εἰπεῖν τὸν εἰπόντα ἃ λέγομεν;

     {ΘΕΑΙ.} Οὔκ, ἀλλ’ εἰς ταῦτα.

203a     {ΣΩ.} Βασανίζωμεν δὴ αὐτὰ ἀναλαμβάνοντες, μᾶλλον δὲ

ἡμᾶς αὐτούς, οὕτως ἢ οὐχ οὕτως γράμματα ἐμάθομεν. φέρε

πρῶτον· ἆρ’ αἱ μὲν συλλαβαὶ λόγον ἔχουσι, τὰ δὲ στοιχεῖα

ἄλογα;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Ἴσως.

     {ΣΩ.} Πάνυ μὲν οὖν καὶ ἐμοὶ φαίνεται. Σωκράτους γοῦν

εἴ τις ἔροιτο τὴν πρώτην συλλαβὴν οὑτωσί· "Ὦ Θεαίτητε,

λέγε τί ἐστι ΣΩ"; τί ἀποκρινῇ;

     {ΘΕΑΙ.} Ὅτι σῖγμα καὶ ὦ.

(10)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τοῦτον ἔχεις λόγον τῆς συλλαβῆς;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

203b     {ΣΩ.} Ἴθι δή, οὕτως εἰπὲ καὶ τὸν τοῦ σῖγμα λόγον.

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ πῶς τοῦ στοιχείου τις ἐρεῖ στοιχεῖα; καὶ

γὰρ δή, ὦ Σώκρατες, τό τε σῖγμα τῶν ἀφώνων ἐστί, ψόφος

τις μόνον, οἷον συριττούσης τῆς γλώττης· τοῦ δ’ αὖ βῆτα

(5)οὔτε φωνὴ οὔτε ψόφος, οὐδὲ τῶν πλείστων στοιχείων. ὥστε

πάνυ εὖ ἔχει τὸ λέγεσθαι αὐτὰ ἄλογα, ὧν γε τὰ ἐναργέστατα

αὐτὰ τὰ ἑπτὰ φωνὴν μόνον ἔχει, λόγον δὲ οὐδ’ ὁντινοῦν.

     {ΣΩ.} Τουτὶ μὲν ἄρα, ὦ ἑταῖρε, κατωρθώκαμεν περὶ

ἐπιστήμης.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Φαινόμεθα.

203c     {ΣΩ.} Τί δέ; τὸ μὴ γνωστὸν εἶναι τὸ στοιχεῖον ἀλλὰ

τὴν συλλαβὴν ἆρ’ ὀρθῶς ἀποδεδείγμεθα;

     {ΘΕΑΙ.} Εἰκός γε.

     {ΣΩ.} Φέρε δή, τὴν συλλαβὴν πότερον λέγομεν τὰ ἀμφό-

(5)τερα στοιχεῖα, καὶ ἐὰν πλείω ᾖ ἢ δύο, τὰ πάντα, ἢ μίαν

τινὰ ἰδέαν γεγονυῖαν συντεθέντων αὐτῶν;

     {ΘΕΑΙ.} Τὰ ἅπαντα ἔμοιγε δοκοῦμεν.

     {ΣΩ.} Ὅρα δὴ ἐπὶ δυοῖν, σῖγμα καὶ ὦ. ἀμφότερά ἐστιν

ἡ πρώτη συλλαβὴ τοῦ ἐμοῦ ὀνόματος. ἄλλο τι ὁ γιγνώσκων

(10)αὐτὴν τὰ ἀμφότερα γιγνώσκει;

203d     {ΘΕΑΙ.} Τί μήν;

     {ΣΩ.} Τὸ σῖγμα καὶ τὸ ὦ ἄρα γιγνώσκει.

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τί δ’; ἑκάτερον ἄρ’ ἀγνοεῖ καὶ οὐδέτερον εἰδὼς

(5)ἀμφότερα γιγνώσκει;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ δεινὸν καὶ ἄλογον, ὦ Σώκρατες.

     {ΣΩ.} Ἀλλὰ μέντοι εἴ γε ἀνάγκη ἑκάτερον γιγνώσκειν,

εἴπερ ἀμφότερά τις γνώσεται, προγιγνώσκειν τὰ στοιχεῖα

ἅπασα ἀνάγκη τῷ μέλλοντί ποτε γνώσεσθαι συλλαβήν,

(10)καὶ οὕτως ἡμῖν ὁ καλὸς λόγος ἀποδεδρακὼς οἰχήσεται.

203e     {ΘΕΑΙ.} Καὶ μάλα γε ἐξαίφνης.

     {ΣΩ.} Οὐ γὰρ καλῶς αὐτὸν φυλάττομεν. χρῆν γὰρ ἴσως

τὴν συλλαβὴν τίθεσθαι μὴ τὰ στοιχεῖα ἀλλ’ ἐξ ἐκείνων ἕν

τι γεγονὸς εἶδος, ἰδέαν μίαν αὐτὸ αὑτοῦ ἔχον, ἕτερον δὲ

(5)τῶν στοιχείων.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν· καὶ τάχα γ’ ἂν μᾶλλον οὕτως ἢ

’κείνως ἔχοι.

     {ΣΩ.} Σκεπτέον καὶ οὐ προδοτέον οὕτως ἀνάνδρως μέγαν

τε καὶ σεμνὸν λόγον.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γὰρ οὖν.

204a     {ΣΩ.} Ἐχέτω δὴ ὡς νῦν φαμεν, μία ἰδέα ἐξ ἑκάστων τῶν

συναρμοττόντων στοιχείων γιγνομένη ἡ συλλαβή, ὁμοίως

ἔν τε γράμμασι καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασι.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν μέρη αὐτῆς οὐ δεῖ εἶναι.

     {ΘΕΑΙ.} Τί δή;

     {ΣΩ.} Ὅτι οὗ ἂν ᾖ μέρη, τὸ ὅλον ἀνάγκη τὰ πάντα μέρη

εἶναι. ἢ καὶ τὸ ὅλον ἐκ τῶν μερῶν λέγεις γεγονὸς ἕν τι

εἶδος ἕτερον τῶν πάντων μερῶν;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Τὸ δὲ δὴ πᾶν καὶ τὸ ὅλον πότερον ταὐτὸν καλεῖς ἢ

204bἕτερον ἑκάτερον;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔχω μὲν οὐδὲν σαφές, ὅτι δὲ κελεύεις προθύμως

ἀποκρίνασθαι, παρακινδυνεύων λέγω ὅτι ἕτερον.

     {ΣΩ.} Ἡ μὲν προθυμία, ὦ Θεαίτητε, ὀρθή· εἰ δὲ καὶ ἡ

(5)ἀπόκρισις, σκεπτέον.

     {ΘΕΑΙ.} Δεῖ γε δή.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν διαφέροι ἂν τὸ ὅλον τοῦ παντός, ὡς ὁ νῦν

λόγος;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

(10)     {ΣΩ.} Τί δὲ δή; τὰ πάντα καὶ τὸ πᾶν ἔσθ’ ὅτι διαφέρει;

οἷον ἐπειδὰν λέγωμεν ἕν, δύο, τρία, τέτταρα, πέντε, ἕξ, καὶ

204cἐὰν δὶς τρία ἢ τρὶς δύο ἢ τέτταρά τε καὶ δύο ἢ τρία καὶ δύο

καὶ ἕν, πότερον ἐν πᾶσι τούτοις τὸ αὐτὸ ἢ ἕτερον λέγομεν;

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ αὐτό.

     {ΣΩ.} Ἆρ’ ἄλλο τι ἢ ἕξ;

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὐδέν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἐφ’ ἑκάστης λέξεως πάντα ἓξ εἰρήκαμεν;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Πᾶν δ’ οὐδὲν λέγομεν τὰ πάντα λέγοντες;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

(10)     {ΣΩ.} Ἦ ἄλλο τι ἢ τὰ ἕξ;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδέν.

204d     {ΣΩ.} Ταὐτὸν ἄρα ἔν γε τοῖς ὅσα ἐξ ἀριθμοῦ ἐστι τό τε

πᾶν προσαγορεύομεν καὶ τὰ ἅπαντα;

     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεται.

     {ΣΩ.} Ὧδε δὴ περὶ αὐτῶν λέγωμεν. ὁ τοῦ πλέθρου

(5)ἀριθμὸς καὶ τὸ πλέθρον ταὐτόν· ἦ γάρ;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Καὶ ὁ τοῦ σταδίου δὴ ὡσαύτως.

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Καὶ μὴν καὶ ὁ τοῦ στρατοπέδου γε καὶ τὸ στρατό-

(10)πεδον, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὁμοίως; ὁ γὰρ ἀριθμὸς πᾶς

τὸ ὂν πᾶν ἕκαστον αὐτῶν ἐστιν.

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

204e     {ΣΩ.} Ὁ δὲ ἑκάστων ἀριθμὸς μῶν ἄλλο τι ἢ μέρη ἐστίν;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδέν.

     {ΣΩ.} Ὅσα ἄρα ἔχει μέρη, ἐκ μερῶν ἂν εἴη;

     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεται.

(5)     {ΣΩ.} Τὰ δέ γε πάντα μέρη τὸ πᾶν εἶναι ὡμολόγηται,

εἴπερ καὶ ὁ πᾶς ἀριθμὸς τὸ πᾶν ἔσται.

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτως.

     {ΣΩ.} Τὸ ὅλον ἄρ’ οὐκ ἔστιν ἐκ μερῶν. πᾶν γὰρ ἂν εἴη

τὰ πάντα ὂν μέρη.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Μέρος δ’ ἔσθ’ ὅτου ἄλλου ἐστὶν ὅπερ ἐστὶν ἢ τοῦ

ὅλου;

     {ΘΕΑΙ.} Τοῦ παντός γε.

205a     {ΣΩ.} Ἀνδρικῶς γε, ὦ Θεαίτητε, μάχῃ. τὸ πᾶν δὲ οὐχ

ὅταν μηδὲν ἀπῇ, αὐτὸ τοῦτο πᾶν ἐστιν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

     {ΣΩ.} Ὅλον δὲ οὐ ταὐτὸν τοῦτο ἔσται, οὗ ἂν μηδαμῇ

(5)μηδὲν ἀποστατῇ; οὗ δ’ ἂν ἀποστατῇ, οὔτε ὅλον οὔτε πᾶν,

ἅμα γενόμενον ἐκ τοῦ αὐτοῦ τὸ αὐτό;

     {ΘΕΑΙ.} Δοκεῖ μοι νῦν οὐδὲν διαφέρειν πᾶν τε καὶ ὅλον.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἐλέγομεν ὅτι οὗ ἂν μέρη ᾖ, τὸ ὅλον τε καὶ

πᾶν τὰ πάντα μέρη ἔσται;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ γε.

     {ΣΩ.} Πάλιν δή, ὅπερ ἄρτι ἐπεχείρουν, οὐκ, εἴπερ ἡ

205bσυλλαβὴ μὴ τὰ στοιχεῖά ἐστιν, ἀνάγκη αὐτὴν μὴ ὡς μέρη

ἔχειν ἑαυτῆς τὰ στοιχεῖα, ἢ ταὐτὸν οὖσαν αὐτοῖς ὁμοίως

ἐκείνοις γνωστὴν εἶναι;

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτως.

(5)     {ΣΩ.} Οὐκοῦν τοῦτο ἵνα μὴ γένηται, ἕτερον αὐτῶν αὐτὴν

ἐθέμεθα;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Τί δ’; εἰ μὴ τὰ στοιχεῖα συλλαβῆς μέρη ἐστίν,

ἔχεις ἄλλ’ ἄττα εἰπεῖν ἃ μέρη μέν ἐστι συλλαβῆς, οὐ

(10)μέντοι στοιχεῖά γ’ ἐκείνης;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδαμῶς. εἰ γάρ, ὦ Σώκρατες, μόρι’ ἄττ’ αὐτῆς

συγχωροίην, γελοῖόν που τὰ στοιχεῖα ἀφέντα ἐπ’ ἄλλα

ἰέναι.

205c     {ΣΩ.} Παντάπασι δή, ὦ Θεαίτητε, κατὰ τὸν νῦν λόγον

μία τις ἰδέα ἀμέριστος συλλαβὴ ἂν εἴη.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Μέμνησαι οὖν, ὦ φίλε, ὅτι ὀλίγον ἐν τῷ πρόσθεν

(5)ἀπεδεχόμεθα ἡγούμενοι εὖ λέγεσθαι ὅτι τῶν πρώτων οὐκ

εἴη λόγος ἐξ ὧν τἆλλα σύγκειται, διότι αὐτὸ καθ’ αὑτὸ

ἕκαστον εἴη ἀσύνθετον, καὶ οὐδὲ τὸ "εἶναι" περὶ αὐτοῦ

ὀρθῶς ἔχοι προσφέροντα εἰπεῖν, οὐδὲ "τοῦτο," ὡς ἕτερα

καὶ ἀλλότρια λεγόμενα, καὶ αὕτη δὴ ἡ αἰτία ἄλογόν τε καὶ

(10)ἄγνωστον αὐτὸ ποιοῖ;

     {ΘΕΑΙ.} Μέμνημαι.

205d     {ΣΩ.} Ἦ οὖν ἄλλη τις ἢ αὕτη ἡ αἰτία τοῦ μονοειδές τε

καὶ ἀμέριστον αὐτὸ εἶναι; ἐγὼ μὲν γὰρ οὐχ ὁρῶ ἄλλην.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐ γὰρ οὖν δὴ φαίνεται.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν εἰς ταὐτὸν ἐμπέπτωκεν ἡ συλλαβὴ εἶδος

(5)ἐκείνῳ, εἴπερ μέρη τε μὴ ἔχει καὶ μία ἐστὶν ἰδέα;

     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Εἰ μὲν ἄρα πολλὰ στοιχεῖα ἡ συλλαβή ἐστιν καὶ

ὅλον τι, μέρη δ’ αὐτῆς ταῦτα, ὁμοίως αἵ τε συλλαβαὶ γνω-

σταὶ καὶ ῥηταὶ καὶ τὰ στοιχεῖα, ἐπείπερ τὰ πάντα μέρη τῷ

(10)ὅλῳ ταὐτὸν ἐφάνη.

205e     {ΘΕΑΙ.} Καὶ μάλα.

     {ΣΩ.} Εἰ δέ γε ἕν τε καὶ ἀμερές, ὁμοίως μὲν συλλαβή,

ὡσαύτως δὲ στοιχεῖον ἄλογόν τε καὶ ἄγνωστον· ἡ γὰρ

αὐτὴ αἰτία ποιήσει αὐτὰ τοιαῦτα.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔχω ἄλλως εἰπεῖν.

     {ΣΩ.} Τοῦτο μὲν ἄρα μὴ ἀποδεχώμεθα, ὃς ἂν λέγῃ συλλα-

βὴν μὲν γνωστὸν καὶ ῥητόν, στοιχεῖον δὲ τοὐναντίον.

     {ΘΕΑΙ.} Μὴ γάρ, εἴπερ τῷ λόγῳ πειθόμεθα.

206a     {ΣΩ.} Τί δ’ αὖ; τοὐναντίον λέγοντος ἆρ’ οὐ μᾶλλον ἂν

ἀποδέξαιο ἐξ ὧν αὐτὸς σύνοισθα σαυτῷ ἐν τῇ τῶν γραμμάτων

μαθήσει;

     {ΘΕΑΙ.} Τὸ ποῖον;

(5)     {ΣΩ.} Ὡς οὐδὲν ἄλλο μανθάνων διετέλεσας ἢ τὰ στοιχεῖα

ἔν τε τῇ ὄψει διαγιγνώσκειν πειρώμενος καὶ ἐν τῇ ἀκοῇ αὐτὸ

καθ’ αὑτὸ ἕκαστον, ἵνα μὴ ἡ θέσις σε ταράττοι λεγομένων

τε καὶ γραφομένων.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθέστατα λέγεις.

(10)     {ΣΩ.} Ἐν δὲ κιθαριστοῦ τελέως μεμαθηκέναι μῶν ἄλλο τι

206bἦν ἢ τὸ τῷ φθόγγῳ ἑκάστῳ δύνασθαι ἐπακολουθεῖν, ποίας

χορδῆς εἴη· ἃ δὴ στοιχεῖα πᾶς ἂν ὁμολογήσειε μουσικῆς

λέγεσθαι;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδὲν ἄλλο.

(5)     {ΣΩ.} Ὧν μὲν ἄρ’ αὐτοὶ ἔμπειροί ἐσμεν στοιχείων καὶ

συλλαβῶν, εἰ δεῖ ἀπὸ τούτων τεκμαίρεσθαι καὶ εἰς τὰ ἄλλα,

πολὺ τὸ τῶν στοιχείων γένος ἐναργεστέραν τε τὴν γνῶσιν

ἔχειν φήσομεν καὶ κυριωτέραν τῆς συλλαβῆς πρὸς τὸ λαβεῖν

τελέως ἕκαστον μάθημα, καὶ ἐάν τις φῇ συλλαβὴν μὲν γνω-

(10)στόν, ἄγνωστον δὲ πεφυκέναι στοιχεῖον, ἑκόντα ἢ ἄκοντα

παίζειν ἡγησόμεθ’ αὐτόν.

     {ΘΕΑΙ.} Κομιδῇ μὲν οὖν.

206c     {ΣΩ.} Ἀλλὰ δὴ τούτου μὲν ἔτι κἂν ἄλλαι φανεῖεν ἀπο-

δείξεις, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ· τὸ δὲ προκείμενον μὴ ἐπιλαθώμεθα

δι’ αὐτὰ ἰδεῖν, ὅτι δή ποτε καὶ λέγεται τὸ μετὰ δόξης

ἀληθοῦς λόγον προσγενόμενον τὴν τελεωτάτην ἐπιστήμην

(5)γεγονέναι.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκοῦν χρὴ ὁρᾶν.

     {ΣΩ.} Φέρε δή, τί ποτε βούλεται τὸν λόγον ἡμῖν σημαί-

νειν; τριῶν γὰρ ἕν τί μοι δοκεῖ λέγειν.

     {ΘΕΑΙ.} Τίνων δή;

206d     {ΣΩ.} Τὸ μὲν πρῶτον εἴη ἂν τὸ τὴν αὑτοῦ διάνοιαν ἐμ-

φανῆ ποιεῖν διὰ φωνῆς μετὰ ῥημάτων τε καὶ ὀνομάτων,

ὥσπερ εἰς κάτοπτρον ἢ ὕδωρ τὴν δόξαν ἐκτυπούμενον εἰς

τὴν διὰ τοῦ στόματος ῥοήν. ἢ οὐ δοκεῖ σοι τὸ τοιοῦτον

(5)λόγος εἶναι;

     {ΘΕΑΙ.} Ἔμοιγε. τὸν γοῦν αὐτὸ δρῶντα λέγειν φαμέν.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν αὖ τοῦτό γε πᾶς ποιεῖν δυνατὸς θᾶττον ἢ

σχολαίτερον, τὸ ἐνδείξασθαι τί δοκεῖ περὶ ἑκάστου αὐτῷ,

ὁ μὴ ἐνεὸς ἢ κωφὸς ἀπ’ ἀρχῆς· καὶ οὕτως ὅσοι τι ὀρθὸν

206eδοξάζουσι, πάντες αὐτὸ μετὰ λόγου φανοῦνται ἔχοντες, καὶ

οὐδαμοῦ ἔτι ὀρθὴ δόξα χωρὶς ἐπιστήμης γενήσεται.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

     {ΣΩ.} Μὴ τοίνυν ῥᾳδίως καταγιγνώσκωμεν τὸ μηδὲν εἰρη-

(5)κέναι τὸν ἀποφηνάμενον ἐπιστήμην ὃ νῦν σκοποῦμεν. ἴσως

γὰρ ὁ λέγων οὐ τοῦτο ἔλεγεν, ἀλλὰ τὸ ἐρωτηθέντα τί

ἕκαστον δυνατὸν εἶναι τὴν ἀπόκρισιν διὰ τῶν στοιχείων

207aἀποδοῦναι τῷ ἐρομένῳ.

     {ΘΕΑΙ.} Οἷον τί λέγεις, ὦ Σώκρατες;

     {ΣΩ.} Οἷον καὶ Ἡσίοδος περὶ ἁμάξης λέγει τὸ "ἑκατὸν

δέ τε δούραθ’ ἁμάξης." ἃ ἐγὼ μὲν οὐκ ἂν δυναίμην εἰπεῖν,

(5)οἶμαι δὲ οὐδὲ σύ· ἀλλ’ ἀγαπῷμεν ἂν ἐρωτηθέντες ὅτι ἐστὶν

ἅμαξα, εἰ ἔχοιμεν εἰπεῖν τροχοί, ἄξων, ὑπερτερία, ἄντυγες,

ζυγόν.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Ὁ δέ γε ἴσως οἴοιτ’ ἂν ἡμᾶς, ὥσπερ ἂν τὸ σὸν

(10)ὄνομα ἐρωτηθέντας καὶ ἀποκρινομένους κατὰ συλλαβήν,

207bγελοίους εἶναι, ὀρθῶς μὲν δοξάζοντας καὶ λέγοντας ἃ λέ-

γομεν, οἰομένους δὲ γραμματικοὺς εἶναι καὶ ἔχειν τε καὶ

λέγειν γραμματικῶς τὸν τοῦ Θεαιτήτου ὀνόματος λόγον· τὸ

δ’ οὐκ εἶναι ἐπιστημόνως οὐδὲν λέγειν, πρὶν ἂν διὰ τῶν

(5)στοιχείων μετὰ τῆς ἀληθοῦς δόξης ἕκαστον περαίνῃ τις,

ὅπερ καὶ ἐν τοῖς πρόσθε που ἐρρήθη.

     {ΘΕΑΙ.} Ἐρρήθη γάρ.

     {ΣΩ.} Οὕτω τοίνυν καὶ περὶ ἁμάξης ἡμᾶς μὲν ὀρθὴν ἔχειν

δόξαν, τὸν δὲ διὰ τῶν ἑκατὸν ἐκείνων δυνάμενον διελθεῖν

207cαὐτῆς τὴν οὐσίαν, προσλαβόντα τοῦτο, λόγον τε προσειλη-

φέναι τῇ ἀληθεῖ δόξῃ καὶ ἀντὶ δοξαστικοῦ τεχνικόν τε καὶ

ἐπιστήμονα περὶ ἁμάξης οὐσίας γεγονέναι, διὰ στοιχείων τὸ

ὅλον περάναντα.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Οὐκοῦν εὖ δοκεῖ σοι, ὦ Σώκρατες;

     {ΣΩ.} Εἰ σοί, ὦ ἑταῖρε, δοκεῖ, καὶ ἀποδέχῃ τὴν διὰ στοι-

χείου διέξοδον περὶ ἑκάστου λόγον εἶναι, τὴν δὲ κατὰ

συλλαβὰς ἢ καὶ κατὰ μεῖζον ἔτι ἀλογίαν, τοῦτό μοι λέγε,

207dἵν’ αὐτὸ ἐπισκοπῶμεν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλὰ πάνυ ἀποδέχομαι.

     {ΣΩ.} Πότερον ἡγούμενος ἐπιστήμονα εἶναι ὁντινοῦν

ὁτουοῦν, ὅταν τὸ αὐτὸ τοτὲ μὲν τοῦ αὐτοῦ δοκῇ αὐτῷ εἶναι,

(5)τοτὲ δὲ ἑτέρου, ἢ καὶ ὅταν τοῦ αὐτοῦ τοτὲ μὲν ἕτερον, τοτὲ

δὲ ἕτερον δοξάζῃ;

     {ΘΕΑΙ.} Μὰ Δί’ οὐκ ἔγωγε.

     {ΣΩ.} Εἶτα ἀμνημονεῖς ἐν τῇ τῶν γραμμάτων μαθήσει

κατ’ ἀρχὰς σαυτόν τε καὶ τοὺς ἄλλους δρῶντας αὐτά;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἆρα λέγεις τῆς αὐτῆς συλλαβῆς τοτὲ μὲν ἕτε-

207eρον, τοτὲ δὲ ἕτερον ἡγουμένους γράμμα, καὶ τὸ αὐτὸ τοτὲ

μὲν εἰς τὴν προσήκουσαν, τοτὲ δὲ εἰς ἄλλην τιθέντας

συλλαβήν;

     {ΣΩ.} Ταῦτα λέγω.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Μὰ Δί’ οὐ τοίνυν ἀμνημονῶ, οὐδέ γέ πω

ἡγοῦμαι ἐπίστασθαι τοὺς οὕτως ἔχοντας.

     {ΣΩ.} Τί οὖν; ὅταν ἐν τῷ τοιούτῳ καιρῷ "Θεαίτητον"

γράφων τις θῆτα καὶ εἶ οἴηταί τε δεῖν γράφειν καὶ γράψῃ,

208aκαὶ αὖ "Θεόδωρον" ἐπιχειρῶν γράφειν ταῦ καὶ εἶ οἴηταί

τε δεῖν γράφειν καὶ γράψῃ, ἆρ’ ἐπίστασθαι φήσομεν αὐτὸν

τὴν πρώτην τῶν ὑμετέρων ὀνομάτων συλλαβήν;

     {ΘΕΑΙ.} Ἀλλ’ ἄρτι ὡμολογήσαμεν τὸν οὕτως ἔχοντα

(5)μήπω εἰδέναι.

     {ΣΩ.} Κωλύει οὖν τι καὶ περὶ τὴν δευτέραν συλλαβὴν καὶ

τρίτην καὶ τετάρτην οὕτως ἔχειν τὸν αὐτόν;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδέν γε.

     {ΣΩ.} Ἆρ’ οὖν τότε τὴν διὰ στοιχείου διέξοδον ἔχων

(10)γράψει "Θεαίτητον" μετὰ ὀρθῆς δόξης, ὅταν ἑξῆς γράφῃ;

     {ΘΕΑΙ.} Δῆλον δή.

208b     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἔτι ἀνεπιστήμων ὤν, ὀρθὰ δὲ δοξάζων, ὥς

φαμεν;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Λόγον γε ἔχων μετὰ ὀρθῆς δόξης. τὴν γὰρ διὰ

(5)τοῦ στοιχείου ὁδὸν ἔχων ἔγραφεν, ἣν δὴ λόγον ὡμολογή-

σαμεν.

     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθῆ.

     {ΣΩ.} Ἔστιν ἄρα, ὦ ἑταῖρε, μετὰ λόγου ὀρθὴ δόξα, ἣν

οὔπω δεῖ ἐπιστήμην καλεῖν.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Κινδυνεύει.

     {ΣΩ.} Ὄναρ δή, ὡς ἔοικεν, ἐπλουτήσαμεν οἰηθέντες ἔχειν

τὸν ἀληθέστατον ἐπιστήμης λόγον. ἢ μήπω κατηγορῶμεν;

208cἴσως γὰρ οὐ τοῦτό τις αὐτὸν ὁριεῖται, ἀλλὰ τὸ λοιπὸν

εἶδος τῶν τριῶν, ὧν ἕν γέ τι ἔφαμεν λόγον θήσεσθαι τὸν

ἐπιστήμην ὁριζόμενον δόξαν εἶναι ὀρθὴν μετὰ λόγου.

     {ΘΕΑΙ.} Ὀρθῶς ὑπέμνησας· ἔτι γὰρ ἓν λοιπόν. τὸ μὲν

(5)γὰρ ἦν διανοίας ἐν φωνῇ ὥσπερ εἴδωλον, τὸ δ’ ἄρτι λεχθὲν

διὰ στοιχείου ὁδὸς ἐπὶ τὸ ὅλον· τὸ δὲ δὴ τρίτον τί λέγεις;

     {ΣΩ.} Ὅπερ ἂν οἱ πολλοὶ εἴποιεν, τὸ ἔχειν τι σημεῖον

εἰπεῖν ᾧ τῶν ἁπάντων διαφέρει τὸ ἐρωτηθέν.

     {ΘΕΑΙ.} Οἷον τίνα τίνος ἔχεις μοι λόγον εἰπεῖν;

208d     {ΣΩ.} Οἷον, εἰ βούλει, ἡλίου πέρι ἱκανὸν οἶμαί σοι εἶναι

ἀποδέξασθαι, ὅτι τὸ λαμπρότατόν ἐστι τῶν κατὰ τὸν οὐρανὸν

ἰόντων περὶ γῆν.

     {ΘΕΑΙ.} Πάνυ μὲν οὖν.

(5)     {ΣΩ.} Λαβὲ δὴ οὗ χάριν εἴρηται. ἔστι δὲ ὅπερ ἄρτι

ἐλέγομεν, ὡς ἄρα τὴν διαφορὰν ἑκάστου ἂν λαμβάνῃς ᾗ τῶν

ἄλλων διαφέρει, λόγον, ὥς φασί τινες, λήψῃ· ἕως δ’ ἂν

κοινοῦ τινος ἐφάπτῃ, ἐκείνων πέρι σοι ἔσται ὁ λόγος ὧν ἂν

ἡ κοινότης ᾖ.

208e     {ΘΕΑΙ.} Μανθάνω· καί μοι δοκεῖ καλῶς ἔχειν λόγον τὸ

τοιοῦτον καλεῖν.

     {ΣΩ.} Ὃς δ’ ἂν μετ’ ὀρθῆς δόξης περὶ ὁτουοῦν τῶν ὄντων

τὴν διαφορὰν τῶν ἄλλων προσλάβῃ, αὐτοῦ ἐπιστήμων γεγονὼς

(5)ἔσται οὗ πρότερον ἦν δοξαστής.

     {ΘΕΑΙ.} Φαμέν γε μὴν οὕτω.

     {ΣΩ.} Νῦν δῆτα, ὦ Θεαίτητε, παντάπασιν ἔγωγε, ἐπειδὴ

ἐγγὺς ὥσπερ σκιαγραφήματος γέγονα τοῦ λεγομένου, συνίημι

οὐδὲ σμικρόν· ἕως δὲ ἀφειστήκη πόρρωθεν, ἐφαίνετό τί μοι

(10)λέγεσθαι.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς τί τοῦτο;

209a     {ΣΩ.} Φράσω, ἐὰν οἷός τε γένωμαι. ὀρθὴν ἔγωγε ἔχων

δόξαν περὶ σοῦ, ἐὰν μὲν προσλάβω τὸν σὸν λόγον, γιγνώσκω

δή σε, εἰ δὲ μή, δοξάζω μόνον.

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

(5)     {ΣΩ.} Λόγος δέ γε ἦν ἡ τῆς σῆς διαφορότητος ἑρμηνεία.

     {ΘΕΑΙ.} Οὕτως.

     {ΣΩ.} Ἡνίκ’ οὖν ἐδόξαζον μόνον, ἄλλο τι ᾧ τῶν ἄλλων

διαφέρεις, τούτων οὐδενὸς ἡπτόμην τῇ διανοίᾳ;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔοικε.

(10)     {ΣΩ.} Τῶν κοινῶν τι ἄρα διενοούμην, ὧν οὐδὲν σὺ μᾶλλον

ἤ τις ἄλλος ἔχει.

209b     {ΘΕΑΙ.} Ἀνάγκη.

     {ΣΩ.} Φέρε δὴ πρὸς Διός· πῶς ποτε ἐν τῷ τοιούτῳ σὲ

μᾶλλον ἐδόξαζον ἢ ἄλλον ὁντινοῦν; θὲς γάρ με διανοούμενον

ὡς ἔστιν οὗτος Θεαίτητος, ὃς ἂν ᾖ τε ἄνθρωπος καὶ ἔχῃ

(5)ῥῖνα καὶ ὀφθαλμοὺς καὶ στόμα καὶ οὕτω δὴ ἓν ἕκαστον τῶν

μελῶν. αὕτη οὖν ἡ διάνοια ἔσθ’ ὅτι μᾶλλον ποιήσει με

Θεαίτητον ἢ Θεόδωρον διανοεῖσθαι, ἢ τῶν λεγομένων

Μυσῶν τὸν ἔσχατον;

     {ΘΕΑΙ.} Τί γάρ;

(10)     {ΣΩ.} Ἀλλ’ ἐὰν δὴ μὴ μόνον τὸν ἔχοντα ῥῖνα καὶ ὀφθαλ-

209cμοὺς διανοηθῶ, ἀλλὰ καὶ τὸν σιμόν τε καὶ ἐξόφθαλμον, μή

τι σὲ αὖ μᾶλλον δοξάσω ἢ ἐμαυτὸν ἢ ὅσοι τοιοῦτοι;

     {ΘΕΑΙ.} Οὐδέν.

     {ΣΩ.} Ἀλλ’ οὐ πρότερόν γε, οἶμαι, Θεαίτητος ἐν ἐμοὶ

(5)δοξασθήσεται, πρὶν ἂν ἡ σιμότης αὕτη τῶν ἄλλων σιμοτή-

των ὧν ἐγὼ ἑώρακα διάφορόν τι μνημεῖον παρ’ ἐμοὶ ἐνσημη-

ναμένη κατάθηται_καὶ τἆλλα οὕτω ἐξ ὧν εἶ σύ_ἥ με, καὶ

ἐὰν αὔριον ἀπαντήσω, ἀναμνήσει καὶ ποιήσει ὀρθὰ δοξάζειν

περὶ σοῦ.

(10)     {ΘΕΑΙ.} Ἀληθέστατα.

209d     {ΣΩ.} Περὶ τὴν διαφορότητα ἄρα καὶ ἡ ὀρθὴ δόξα ἂν εἴη

ἑκάστου πέρι.

     {ΘΕΑΙ.} Φαίνεταί γε.

     {ΣΩ.} Τὸ οὖν προσλαβεῖν λόγον τῇ ὀρθῇ δόξῃ τί ἂν ἔτι

(5)εἴη; εἰ μὲν γὰρ προσδοξάσαι λέγει ᾗ διαφέρει τι τῶν

ἄλλων, πάνυ γελοία γίγνεται ἡ ἐπίταξις.

     {ΘΕΑΙ.} Πῶς;

     {ΣΩ.} Ὧν ὀρθὴν δόξαν ἔχομεν ᾗ τῶν ἄλλων διαφέρει,

τούτων προσλαβεῖν κελεύει ἡμᾶς ὀρθὴν δόξαν ᾗ τῶν ἄλλων

(10)διαφέρει. καὶ οὕτως ἡ μὲν σκυτάλης ἢ ὑπέρου ἢ ὅτου δὴ

209eλέγεται περιτροπὴ πρὸς ταύτην τὴν ἐπίταξιν οὐδὲν ἂν λέγοι,

τυφλοῦ δὲ παρακέλευσις ἂν καλοῖτο δικαιότερον· τὸ γάρ,

ἃ ἔχομεν, ταῦτα προσλαβεῖν κελεύειν, ἵνα μάθωμεν ἃ

δοξάζομεν, πάνυ γενναίως ἔοικεν ἐσκοτωμένῳ.

(5)     {ΘΕΑΙ.} Εἰπὲ δὴ τί νυνδὴ ὡς ἐρῶν ἐπύθου;

     {ΣΩ.} Εἰ τὸ λόγον, ὦ παῖ, προσλαβεῖν γνῶναι κελεύει,

ἀλλὰ μὴ δοξάσαι τὴν διαφορότητα, ἡδὺ χρῆμ’ ἂν εἴη τοῦ

καλλίστου τῶν περὶ ἐπιστήμης λόγου. τὸ γὰρ γνῶναι

210aἐπιστήμην που λαβεῖν ἐστιν· ἦ γάρ;

     {ΘΕΑΙ.} Ναί.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ἐρωτηθείς, ὡς ἔοικε, τί ἐστιν ἐπιστήμη,

ἀποκρινεῖται ὅτι δόξα ὀρθὴ μετὰ ἐπιστήμης διαφορότητος.

(5)λόγου γὰρ πρόσληψις τοῦτ’ ἂν εἴη κατ’ ἐκεῖνον.

     {ΘΕΑΙ.} Ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Καὶ παντάπασί γε εὔηθες, ζητούντων ἡμῶν ἐπιστή-

μην, δόξαν φάναι ὀρθὴν εἶναι μετ’ ἐπιστήμης εἴτε διαφορό-

τητος εἴτε ὁτουοῦν. οὔτε ἄρα αἴσθησις, ὦ Θεαίτητε, οὔτε

210bδόξα ἀληθὴς οὔτε μετ’ ἀληθοῦς δόξης λόγος προσγιγνόμενος

ἐπιστήμη ἂν εἴη.

     {ΘΕΑΙ.} Οὐκ ἔοικεν.

     {ΣΩ.} Ἦ οὖν ἔτι κυοῦμέν τι καὶ ὠδίνομεν, ὦ φίλε, περὶ

(5)ἐπιστήμης, ἢ πάντα ἐκτετόκαμεν;

     {ΘΕΑΙ.} Καὶ ναὶ μὰ Δί’ ἔγωγε πλείω ἢ ὅσα εἶχον ἐν

ἐμαυτῷ διὰ σὲ εἴρηκα.

     {ΣΩ.} Οὐκοῦν ταῦτα μὲν πάντα ἡ μαιευτικὴ ἡμῖν τέχνη

ἀνεμιαῖά φησι γεγενῆσθαι καὶ οὐκ ἄξια τροφῆς;

(10)     {ΘΕΑΙ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

     {ΣΩ.} Ἐὰν τοίνυν ἄλλων μετὰ ταῦτα ἐγκύμων ἐπιχειρῇς

210cγίγνεσθαι, ὦ Θεαίτητε, ἐάντε γίγνῃ, βελτιόνων ἔσῃ πλήρης

διὰ τὴν νῦν ἐξέτασιν, ἐάντε κενὸς ᾖς, ἧττον ἔσῃ βαρὺς τοῖς

συνοῦσι καὶ ἡμερώτερος σωφρόνως οὐκ οἰόμενος εἰδέναι ἃ

μὴ οἶσθα. τοσοῦτον γὰρ μόνον ἡ ἐμὴ τέχνη δύναται, πλέον

(5)δὲ οὐδέν, οὐδέ τι οἶδα ὧν οἱ ἄλλοι, ὅσοι μεγάλοι καὶ θαυ-

μάσιοι ἄνδρες εἰσί τε καὶ γεγόνασιν· τὴν δὲ μαιείαν ταύτην

ἐγώ τε καὶ ἡ μήτηρ ἐκ θεοῦ ἐλάχομεν, ἡ μὲν τῶν γυναικῶν,

210dἐγὼ δὲ τῶν νέων τε καὶ γενναίων καὶ ὅσοι καλοί. νῦν μὲν

οὖν ἀπαντητέον μοι εἰς τὴν τοῦ βασιλέως στοὰν ἐπὶ τὴν

Μελήτου γραφὴν ἥν με γέγραπται· ἕωθεν δέ, ὦ Θεόδωρε,

δεῦρο πάλιν ἀπαντῶμεν.